Fadak.IR راهکارهای فدک
English Русский العربية فارسی
مقالات مدیریت مطالعات زبان


/ هنر و رسانه / دین و رسانه

رسانه‌شناسی


      شهروندی دیجیتال(Digital citizen)
      نقش و اهمیت رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی
      نقش رسانه‌های ارتباط جمعی
      رسانه
      ارتباطات  
      ارتباطات (communications)
       انواع ارتباط
      عناصر ارتباط 
         عناصر ارتباط
      اینترنت
          انواع رسانه‌های اجتماعی
      انواع رسانه‌ها
      مهم‌ترین انواع رسانه‌
      انواع رسانه
      مقایسه ابعاد گوناگون رسانه‌ها 
       چیستی بازی
         ویژگی‌های بازی‌های ویدئویی و رایانه ای
      ارکان ارتباط یا نمودار ارتباطات
      طبقه بندی رسانه‌ها
         رسانه‌های جدید الکترونیک
         انواع تکنولوژی رسانه‌های جدید
         اخلاقیات
      رسانه شناسی: احسان آذرکمند
      رسانه
      کارکرد رسانه‌ها
      شیوه‏‌های عملیاتی جنگ نرم
      تلویزیون:
      اینترنت:
      اینترنت ماهواره‌ای
      استارلینک
      ----
      رسانه و سیاست
         چهار نوع رژیم سیاسی با نظام رسانه‌ای
      عناصر(مدل‌های ارتباطی):
      کارکرد رسانه‌ها(Mass Media Functions)
         ایـنـتـرنت و ماهواره، ویژگی‌ها و قابلیت‌ها
      تاسیس خبر گزاری‌های بین المللی
      اخلاق در رسانه‌ها
      انواع ارتباطات
      مهمترین ویژگی‌های ارتباطات جمعی نسبت به ارتباطات سنتی
      وسایل ارتباط جمعی
         رادیو
      مخاطب و تحول‌های آن
         نظریه­‌های مخاطب
      کارکردهای رسانه
      نقش وسایل ارتباط جمعی
      کارکرد رسانه ارتباط جمعی
      کتابشناسی
         رسانه شناسی
         رسانه شناسی کاربردی

شهروندی دیجیتال(Digital citizen)

بزرگترین تغییرات ایجاد شده در تمام جنبه‌های زندگی روزمره، تحول دیجیتال(Digital Transformation)  است که انجام دامنه وسیعی از فعالیت‌های انسانی بصورت آنلاین را شامل می‌شود.
فضای دیجیتال به بخش لاینفک از زندگی در دنیای امروز تبدیل شده است و اعمال و رفتار در دنیای واقعی در حال جایگزین شدن در دنیای مجازی هستند. امروزه صرفه‌جویی در زمان و کاهش هزینه‌ها در نتیجه استفاده از فضای مجازی در مقایسه با دنیای واقعی فراهم آمده و باعث استقبال و تمایل بیشتر مردم برای استفاده از این فضا شده است. از این رو باید دانش و مهارت استفاده از فناوری‌های دیجیتال را نیز کسب کرد تا بتوان در جامعه دیجیتالی کنونی مشارکت داشته و با دیگران ارتباط برقرار کرد. 

شکاف دیجیتال (Digital divide) اشاره به فاصله بین مردمانی که به فناوری دیجیتال و فناوری اطلاعات دسترسی مؤثری دارند با مردمانی که دسترسی بسیار محدودی به این فناوری‌ها داشته یا اصلاً ندارند. این عبارت، شامل عدم تعادل در دسترسی فیزیکی به فناوری (تکنولوژی) نیز می‌شود؛ مانند عدم تعادل در داشتن منابع و مهارت برای دسترسی مؤثر و مفید به فناوری و محسوب شدن به عنوان شهروند دیجیتال. به عبارت دیگر، شکاف دیجیتال یعنی دسترسی نابرابر برخی از اعضای جامعه به فناوری اطلاعات و ارتباطات. شکاف دیجیتال با مفهوم شکاف دانش ارتباطی نزدیک دارد. شکاف دیجیتال می‌تواند بر پایه جنسیت، درآمد و نژاد باشد. نه تنها در یک جامعه، بلکه در جهان هم میان کشورهای مختلف، از نظر دسترسی به فناوری، نابرابری وجو دارد که به آن شکاف دیجیتال جهانی می‌گویند. عبارت فقر اطلاعاتی نیز، در ارتباط با شکاف دیجیتالی مطرح می‌شود.
شکاف دیجیتالی، چالشی است که امروزه دنیای مجازی با آن رو به رو شده‌است و یکی از محورهای اصلی دومین دوره اجلاس جهانی جامعه اطلاعاتی تونس، به این امر اختصاص یافته‌ است.
شکاف دیجیتالی اصطلاحی است که برای بیان نابرابری‌های توزیع جهانی در زمینه دسترسی به تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات استفاده می‌شود.
طبق نظریه شکاف دیجیتالی ون دایک، نابرابری در دسترسی به اطلاعات و فناوری نیست، بلکه نابرابری در مهارت استفاده از فناوری و سواد دیجیتالی است. بدین ترتیب، دانش و اطلاعات به خودی خود ارزشمند نیستند و منجر به توسعه یک فرد یا جامعه نمی‌شوند؛ بلکه مهارت استفاده از فناوری و به‌کارگیری دانش در دسترس اولویت و اهمیت دارد.
در دهه ۱۹۹۰ و قبل از ورود رسانه‌های دیجیتالی، متفکران به وجود «شکاف آنالوگی» اشاره می‌کردند و از این اصطلاح وجود تمایز و تفاوت بر حسب تولید محتوا و دسترسی به فناوری‌های رسانه‌های سنتی نظیر رادیو، تلویزیون و تلفن را مراد می‌کردند. افزون بر نابرابری در دسترسی و مصرف، نابرابری‌های ساختاری در تولید هم وجود داشت که هنوز هم به قوت خود باقی است. همین امر موجب شد که رسانه‌های غربی با تسلط بر برنامه‌های خبری، تلویزیونی و فیلم‌ها در سطح جهان به تاخت و تاز در زمینه حفظ انحصارطلبانه تکنولوژی ادامه دهند.
تعاریف شکاف دیجیتالی
در مورد معنای اصطلاح «شکاف دیجیتالی»[۱] و شاخص‌های آن هنوز اختلاف نظر وجود دارد. شکاف دیجیتالی اصطلاحی است که برای بیان نابرابری‌های توزیع جهانی در زمینهٔ دسترسی به تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات استفاده می‌شود. به عبارت دیگر می‌توان گفت تا اندازه‌ای شکاف دیجیتالی نشانه‌ای از تهدید قدرت‌های نیرومندی است که جهان را در قرن بیست و یکم به بخش‌هایی نابرابر از نظر دسترسی به اطلاعات تقسیم می‌کنند. به تعبیری دیگر شکاف دیجیتالی نابرابری‌های موجود میان کشورهای مختلف جهان است که از چگونگی بهره‌گیری آنان از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در جهت توسعه اقتصادی و اجتماعی ناشی می‌شود. به عبارت دیگر می‌توان گفت تا اندازه‌ای شکاف دیجیتالی نشانه‌ای از تهدید قدرت‌های نیرومندی است که جهان را در قرن بیست و یکم به پاره‌هایی نابرابر از نظر دسترسی به اطلاعات تقسیم می‌کنند. برخی استدلال می‌کنند نیروهای مذکور موجب شده‌اند اغلب ملل جهان در دام عقب ماندگی دائمی گرفتار شوند.
شکاف دیجیتالی در معنای عام کلمه بازتاب فقر، کمبود سواد کافی و بهداشت و سایر ضرورت‌های اجتماعی است. در این تعریف اعتقاد بر این است که رایانه و سایر فناوری‌ها، لازم هستند اما هیچ‌چیز نمی‌تواند جامعه را وادار به پرکردن شکاف دیجیتالی کند مگر این‌که سواد کافی، فقر و بهداشت مورد توجه قرار گیرند. شکاف دیجیتالی در معنای خاص کلمه عبارت است از نبود ارتباط فیزیکی و دسترسی به شبکه و سخت‌افزار کامپیوتری و آموزش که درصورت تأمین آن، این شکاف میان دولت‌ها یا دولت و سازمان‌های غیردولتی در داخل و میان کشورها در سطح بین‌المللی برداشته خواهد شد.
سیاست‌مداران و دست اندرکاران تجارت و بازرگانی جملگی عنوان کرده‌اند که شکاف دیجیتالی بین جهان فقیر در حال توسعه و غرب غنی پیشرفته، از عمده‌ترین چالش‌های اقتصادی قرن به‌شمار می‌رود. در همین راستا مجمع عمومی سازمان ملل در ژوئن ۲۰۰۲ اعلام کرد که شکاف دیجیتالی احتمالاً بسیاری از کشورهای در حال توسعه را از نظر اقتصادی در حاشیه قرار خواهد داد. حتی اگر ملت‌های فقیر آن‌قدر شانس بیاورند که باسواد شوند و به یک زبان عمده تکلم کنند، کاربری ایشان از اینترنت در زمینه فعالیت‌هایی چون بازرگانی، به علت نبود کارت اعتباری، احتمالاً محدود خواهد شد، چه برسد به این‌که بخواهند در محله‌های خود مایحتاج‌شان را به کمک اینترنت تهیه کنند.
پیامدهای شکاف دیجیتالی: بروز شکاف دیجیتالی تأثیرات زیادی در تجارت الکترونیک، اقتصاد و آموزش خواهد داشت. حاصل این امر عقب‌افتادگی در علوم و فناوری کشورهای در حال توسعه خواهد بود. عمیق‌تر شدن این شکاف به معنای فاصله گرفتن اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشورها که نتیجه آن تحمیل کالاها و تولیدات فرهنگی صاحبان تکنولوژی برای سست کردن باورها، سنت‌ها و فرهنگ‌های کشورهای در حال توسعه که پیامدش نوعی استثمار فرهنگی، بحران بی‌هویتی نسل جوان، یاس و افسردگی در سطح جوامع خواهد شد.
راهکارهای برطرف کردن شکاف دیجیتالی: مهمترین مسائل در پرکردن شکاف دیجیتالی توجه به سواد و بالا بردن سطح علمی افراد، توزیع صحیح دسترسی به اینترنت، ایجاد شرایطی برای دسترسی همهٔ مردم به تکنولوژی و فناوری، توضیح و تشریح ضرورت استفاده از تکنولوژی اینترنت در عرصهٔ تجارت، برنامه‌ریزی مناسب و مدون برای تجهیز مدارس به شبکه‌های اینترنتی و... است.
وسیع‌ترین پژوهش جهت سنجش شکاف دیجیتالی توسط شبکه اوربیکام[۲] یونسکو انجام شده‌است. این پژوهش از تعریف شکاف دیجیتالی گرفته تا دستاوردهای آموزشی و نیز استفاده از فناوری را مورد بررسی قرار داده‌است. مفهوم دولت اطلاعاتی[۳] در این پژوهش به مجموعه‌ای از شبکه‌های اطلاعاتی، آموزش و مهارت‌ها مورد استفاده قرار گرفته یا به منظوراستفاده منسجم و فشرده از فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات در نظر گرفته شده‌است.
سام کارلسون[۴] اقتصاددان، مدیر و بنیان‌گذار مؤسسه ورلد لینکس[۵] در واشنگتن است. فعالیت‌های این مؤسسه در زمینهٔ از بین بردن شکاف دیجیتالی است. کارلسون با بازدید از مدارس منطقه واشنگتن دی‌سی در تابستان ۱۹۹۶ مشاهده کرد، تکنولوژی دگرگونی وسیعی در روش‌های یادگیری کودکان به وجود آورده‌است. او بر اساس مشاهدات خود می‌گوید: «کاملاً روشن است که اگر بانک جهانی تمام فعالیت خود را بر آموزش‌های پایه‌ای ساکنین کشورهای فقیر و آفریقایی متمرکز سازد، ۲۵ سال طول خواهد کشید تا تمامی این افراد از دوره آموزش ابتدایی همگانی برخوردار شوند اما در صورت تحقق این امر نیز تمامی مشکلات آنان حل نخواهد شد». ورلد لینکس در سال ۱۹۹۹ با مشارکت شرکت‌ها و دیگر سازمان‌های غیرانتفاعی، کوشش‌های خود را برای ارتقا سطح آموزش کشورهای در حال توسعه شروع کرد. هدف اساسی این مؤسسه آموزش معلمان و دانش آموزان کشورهای در حال توسعه برای استفاده از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات به منظور ارتقا روش‌های آموزش و یادگیری است.
نتیجه آنکه برای کاهش شکاف دیجیتالی و در حقیقیت حفظ سهم گسترش فناوری اطلاعات در سبد خانوارهای ایرانی، می‌بایست رسانه‌های ملی و غیردولتی کشور در جهت اطلاع‌رسانی مفاهیم و اصول این عصر به کاربران مختلف خود بکوشند.

نیازهای انسان در دنیای دیجیتال از قرار ذیل است:


۱.دسترسی دیجیتال(Digital Access): دسترسی دیجیتال، توانایی مشارکت کامل افراد در جامعه دیجیتال است و این مشارکت مستلزم دسترسی همگان به ابزارها و فناوری‌هایی مانند اینترنت و کامپیوتر می‌باشد. متأسفانه، همه از دسترسی کامل دیجیتال برخوردار نیستند و حتی کسانی هستند که دسترسی محدودی دارند. به عبارت دیگر دسترسی دیجیتال در مورد توزیع عادلانه فناوری و منابع آنلاین است. همه دانش آموزان، صرفنظر از توان اقتصادی خانواه خود باید بتوانند از کلاس‌های آنلاین بهره مند شوند. فراهم آوردن امکان دسترسی گسترده به شبکه‌های اجتماعی، کتاب‌های الکترونیکی و … گام‌های بزرگی درجهت ایجاد امکان دسترسی برابر برای هر فرد است این مفهوم با شکاف دیجیتال مترادف است.


۲. تجارت دیجیتال (Digital Commerce)
تجارت دیجیتال، خرید و فروش الکترونیکی کالا است و بر ابزارهای موجود برای کمک به خرید، فروش و بانکداری در فضای دیجیتال متمرکز است. بخش بزرگی از اقتصاد بازار امروز به سمت الکترونیکی شدن رفته است. خرید اینترنتی اسباب‌بازی، لباس، ماشین، غذا و غیره جزو فعالیت­های هر روزه برخی از کاربران است.


۳. ارتباطات دیجیتال (Digital communication)
ارتباط و همکاری دیجیتال در واقع تبادل الکترونیکی اطلاعات است. در عصر حاضر، اطلاعات از راه‌های گوناگونی بین افراد مختلف تبادل می‌شود مانند استفاده از ابزارهایی مانند ایمیل، تلفن همراه، شبکه‌های اجتماعی، اسکایپ، تله کنفرانس و … در این دوران لازم است که دانش کافی داشته باشیم که چطور در میان این همه گزینه ارتباطی تصمیم‌گیری مناسبی داشته باشیم.


۴. سواد دیجیتال (Digital literacy)
سواد دیجیتال در مورد توانایی استفاده از رسانه و فناوری‌های دیجیتال است. سواد دیجیتال برای استفاده صحیح از بسترهای مختلف دیجیتالی لازم است. افرادی که توانایی استفاده از امکانات فضای آنلاین را ندارند، امکان مشارکت موثر در فعالیت‌های آموزشی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را نخواهند داشت.


۵. آداب دیجیتال (Digital etiquette)
آداب دیجیتال به مفهوم خودمدیریتی، احساس مسئولیت و حفظ استانداردهای رفتار در محیط آنلاین است. کنترل جرایم سایبری، آگاهی در برابر قلدری و تحکیم اینترنتی، آموزش در مورد آداب و رسوم نامه‌های الکترونیکی و … تنها بعضی از ابزارها برای رسیدن به آگاهی عمومی در مورد آداب و رسوم دیجیتال است. خیلی وقت‌ها برای متوقف کردن استفاده نادرست از فناوری، قوانین و مقررات سختگیرانه‌ای وضع می‌شود یا آن فناوری به‌طور کلی ممنوع می‌گردد. اما وضع قانون و اعمال فیلترینگ، کافی نیست و باید همه افراد در این دنیای دیجیتال کنونی، مسولیت پذیر باشند.


۶.قوانین دیجیتال (Digital law)
همانگونه که در دنیای واقعی قوانین و مقرراتی وضع شده، دنیای دیجیتال نیز نیاز به قوانین دارد و این قوانین بر استانداردهای اخلاقی استفاده از فناوری دیجیتال تاکید دارد و برای همه کسانی که مصرف کننده فناوری‌های دیجیتال هستند، قابل اجرا است. هک کردن اطلاعات دیگران، دانلود غیرقانونی موسیقی و فیلم، دزدی محتوا، ساختن کرم و ویروس مخرب یا اسب تروجان، فرستادن هرزنامه، یا دزدیدن هویت یا دارایی دیگران از مصادقی استفاده خرابکارانه از فناوری‌های دیجیتال است که برای مقابله با آنها قوانینی وضع شده است.


۷.سلامت دیجیتال (Digital wellness)
سلامت دیجیتال به مفهوم سلامت فرد از لحاظ جسمی و روحی در دنیای تکنولوژی‌های دیجیتال است. استفاده منطقی از زمانی که در دنیای مجازی صرف می‌شود از مهمترین نکاتی است که بر سلامت فرد تاثیر می‌گذارد. مشکلات جسمی مانند چاقی، مشکلات گوش و چشم و مشکلان روحی مانند اعتیاد به اینترنت از مسایلی است که در دنیای مدرن امروز باید مدنظر قرار گیرد.


۸.حقوق و مسئولیت دیجیتال (Digital rights and responsibilities)
تعریف حقوق و مسئولیت‌های دیجیتال داشتن حق و آزادی استفاده از همه نوع فناوری دیجیتال در حالی که از این فناوری به روشی قابل قبول و مناسب استفاده می‌کنید. شما به عنوان یک کاربر از فناوری دیجیتال، همچنین حق حریم خصوصی و آزادی بیان شخصی را دارید.
حقوق و مسئولیت‌های دیجیتال به مفهوم داشتن حق و آزادی استفاده از تمام فناوری‌های دیجیتال به شیوه‌ای صحیح و قابل قبول می‌باشد. همچنین حریم خصوصی، آزادی بیان از جمله حقوقی است که باید هر فردی که در دنیای مجازی فعالیت می‌کند، باید داشته باشد. البته ذکر این نکته نیز مهم است که داشتن این حقوق، مسئولیت نیز باخود به همراه دارد.


 ۹.امنیت دیجیتال (Digital security)
امنیت و حریم دیجیتال به مفهوم  اقدامات احتیاطی الکترونیکی برای تضمین ایمنی است. امنیت دیجیتال اصطلاحی فراگیر است که شامل ابزارهایی است که می‌توان برای امنیت هویت، دارای‌ها، خدمات و تکنولوژی‌ها در فضای مجازی استفاده شود. استفاده از آنتی ویروس‌ها برای محافظت از کامپیوتر و یا استفاده از مشخصه‌های بیومتریکی برای حفظ امنیت هویت فرد و یا استفاده از توکن‌های سخت افزاری برای امنیت برنامه‌های کاربردی از مصادیق امنیت دیجیتال است.

نقش و اهمیت رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی

امروزه عمده‌ترین نقشی که وسایل ارتباط جمعی و رسانه‌های جمعی برعهده دارند عبارت است از: فرهنگ سازی آموزش، اطلاع رسانی و ایجاد مشارکت اجتماعی، چارلز پرست ویچ اسکات اولین سردبیر روزنامه گاردین در این باره می‌گوید : “امورمقدس‌اند و تفاسیر آزاد” او برای مطبوعات به عنوان یکی از وسایل ارتباط جمعی دو نقش و کارکرد قایل است:
)1 نقش و کارکرد اطلاع رسانی 2( نقش و کارکرد بیان عقاید
“لاسول” در مقاله‌ای به عنوان ” ساخت و کارکرد ارتباطات در جامعه” از وظایف دیگری برای وسایل ارتباط جمعی نام می‌برد :
)1 حراست از محیط 2( همبستگی میان اجزای جامعه 3( انتقال میراث‌های فرهنگی از نسلی به نسل دیگر

نقش رسانه‌های ارتباط جمعی

)1 نقش آموزش:
تعریفی که سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد)یونسکو( از آموزش آورده است عبارت است از: ” تمام کنش‌ها و واکنش‌ها، اثرات و روش‌هایی که برای رشد و تکامل توانایی‌های مغزی و معرفتی و مهارت‌ها، نگرش‌ها و رفتار انسان به کار می‌روند، به طریقی که شخصیت انسان تا ممکن‌ترین حد آن تعالی بخشند، آموزش و پرورش ” یونسکو چهار ویژگی عمده برای برنامه‌های آموزشی رادیو و تلویزیون قایل شده است عبارت انداز:
-1 برنامه‌ها به صورت مجموعه متوالی است تا به یادگیری کمک کند.
-2 طراحی و برنامه ریزی آن‌ها به طور مشخص با کمک مشاوران آموزشی صورت می‌گیرد.
-3 این برنامه‌ها به طور معمول با دیگر موادآموزشی، هم چون متون درسی و راهنمای مطالعاتی همراه است.
-4 استفاده از این برنامه‌ها معمولاً توسط معلم و شاگرد به نوعی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.
بدین ترتیب رادیو و تلویزیون می‌تواند در کنار برنامه‌های درسی، برنامه‌هایی نیز برای ارتقای سطح دانستنی‌های و معلومات عموم و اعتلای سطح دانش فنی و مهارت قشرهای معینی از جامعه و تشویق ذوق هنری
آن‌ها تهیه و پخش کند که همان نقش و رسالت فرهنگ این دو رسانه است. مارشال مک لوهان در مورد تلویزیون آموزشی چنین می‌گوید: ” اهمیت نقش آموزشی تلویزیون هنگامی آشکار می‌شود که می‌بینیم کودکی سه ساله می‌تواند در کنار پدر و مادربزرگش کنفرانس را به آسانی تماشا کند.”
)2 نقش خبری رسانه‌های جمعی :
مهم‌ترین نقش و کارکرد رسانه‌های جمعی، پی جویی و گردآوری اطلاعات درمورد حوادث و رویدادهای ملی و فراملی و انتقال آن‌ها به عموم مردم بدون در نظر گرفتن سلسله مراتب گروهی است. اما دانستن اینکه جه خبری خبر محسوب می‌شود، از دیدگاه دانشمندان علوم ارتباطات جمعی متفاوت است. برخی خبر را از گزارشی فشرده و بازتابی دقیق از یک رویداد می‌دانند و شماری دیگر، خبر را از گزارشی مناسب که برای بخش عمده‌ای از مردم جالب توجه است تلقی می‌کنند.
“والترلیپمن” مفسر و خبرنگار معروف آمریکایی در این مورد چنین می‌گوید: “اخبار، انعکاس موقعیت‌های اجتماعی نیستند، بلکه گزارشی خبره‌ای مطرح شده در جامعه اند.”
اخبار به مسائلی می‌پردازند که فوری و تازه و الزاماً پیچیده و مبهم باشند. او معتقد است که خبر و حقیقت یکی نیستند. وظیفه خبر این است که حادثه‌ای را مطرح کرده، بر سر زبان‌ها بیاندازد، حال آن که وظیفه حقیقت این است واقعیت‌های نهفته و نامعلوم روشن کرده، آن‌ها را به هم ربط داده و تصویری از واقعیت به دست دهد که بشر براساس آن عمل کند. از میان رسانه‌های جمعی رادیو و تلویزیون مهم‌ترین وسیله خبر یا اطلاع در عصر ما محسوب می‌شود.
این دو وسیله، کوچک شدن کره زمین و ایجاد همبستگی و نزدیکی میان ساکنان آن را فراهم آورده اند. تلویزیون از آن جا که با اکثر حواس آدمی سر و کار دارد، بیش‌ترین تأثیر احساسی، عاطفی و از همه مهم تر اطلاعاتی را بر انسان می‌گذارد.
تلویزیون در مدتی کوتاه، اطلاعات مورد نیاز و خبر رویدادهای گوناگون را در دور افتاده‌ترین نقطه دنیا به طور دائم و مستقیم در اختیار گیرنده قرار می‌دهد. تلویزیون در نمایشی کردن و ارزش دادن به وقایع مهارت خاصی دارد. در هر حال انسان جدید نیازمند مطلع شدن است و دموکراسی نیز بدین معنی است. آلفرد سووی می‌گوید: ” افرادی که خوب مطلع شده باشند، همشهری‌ها و اتباع کشورند و افرادی که بد مطلع شوند هویتی نخواهند داشت.”
نتیجه آن که: وسایل ارتباط جمعی و رسانه‌های جمعی نقش پخش خبر و اطلاع رسانی را بر عهده دارند.
رسالت آن‌ها : انتقال سریع، بی طرفانه و آگاهی بخش اخبار و وقایع دنیای ماست. هیچ حادثه‌ای در عصر ارتباطات جمعی فقط به یک منطقه جغرافیایی محدود نیست و آن چه تعلق محلی خبر، خاص بودن خبر یا حاشیه برای یک محل یا منطقه خوانده می‌شود، فقط به گذشته ا‌ی تاریخی اختصاص دارد. تعدد وسایل ارتباط جمعی و رقابت هدایت شده و درست آنان نه تنها می‌تواند به پخش سریع خبر در جهان بینجامد، بلکه از برخورد اخبار آنان برق حقیقت جهیدن گیرد و نور واقعیت را پرتوی جهانی افکند.
3(نقش تفریحی رسانه‌های جمعی: برای پاسخ گویی به نیازهای تفریحی افراد انسانی، رسانه‌های معاصر وظایف گوناگونی برعهده دارند. در دنیای کنونی به سبب فشار کار روزانه و شرایط دشوار زندگی ماشینی، انسان‌ها بیش از هر زمان به استراحت نیاز دارند و اگر برنامه‌های مناسبی وجود نداشته باشند که اوقات فراغت آن‌ها را پر کند و خستگی‌ها و  اضطراب‌ها و دلهره‌های آن‌ها را تسکین دهد، خیلی زودتر از حد معمول فرسوده و از کار افتاده خواهند شد.
توجه فراوان به تأمین اوقات فراغت بیش تر و استفاده کامل از این اوقات سبب شده است که به تدریج انسان به سوی یک نوع )تمدن فراغت( گام بردارد و با کاهش ساعات کار و ایجاد وسایل سرگرمی از زندگی خود بیش تر لذت ببرد. در زمان حاضر روزنامه‌ها و مجله‌ها، رادیو و تلویزیون‌ها و سینماها با انتشار و پخش مناسب برنامه‌های گوناگون خود، از بهترین وسایل سرگرمی افراد به شمار می‌روند. بدون شک رسانه‌های جمعی، اولین نهادها و نمایش‌هایی نیستند که در طول تاریخ برای این نقش به وجود آمده اند. نخستین بار ارسطو، فیلسوف یونانی بود که دریافت علت و انگیزه اصلی استقبال مردم از تراژدی‌های یونان باستان، فرافکنی است.
)4 نقش همگن سازی :
وسایل ارتباط جمعی، نزدیکی سلیقه‌ها، خواست‌ها و انتظارات تمامی ساکنان یک جامعه را موجب می‌شوند و خروج جوامع از عصر محدوده‌های جدا یا تک افتاده را موجب می‌شوند.
همین روند است که “ژان کازنو ” و بسیاری دیگر از آن به عنوان توده سازی یاد می‌کنند. این اصطلاح که بعدی مستهجن دارد و روندی نامطلوب از آن بر می‌آید، بدین معناست که با ورود رسانه‌های ارتباط جمعی تشابه می‌پذیرند و در سبک زندگی، علائق، خواست‌ها از الگوهای مشابهی که وسائل ارتباط جمعی به آنان می‌دهند، برخوردار می‌شوند. کازنو این روند را توده شدن تمامی مردم در یک محدوده جغرافیایی با مرزهای ملی می‌داند. “کاردینر و لینتن” به عنوان شخصیت اساسی موجبات اندازه گیری همین روند را فراهم می‌سازند. به زغم آنان شخصیت اساسی عبارت است از: ویژگی‌های مشترک تمامی مردمی که در یک مرز و بوم حیات می‌گذرانند.
تکثر وسائل ارتباط جمعی) رادیو، سینما، تلویزیون، کتاب و ….( و تنوع درونی هریک از آن‌ها )روزنامه‌ها و رادیوها …( از طرفی موجب کوچک شدن و قابل حمل شدن این وسایل شده و از طرفی دیگر موجبات تشعب تازه‌ای بین مردم را فراهم می‌سازند.
)5 احساس تعلق اجتماعی : وسایل ارتباط جمعی به خصوص در جوامع جدید که در آن با از بین بردن نسبی مسلک‌ها و جماعت‌ها مواجه هستیم، با افرادی روبه رو می‌شوند که در انبوه وسیع شهر و با کاستی و روابط سنتی، در تنهایی بی سابقه‌ای به سر می‌برند. حال صدای رادیو و تصویر تلویزیون و یا نوشته روزنامه ابزاری است در راه احساس تعلق اجتماعی، با خواندن روزنامه، حس می‌کنیم، پس احساس اشتراک، تعلق و پیوند متقابل خواهیم داشت. با مطالعه روزنامه یا شنیدن رایدیو، از حوادث محیط پیرامون خود با خبر می‌شوید.
مطالعات نشان داده است که هر چه میزان مطالعه روزنامه، شنیدن رادیو و …. کاهش می‌یابد و به همان نسبت مشارکت اجتماعی به عنوان شاخصی از احساس تعلق به جامعه کاستی می‌یابند از دیدگاه لرنر : هر چه مردم با وسایل ارتباط جمعی پیوند محکم تری می‌یابند به همان نسبت مشارکت اجتماعی آنان و قابلیت زندگی آن‌ها در جمع به درک دیگران افزایش می‌یابد و جهان سوم که در مراحل نخستین برخورد تاریخی خود با وسایل الکترونیک جدید است. با پیدایی شخصیت‌های انتقالی ) آنان که با شرایط جدید محیط پیرامون، انطباق بیش تری یافته اند( عاملی مهم در راه حرکت به سوی دنیای جدید می‌یابد.
)6 نقش تبلیغی: یکی از نقش‌های رسانه‌های جمعی، تبلیغات است. بی تردید هرگاه وسایل ارتباطی، نقش تبلیغاتی را با توجه به درخواست‌ها و نیازهای عمومی انجام دهند و در زمینه‌های سیاسی، به ارشاد مردم و پیش بینی و تأمین وسایل آزادی و آسایش آن‌ها همت گمارند و در زمینه‌های اقتصادی به راهنمایی افراد برای خرید کالاها و انجام خدمات اکتفا کنند، این وظیفه نیز در کنار وظایف خبری و آموزشی و اجتماعی دیگر، مناسب و مطلوب خواهد بود.
اما اکنون در اغلب ممالک، وسایل ارتباطی عملاً چنین راهی را دنبال نمی‌کنند و وسایل ارتباطی به جای آن که در جهت رهبری سیاسی جامعه یا به آزادی و بهزیستی مردم توجه کنند، هدف‌ها و برنامه‌های اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی ثمربخش را به مردم معرفی کنند و در راه ساختن زندگی بهتر و مرفه تر با همکاری و همبستگی افراد را جلب کنند، به اقناع سیاسی و تحمیل قدرت می‌پردازند و بدین صورت نقش ابزار و سلاح مسلکی و حکومتی را بر عهده می‌گیرند.
وسایل ارتباطی از جهت اقتصادی نیز بیش تر در راه منافع صاحبان سرمایه‌ها خدمت می‌کنند و به فرض آن که پیشرفت‌های صنعتی و تولید کالاهای مصرفی را به سوی خدمت به مردم و رفع نیازهای واقعی افراد بکشانند، در جهت عکس آن، به طور دائم مردم از خرید و مصرف هرچه بیش تر کالاهای غیر ضروری تشویق و ترغیب می‌کنند. بدین طریق، افراد در جوامع صنعتی کنونی که به جوامع مصرف موسوم شده اند، ناچار می‌شوند تحت تأثیر تبلیغات تجاری که در تمام لحظات شبانه روز به وسیله روزنامه‌ها، مجله‌ها، رادیو،تلویزیون، سینماها و آگهی‌های گوناگون دیواری آن‌ها را تعقیب می‌کنند، کالاهای بیش تری خریداری کنند و از خدمات فراوان تری استفاده کنند.
بدیهی است که افراد برای تأمین این همه نیازهای مصنوعی و تفننی باید درآمد بیش تری نیز به دست می‌آورند تا بتوانند قدرت خرید و فروش را بالا ببرند که ساعت‌های زیادتری کارکنند، و احتمالاً به جای یک شغل اصلی، یک یا چند شغل فرعی نیز به دست آورند. بدون تردید، افراد با کار بیش تر، چه از نظر جسمی و چه از نظر روحی، خسته و فرسوده تر می‌شوند. شور و نشاط زندگی را از دست می‌دهند، از فراغت و آسایش واقعی محروم می‌شوند، نسبت به وضع اجتماعی خود و اطرافیان خویش، بی اعتنا و بی توجه می‌شوند و در نتیجه نمی‌توانند از حقوق سیاسی خود بهره برداری کنند، مسئولیت‌های اجتماعی خویش را ایفاء کنند و با همکاری دیگران آینده بهتری بسازند. در چنین شرایطی تبلیغات بازرگانی به طور غیرمستقیم، هدف‌های تبلیغات سیاسی را تأمین می‌کنند.

رسانه

رسانه: رسانه‏‌های جمعی را می‌توان به رسانه‌هایی اطلاق کرد که در یک زمان مشخص یک پیام مشخص را برای تعداد زیادی از مخاطبین ارسال می‌کنند.
رسانه در لغت به معنای ابزاری جهت تغییر ماهیت پیام به علامت است که مناسب برای ارسال از یک راه یا کانال ارتباطی باشد.
رسانه در اصطلاح به معنی ابزاری برای برقراری ارتباط به وسیله آن تعریف می‌شود.
در تعریف عامه، رسانه وسیله‌ای است که به عموم مردم اطلاع‌رسانی می‌کند.
با این تعاریف هر چیزی که توانایی انتقال پیام از یک سو به سمت مخاطب موردنظر را داشته باشد، می‌تواند به عنوان رسانه نام برده شود.

 

رسانه: وسیله است که فرستنده به کمک آن معنا و مفهوم مورد نظر خود «پیام» را به گیرنده منتقل می‌سازد . به عبارت دیگر رسانه وسیله حامل پیام از فرستنده به گیرنده است. فیلم،عکس،نوار صوتی یا ویدئویی،رادیو،تلوزیون،روزنامه و ...... نمونه‌هایی از رسانه‌ها هستند.
تعریف رسانه‌های جمعی:
انتقال اطلاعات با وسایلی نظیر روزنامه، کتاب، امواج، رادیو، تلوزیون و..... برای گروه غیر محدودی از مردم با سرعتی زیاد انجام می‌گیرد،رسانه جمعی « وسایل ارتباط جمعی » نامیده می‌شود. ویژگی‌های این نوع ارتباط عبارتند از:
الف ) پیام گیران، ناآشنا و پراکنده
ب ) بازگشت پیام یا بازخورد با تاخیر
ج ) سرعت عمل زیاد
د ) تکثیر پیام
ه ) ارتباط سطحی و نا پیام
رسانه‌های سریع در برابر رسانه‌های کند:
در متون علوم سیاسی و روابط بین الملل درمورد دیپلماسی حقوقی مفهوم رسانه‌های سریع و رسانه‌های کند را مطرح می‌کنند. براساس این دیدگاه رادیو،تلوزیون،روزنامه‌ها ومجلات رسانه‌های سریعند و در مقابل رسانه‌های کند عبارتند از فیلم،آزمایشگاه، آموزش زبان و مبادلات دانشگاهی و هنری.
دردیپلماسی عمومی رسانه‌های سریع مورد توجه مکتب تندروهاست که معتقدند هدف از دیپلماسی عمومی نفوذ درنگرش مخاطبان بیگانه ازطریق اغناء و تبلیغات است.در این جا اطلاعات سیاسی صرف مهم تر از برنامه‌های فرهنگی قلمداد می‌شود.تصدیق بی چون و چرای دیپلماسی عمومی از لحاظ اهداف سیاسی درکوتاه مدت کاملاَ به نفع کشوراست . اما بالعکس رسانه‌های کند مورد پسند مکتب میانه روست که مدعی اطلاع دهی و برنامه‌های فرهنگی باید از اهداف سیاسی مقطعی در گذرند و توجه خود را به بلندترین اهداف بلند مدت ملی معطوف نمایند.
واقعیت وصداقت، نه فنون اقناعی (قانع کردن)، از امور ذاتی وضروری است.

ارتباطات  

واژه ارتباطات (communications) از ریشه لاتین (communis ) به معنای اشتراک است . به معنای پیوند و ربط دادن در فارسی است . با عنوان پیوستگی و رابطه هم کاربرد دارد.
واژه ارتباطات با ارتباط تفاوت دارد. علم ارتباطات به معنی مطالعه پیرامون ابزار و لوازم این پدیده است.
ارتباطات : فرایندی است که در آن پیام از پیام دهنده به پیام گیرند منتقل می‌شود دایره المعارف میشر : ارتباط در مفهوم گسترده آن برابر بیان هر نوع انتقال اطلاعات به کار می‌رود.
ادوین امری می‌گوید: ارتباط عبارت از فن انتقال اطلاعات و افکار و رفتارهای انسانی از یک شخص به شخص دیگر است در واقع مفهوم ارتباط به معنی هماهنگ شدن فرستنده و گیرنده در رابطه با یک پیام ویژه است.
پرسش‌های ارتباطی :
1. چه کسی می‌گوید؟
2. چه می‌گوید؟
3. به چه کسی می‌گوید؟
4. کجا می‌گوید؟
5. چگونه می‌گوید؟
6. برای چه می‌گوید؟
7. با چه تاثیری می‌گوید؟
ویژگی‌های ارتباط جمعی (عمومی)
1. پیام گیران نا آشنا و پراکنده
2. بازگشت پیام با تاخیر
3. سرعت عمل زیاد
4. تکثیر پیام
5. ارتباط سطحی و ناپایدار

ارتباطات (communications)

- واژه ارتباطات (communications) از ریشه لاتین (communis ) به معنای اشتراک است . به معنای پیوند و ربط دادن در فارسی است .  با عنوان پیوستگی و رابطه هم کاربرد دارد.  
- واژه ارتباطات با ارتباط تفاوت دارد. علم ارتباطات به معنی مطالعه پیرامون ابزار و لوازم این پدیده است. 
- ارتباطات : فرایندی است که در آن پیام از پیام دهنده به پیام گیرند منتقل می‌شود   
- دایره المعارف میشر : ارتباط در مفهوم گسترده آن برای هر نوع انتقال اطلاعات به کار می‌رود. 
ادوین امری می‌گوید: ارتباط عبارت از فن انتقال اطلاعات و افکار و رفتارهای انسانی از یک شخص به شخص دیگر است در واقع مفهوم ارتباط به معنی هماهنگ شدن فرستنده و گیرنده در رابطه با یک پیام ویژه است.  
 پرسش‌های ارتباطی 
1. چه کسی می‌گوید؟ 
2. چه چیزی می‌گوید؟ 
3. به چه کسی می‌گوید؟ 
4. کجا می‌گوید؟ 
5. با چه ابزاری می‌گوید؟ 
6. برای چه می‌گوید؟ 
7. با چه تاثیری می‌گوید؟ 
 ویژگی‌های ارتباط جمعی (عمومی)
1. پیام گیران نا آشنا و پراکنده  
2. بازگشت پیام با تاخیر 
3. سرعت عمل زیاد  
4. تکثیر پیام  
5. ارتباط سطحی و ناپایدار 
 ویژگی‌های ارتباط جمعی(بیانی دیگر)
1- وجود افراد حرفه‌ای  
2- وسیله ارتباطی قدرتمند  
3- پخش پیام وسیع و گسترده  
4- پخش سریع  
5- فعالیت پیوسته  
6- مخاطبان انبوه و ناهمگون و پراکنده  
7- مخاطبان به صورت گزینشی به برنامه‌ها توجه می‌کنند  

 انواع ارتباط

فرایند‌های ارتباطی را می‌توان برحسب معیارهای مختلف ازجمله تعداد افراد شرکت کننده در این فرایند ویا رسانه‌های به کارگرفته شده در آن به انواع زیر تقسیم کرد:
1: انواع ارتباط از لحاظ تعداد افراد درگیر
الف ) ارتباط درون فردی یا درون شخصی (ارتباط با خود) : در ارتباط درون فردی فرد با خود ارتباط برقرار می‌کند مثلا َ درانجام کاری سخت خود را تشویق می‌کند و یا این که عملی ناپسند روی داده وخود را شماتت می‌کند.
ب ) ارتباط میان فردی یا چهره به چهره درارتباط میان فردی : فرآیند تبادل پیام بین دو نفرشکل می‌گیرد.
ج ) ارتباط گروهی : درارتباط گروهی افرادی تقریبا َ قابل شمارش شرکت دارند.درسمینارها و میزگردها وکلاس‌های درس چنین ارتباطی وجود دارد.
د ) ارتباط جمعی : نوعی ارتباط است که در آن افراد زیادی ناآشنا غیرمشخص ونامتنادی که به راحتی قابل شمارش نیستند مشارکت دارند.
2 : انواع ارتباط از لحاظ رسانه‌های مورد استفاده:
ازنظر رسانه‌های مورد استفاده نیز به طور کلی دو نوع ارتباط را می‌توان جدا کرد.
الف ) ارتباط کلامی : نوعی ارتباط است که در آن پیامها در غالب رمزهایی کلامی (اصوات،کلمه‌ها،جمله‌ها،عبارات)که به صورت شفاهی و به شکل نوشتاری منتقل می‌شوند.
مجموعه مختلف رمزهای کلامی با صداها،لفظ‌ها،معانی و قواعد دستوری خاص خود زبان‌های متفاوتی نظیر فارسی،عربی،فرانسه و .... می‌سازند.دراتباط کلامی انسان‌ها از طریق گفتگو و یا نوشتن یا زبان مشترک تبادل پیام می‌کنند.
الف 1 ) ارتباط کلامی گفتاری : نظیر سخنرانی و بحث وگفتگو بین افراد که می‌توانند سریع و بدون نیاز به مقدمات وامکانات زیاد برقرار شود و دستیابی به بازخورد در آن‌ها نسبتا َ آسان است.
الف 2 ) ارتباط کلامی نوشتاری : نظیر کتاب،جزوه،اطلاعیه‌ها ونشریات که در مقایسه با ارتباط‌های گفتاری رسانه روشن تر ومنطقی تر هستند اما نسبت به آن‌ها وقت گیر تر وبیشتر یکطرفه وفاقد بازخورد می‌باشند.
ب ) ارتباط غیر کلامی : در ارتباط غیر کلامی ازرمزهای غیرکلامی استفاده می‌شود.ارتباط غیرکلامی قبل از شکل گیری وتکامل زبان در جوامع بشری نقش مهمی داشته وهنوز نیز در مواردی به عنوان تکمیل کننده ارتباط کلامی ویا حتی به عنوان راه ارتباطی مستقل مورد استفاده قرار می‌گیرد. با استفاده از علائمی نظیر روشن کردن آتش برفراز کوهها در گذشته که پیامها را به مکان‌های بسیار دورمنتقل می‌کردند. زبان تصویری (مانند طراحی،نقاشی،عکس،فیلم)موسیقی ونیز زبان بدن شکل‌های متفاوتی از ارتباط غیر کلامی هستند.زبان بدن یا استفاده از حرکات وحالات دستها وپاها،تنه و چهره که در خالص‌ترین شکل آن به صورت هنر پانتومیم در می‌آید از رایج‌ترین شکل‌های ارتباطی است. حتی ارتباط کلامی نیز اغلب حاوی عناصری از ارتباط غیر کلامی نظیر تن صدا وتاکید بر کلمات خاص است.

پیام به خودى خود داراى هیچ‌گونه هدفى نیست. هدف پیام بستگى مستقیمى به شرایط فرستنده و گیرندهٔ پیام دارد. هر یک از ما در طول شبانه‌روز، در هزاران جریان ارتباطى وارد مى‌شویم، فقط براى اینکه در مخاطبان خود تأثیر بگذاریم و در فکر و عقیده و رفتارشان نفوذ کنیم. در واقع، هدف اساسى افراد یا هر فرستندهٔ پیام این است که خود را بصورت عامل مؤثرى در آورد تا بتواند در دیگران، در محیط و حتى در سرنوشت خویش تأثیر بگذارد و از همه مهم‌تر، به تمایلات و خواسته‌هاى خود جامهٔ عمل بپوشاند. بنابراین، فرستنده و گیرندهٔ پیام هستند که در شرایطى خاص، هدف ویژەاى را در یک فرایند ارتباطى در نظر مى‌گیرند و روش مناسب با آن را انتخاب مى‌کنند.
پیچیدگى و تداخل روش‌هاى ارتباطى (شفاهی، کتبی، مستقیم، غیر مستقیم و غیره) باعث تداخل هدف‌هاى ارتباطى نیز شده است؛ در نتیجه، ممکن است در یک فرایند ارتباطی، چندین هدف نهفته باشد.
۱- ارتباط ارادى و غیرارادى: اگر ارتباطى با طرح و برنامه‌ریزى قبلى و حساب شده باشد، آن را ارتباط ارادى مى‌گویند و اگر بدون طرح و برنامه‌ریزى قبلى صورت گرفته باشد، آن را ارتباط غیرارادى مى‌نامند؛ مثلاً معلمى که قبل از رفتن به کلاس براى انتقال مفاهیم علمى خود، دانش پایه و علاقه شاگردان را در نظر مى‌گیرد و براى تدریس خود طرح درس تهیه مى‌کند، روش ارتباط ارادى را اتخاذ کرده است. در تمام موارد لازم نیست که برقرارى ارتباط با اراده و تصمیم قبلى گیرنده و فرستندهٔ پیام همراه باشد. ممکن است فرستندهٔ پیامى به مناسبتى، اعلام کند و این مطلب یا پیام در فرد دیگرى که مورد نظر فرستنده نیست تأثیر بگذارد و عمل یا احساس مشخصى را بوجود آورد. تعامل احساسى‌اى را که در کلاس صورت مى‌گیرد، شاید بتوان از نوع ارتباط‌هاى غیرارادى در هنگام تدریس دانست.
۲- ارتباط رسمى و غیر رسمى: منظور از ارتباط رسمى آن دسته از انواع روش‌هاى ارتباطى است که در سطحى وسیع و در محیط‌هایى رسمى صورت مى‌گیرد. ارتباط جمعى و ارتباطى که در سازمان‌ها و نظام‌هاى ادارى و آموزشى جهت ابلاغ آیین‌نامه‌‌ها و مقررات با زیردستان برقرار مى‌گردد، ارتباط رسمی نامیده مى‌شود. ارتباط غیر رسمی به آن نوع ارتباطى گفته مى‌شود که بین دو نفر یا دو گروه بطور عادى و غیر رسمى اتفاق مى‌افتد. این‌گونه ارتباط معمولاً صمیمانه‌تر و عمیق‌تر از ارتباط رسمى است و بیشتر خاص گروه‌هایى است که با هم ارتباط نزدیک و چهره به چهره دارند.
۳- ارتباط کلامى و غیر کلامى: وقتى در جریان یک ارتباط، پیام‌ها به صورت رمز‌هاى کلامى انتقال یابند، آن ارتباط را کلامی گویند؛ مانند بحث و گفتگوى فرد با فرد یا گروهى دیگر و یا تعریف و توضیح شفاهى یک مطلب در کلاس درس؛ اما هرگاه پیام به صورت علایم یا رمزهاى غیرکلامى (حرکات دست، چشم، رنگ، صدا و غیره) انتقال یابد، ارتباط آن غیرکلامی گویند؛ مانند برقرارى ارتباط راننده با علایم راهنمایى و رانندگى یا برقرارى ارتباط با آژیر آمبولانس و زنگ مدرسه. ارتباط غیرکلامى در روند آموزش از اهمیت خاصى برخوردار است و مى‌تواند مکمل ارتباط کلامى باشد؛ مثلاً حرکات سر، دست و ابرو، نگاه معلم یا بطور کلی، حالات چهرهٔ او مى‌تواند مفاهیمى را به فراگیر منتقل کند یا او را در فهم مطالب یارى دهد. بدین دلیل، شاخه‌اى از دانش امروز بشر با عنوان حرکت‌شناسی، فعالیت اصلى خود را به ارتباط‌هاى غیرکلامى اختصاص داده است.
۴- ارتباط فردى و جمعى: ارتباط فردى یا خصوصى ارتباطى است که معمولاً بین دو یا چند نفر به وقوع مى‌پیوندد و بیشتر حالت مستقیم و شخصى دارد. ارتباط جمعى ارتباطى است که بین یک نفر با یک گروه یا گروهى با گروه کثیرى برقرار مى‌شود که ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد؛ مانند سخنرانى در سالن‌هاى پرجمعیت یا ارتباطى که از طریق مطبوعات و سایر وسایل ارتباط جمعی، مانند رادیو و تلویزیون، با گروه‌هاى وسیع انسانى ایجاد مى‌شود. این دو نوع ارتباط از نظر کمیت و کیفیت کار و نحوهٔ اثر با یکدیگر متفاوتند.
۵- ارتباط یک طرفه و دوطرفه: وقتى انتقال پیام از فرستنده شروع و به گیرنده ختم شود و گیرنده نسبت به مفاهیم پیام واکنشى به فرستنده نشان ندهد، ارتباط را یکطرفه یا یک‌جانبه گویند؛ مانند ارتباط از طریق تلویزیون و روزنامه. ارتباط دوطرفه یا دوجانبه ارتباطى است که پیوسته نقش فرستنده و گیرنده در جریان ارتباط عوض مى‌شود و فعالیت‌هاى ارتباطى بعدى بر اساس واکنش گیرنده و فرستندهٔ پیام تعیین مى‌شود؛ مانند ارتباط مستقیم معلم و شاگرد در کلاس درس. ارتباط دوطرفه معمولاً مؤثرتر از ارتباط یکطرفه است.
۶- ارتباط مستقیم و غیر مستقیم: ارتباط مستقیم ارتباطى است که بدون واسطه بین شخص فرستنده و گیرندهٔ پیام ایجاد مى‌شود. چون در این‌گونه ارتباط پیام مستقیماً بین دو فرد مبادله مى‌شود، معمولاً فرستنده و گیرندهٔ پیام مى‌توانند نقش خود را به نوبت تغییر دهند؛ اما ارتباط غیرمستقیم یا باواسطه – برخلاف ارتباط مستقیم – چهره به چهره نیست و جنبهٔ شخصى ندارد؛ زیرا معمولاً در چنین ارتباطی، فرستنده و گیرندهٔ پیام یکدیگر را نمى‌شناسند؛ مانند مؤلف و خوانندگان یک کتاب. بین انواع ارتباط، ارتباط مستقیم صمیمانه‌ترین و کامل‌ترین نوع ارتباط است، ولى از نظر تعداد افراد زیر پوشش و همچنین از لحاظ وسعت زمانى و مکانى محدود است.
7. ارتباط کلامی و غیر کلامی: پیام و اطلاعات از طریق زبان و گفتار منتقل می‌شود تلفن در حالی که در ارتباط غیر کلامی، پیام واطلاعات از طریق تصویر و یا اشاره و ... منتقل می‌شود 
8. ارتباط نوشتاری و ارتباط غیر نوشتاری: اطلاعات از طریق قلم بر کاغذ نقش می‌بندد مثل کتاب – روزنامه – نامه  در حالی که در ارتباط غیر نوشتاری، ارتباطی است که افکار از طریق امواج مثل رادیو- تلویزیون منتقل می‌شود .
9. ارتباط ملی و ارتباط فراملی: ارتباطی است که پیام‌ها و اطلاعات و مفاهیم از طریق وسایل ارتباط جمعی در چار چوب جغرافیایی یک کشور منتشر می‌شود. در حالی که در ارتباط فراملی، پیام‌ها و اطلاعاتی است که از طریق ماهواره‌ها مرز‌های جغرافیایی را در می‌نوردد و موجبات نزدیکی انسانها‌ی کره زمین را فراهم می‌کنند. 
10. ارتباط سازمانی: ارتباط ارگانیک و نهادی را گویند که درون سیستمی و برون سیستمی است.

منابع برای مطالعه بیشتر 
    مهارت‌های برقراری ارتباط موثر در خانواده، جامعه و محیط کار. نویسنده: دیل کینگ. مترجم: محسن کاظمی
    ارتباط موثر. نویسنده: ساندرا هیبلز، ریچارد ال ویور. مترجم: عباس بهزادی مقدم، عفت یحیایی، رقیه ارجی
    سبک‌ها و مهارت‌های ارتباطی. نویسنده: نیما قربانی

عناصر ارتباط 

➢5) پارازیت  
➢6) بازخورد   
➢7)رمز گذاری  
➢8) رمز گشایی 
➢1)فرستنده   
➢2) پیام   
➢3) کانال (مجاری)   
➢4) گیرنده پیام  
رسانه‌ها، به ویژه رسانه‌های جمعی، دسته مهمی از کانال‌های ارتباطی‌اند که به فراوانی برای انتقال پیام استفاده می‌شوند.  
 انتخاب کانال‌های ارتباطی به عوامل زیر بستگی دارد:
الف) نوع پیام  
‌ ب) هدف مورد نظر فرستنده پیام  
‌ج) مخاطبان یا گیرندگان پیام  
د)موقعیت انتقال پیام  
ه) منابعی که در اختیار طراحان برنامه ارتباطی قراردارد.(انجمن‌های افکار عمومی،1382، 45)  
 مدل خطی ساده از ارتباطات انسانی
-تصمیم گیری در مورد پیام  
-رمزگذاری پیام در نظر گرفته شده  
-انتقال پیام  
-دریافت پیام  
-رمزگشایی و تفسیر  
 مدل شانون - ویور
1. ایجاد و خلق یک فکر یا ایده  
2. رمزگذاری یک فکر یا ایده در یک پیام  
3. انتقال پیام  
4. رمزگشایی از پیام به وسیله دریافت کننده  
5.درونی کردن آن پیام به وسیله گیرنده »قابل فهم شدن« 
 طبیعت خطی ارتباطات جمعی
مرحله اول: تصمیم گیری در مورد اینکه کدام فرستنده با کدام گیرنده مرتبط شود.  
مرحله دوم: رمزگذاری پیام‌های رسانه‌های ارتباط جمعی  
مرحله سوم: ارسال پیام‌های وسایل ارتباط جمعی  
مرحله چهارم: ادراک پیام‌های رسانه‌ای  
مرحله پنجم: رمزگشایی و تفسیر پیام‌های رسانه‌های ارتباط جمعی  
مرحله ششم: نفوذ بر مخاطبان وسایل ارتباط جمعی  
 ارتباطات رودررو و ارتباطات جمعی
1)ارتباط خصوصی و بدون واسطه:
ارتباط فوری و چهره به چهره که طی آن به صورت مستقیم میان پیام دهنده و پیام گیرنده یا گروه کوچک ردوبدل می‌شود. 
مزیت‌ها :
1.    فرصت تصحیح یکدیگر 
2.    ارتباط عمیق چهره به چهره  
3.    قابل روئیت بودن اثر پیام  
4.    فرصت جابجایی پیام گیرنده و پیام دهنده  
5.    دقت در ارائه پیام 
 ارتباط جمعی(عمومی)
این واژه از ریشه لاتینی media (وسایل و اصطلاح mass (توده) تشکیل شده است.و به لحاظ لغوی ابزاری است که از طریق آن می‌توان با افراد، گروههانه به طور جداگانه بلکه با جماعتی کثیر یا توده‌ای از مردم دسترسی پیدا کرد این نوع وسایل عبارتند از رادیو، تلویزیون، سینما، مطبوعات. 
 تعریف ارتباطات جمعی
ارتباطات جمعی در واقع روندی است که طی آن دست اندرکاران حرفه‌ای ارتباطات، وسیله ارتباطی را طراحی کرده و از آن برای پخش پیام به صورتی وسیع، گسترده، سریع و پیوسته برای رسیدن به اهدافی خاص و رساندن معانی معین و مشخص و اعمال نفوذ در مخاطبانی انبوه و ناهمگون که به صورتی گزینشی به برنامه‌ها توجه می‌کنند، استفاده می‌نمایند.(ملوین دفلور،شناخت ارتباطات جمعی،ص52)

عناصر ارتباط

1: منبع یا فرستنده 2: گیرنده 3: پیام 4: هدف 5: رسانه 6: شرایط 7: مانع یا پارازیت 8: بازخورد 9: تاثیر
عناصر ارتباط:
با دقت در فرآیندهای ارتباطی مختلف در انواع واشکال گوناگون آن می‌توان به وجود عناصر متعددی پی برد، به عبارتی دیگر جریان‌های ارتباطی از اجزاء و عناصر گوناگونی تشکیل می‌شوند که از جمله مهمترین آن‌ها عناصر زیر قابل بررسی هستند.
1 : فرستنده یا منبع:
فرستنده یا منبع کسی است که به قصد دستیابی به اهدافی خاص با ارسال پیام یک فرآیند ارتباطی را آغاز می‌کند. هر چه دانش واطلاعات فرستنده در مورد پیام وتوانایی وی در برقراری جریان ارتباطی بیشتر باشد احتمال به نتیجه رسیدن این فرآیند بیشتر خواهد بود.
2 – گیرنده : گیرنده کسی است که مخاطب فرستنده میباشد . جریان ارتباطی بسوی اوشکل میگیرد و اوست که باید تحت تأثیر پیام قرار گیرد . در جریانهای ارتباطی درون فردی ‘ فرستنده وگیرنده پیام یکنفر است ‘ در محیط‌های آموزشی استاد محور ‘ شاگردان گیرنده تلقی میشوند ‘ امّا در محیط‌های تعاملی جای فرستنده و گیرنده میتواند دائماً تغییر کند .
3 – پیام : معنا‘ منظور و محتوای ذهنی است که از سوی فرستنده بطرف گیرنده ازسال میشود ‘ پیامها متشکل از دانشها ‘ نگرشها ‘ مهارتها و یا ترکیبی از آنها هستند ‘ برای اینکه معنا ‘ منظور و محتوای ذهنی و یا بطور خلاصه پیام ‘ حالت عینی بخود گرفته و قابل انتقال شوند ‘ در قالب نمادها ‘ رمزها و نشانه‌های قرار دادی ‘ مانند زبان گفتاری و یا نوشتاری قرار داده میشود . هرچه پیام روشن تر و قابل فهم تر ارائه شود و با نیازها ‘ علایق و توانائیهای گیرنده همخوان تر باشد ‘ جریان ارتباطی موفق تر خواهد بود .
4 – هدف : هدف ‘ قصد و منظوریست که فرستنده برای آن یک جریان ارتباطی را آغاز میکند . برقراری فرآیندهای ارتباطی بدون مشخص کردن اهداف مورد نظر اغلب نمیتواند به نتیجه مطلوب منجر شود ‘ در اینحال اغلب ‘ گیرنده نیز در جریان ارتباط ‘ اهدافی را دنبال میکند . اگر بین اهداف فرستنده وگیرنده توافق وجود داشته باشد ارتباط موفق تر خواهد بود .
5 – رسانه : رسانه وسیله ایست که فرستنده به کمک آن معنا و مفهوم مورد نظر خود ( پیام ) را به گیرنده منتقل میکند . بعبارت دیگر رسانه وسیله حامل پیام از فرستنده به گیرنده است ‘ فیلم ‘ عکس ‘ نوار صوتی یا ویدئویی ‘ رادیو ‘ تلویزیون ‘ روزنامه و غیره نمونه‌هایی از رسانه‌ها هستند .
6 – شرایط : موقعیت زمانی ‘مکانی ‘ روانی و غیره که جریان ارتباطی در آن شکل میگیرد وتداوم مییابد را شرایط میگوییم . انتخاب شرایط ‘ مثلاً زمان ‘ و یا محل مناسب و یا توجه به حالات روحی و روانی مخاطب میتواند ‘ احتمال موفقیت جریان ارتباطی و رسیدن به اهداف مورد نظر را افزایش دهد و برعکس بی توجهی به آنها سبب اتلاف پوششها و عدم موفقیت کامل میشود .
7 - مانع : مانع یا پارازیت عاملیست که بر جریان ارتباطی تأثیر میگذارد و از کار آیی آن میکاهد . شرایط فیزیکی نامناسب مانند : گرما ‘ سرما و یا سر و صدای اضافی و یا همچنین شرایط شخصی ‘ مانند بی حوصلگی ‘ میتواند در شکل گیری یک فرآیند ارتباطی دلخواه مانع ایجاد نماید .
8 – بازخورد : واکنش و عکس العمل گیرنده پیام در مقابل فرستنده را باز خورد میگویند‘ نقش بازخورد در چگونگی تداوم جریان ارتباطی اهمیت بسیاری دارد ‘ زیرا فرستنده میتواند بر اساس بازخوردهایی که از گیرنده میگیرد در صدد رفع اشکالهای جریان ارتباطی و اصلاح آن برآید و بر احتمال موفقیت این فرآیند بیافزاید . واکنشها نسبت به یک فرد نظیر حالات و چهره ‘ سئوالهایی که می‌پرسند و یا پاسخهایی که میدهند ‘ باز خورد‌هایی هستند که میتوانند مورد استفاده طرف مقابل قرارگیرد .
9 - تأثیر : تأثیر ‘ میزان دستیابی به اهداف مورد نظر فرستنده در طول و یا در پایان فرآیند ار تباط است . تشخیص میزان تأثیر از طریق فعالیتهایی چون : نظر سنجی ‘ ارزشیابی و غیره صورت میگیرد .

اینترنت

همان گونه که از واژة اینترنت (به معنای بین شبکه‌ای یا میان شبکه ای) پیداست، اینترنت مجموعه یا شبکه‌ای از شبکه‌هاست. اصطلاح شبکه به اتصال دو یا چند رایانه به یکدیگر اشاره دارد. در جهان مجموعه وسیعی از شبکه‌های رایانه‌ای کوچک و بزرگ وجود دارد که با استفاده از یک رشته پروتکل‌های ارتباطی، عملکرد متقابلی را می‌ان یکدیگر فراهم می‌آورند. شبکة آرپانت متعلق به وزارت دفاع آمریکا بود که برای پیشبرد اهداف نظامی کاملاً سری با استفاده از »پروتکل نظارت بر انتقال/ پروتکل اینترنت« [1] ((TCP/IP، امکان تبادل اطلاعات صدها هزار رایانه را به صورت شبکه فراهم می‌ساخت و از این رو، این شبکه خاستگاه اصلی اینترنت به حساب می‌اید.  
اینترنت، بسان یک بزرگراه ارتباطی است که اطلاعات متنی و نوشتاری مانند کتاب، نشریه، مقاله، فرهنگ نامه و غیره و اطلاعات دیداری و شنیداری همچون، فیلم، سخنرانی، عکس، بازی، و غیره و خدمات گوناگون دیگری چون امکان مکاتبه و مکالمة مستقیم و غیرمستقیم، تجارت، آموزش، تفریح و غیره را در اختیار کاربر قرار می‌دهد.  
پیدایش اینترنت به دهه 1960 میلـادی باز میگردد؛ زمانی که دولت ایالـات متحده آمریکا براساس طرحی موسوم ـ به آرپا  ((ARPA مخفف آژانس تحقیق پروژههای پیشرفته که در آن زمان برای کارکردهای دفاعی بوجود آمده بود، این طرح را اجرا نمود.  

(www) وب  
 وب یا همان  WWW که مخفف ((World Wide Web به فارسی: تار جهانگستر) است، توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذرات  Cern بخاطر نیاز آنها به دسترسی مرتبتر و آسانتر به اطلـاعات موجود روی اینترنت ابداع گشت.  در این روش اطلـاعات به صورت مستنداتی صفحه‌ای بر روی شبکه اینترنت قرار میگیرند و بوسی له یک مرورگر وب قابل مشاهده هستند و هم اکنون کارکردهای بسیاری دارند.

 اینترنت دارای کارکردها و ویژگیهای فراوانی است که از آن جمله می‌توان موارد زیر را یادآور شد:  
1. تولید اطلاعات: در سایه وجود اینترنت و کامپیوتر، علوم و گفتمانهای جدیدی متولد شده و بر غنای علوم دیگر نظیر ارتباطات و اطلاع رسانی و علوم رایانه افزوده شده است. مباحث در زمینة دولتها و شهرهای الکترونیکی، سازمانهای و تشکیلات مجازی، بهره گیری از هوش مصنوعی در استنباط احکام فقهی و مانند این نمونه‌هایی از این نظریات نوین اند. اینترنت یکی از نوترین ابزارهای توسعه و پیشرفت علوم است و در پرتو وجود همین اینترنت علوم جدیدی متولد شدند و برغنای علوم دیگر نظیر ارتباطات و اطلاع رسانی و علوم رایانه افزوده شد و خود نیز وسیله‌ای در جهت تولید اطلاعات شد.  
2. سازماندهی اطلاعات: پیش از اینترنت شاید حتی تصور هم نمی‌شد که به این وسعت و تنوع، اطلاعات و آراء و نظر در جهان وجود داشته باشد، بعد از اینترنت اغلب این ذخایر اطلاعاتی در محیط وب قرار گرفت و به طوری که بتواند به آسانی در دسترس کاربران باشد سازماندهی شد. البته اینترنت همچنان دچار فقدان نظام استانداردی جهت طبقه بندی و سازماندهی اطلاعات می‌باشد که باعث بروز مشکلاتی در بازیابی بهینه اطلاعات می‌شود.  
3. اطلاع رسانی منحصر به فرد: این خصیصه، برجسته‌ترین کارکرد اینترنت است. نوع اطلاع رسانی در اینترنت با دیگر رسانه‌ها متفاوت است و همین مسأله آن را به جامع‌ترین و قدرتمندترین رسانه تبدیل کرده است. در اینترنت می‌توان به اغلب رسانه‌های دیگر مانند کتاب، روزنامه و مجله، رادیو، تلویزیون، شبکه‌های ماهواره ای، دسترسی داشت. به دیگر سخن اینترنت دیگر رسانه‌ها را در خود جمع کرده است و از این رو، مطالب و دیگر اطلاعات موجود در آن نسبت به سایر رسانه‌ها جامع تر است. افزون بر این، متن بسیاری از کتاب‌ها، مقالات چاپی و سایر منابع چندرسانه ای، بسیاری از ژورنال‌های اینترنتی وجود دارند که تنها از طریق وب قابل دسترس بوده و نسخة چاپی آنها وجود ندارد. همچنین، برخی از منابع مرجع مانند فرهنگ‌ها، اطلس‌ها، راهنماهای گوناگون، سرگذشت نامه‌ها و جز آن فقط در محیط وب منتشر می‌شوند.  
4. روزآمدی اطلاعات: روزآمد شدن اطلاعات در اینترنت نسبت به سایر رسانه‌ها از سرعت بالاتری برخوردار است. امروزه، اطلاعات بسیاری از پایگاه‌های مهم و پرمراجعه در وب در فواصل زمانی کوتاه روزآمد می‌شود. این مسأله به خصوص در پایگاه‌های اخبار از اهمیت فوق العاده‌ای برخوردار است، به طوری که در موتورهای جستجوی تخصصی اخبار، مانند بخش جستجوی اخبار گوگل، آلتاویستا و آل د وب و مانند آنها، می‌توان دامنة زمانی جستجو را به اخبار منتشر شده به یک هفته، سه روز گذشته، یک روز گذشته و حتّی یک ساعت گذشته محدود کرد.  
5. رایگان و آسان یاب بودن اطلاعات و امکانات: اکثر اطلاعات وب رایگان هستند، حتّی برخی از کتاب‌ها، مجلات و مقالاتی را که برای تهیة نسخة چاپی آن باید پول داد، می‌توان در اینترنت به رایگان به دست آورد. برای مثال در پایگاه حوزه (www.hawzah.net) متن کامل بیش از 1500 شماره مجله، بیش از 100 جلد کتاب معتبر و مشهور و بیش از 3000 مقاله در موضوعات مختلف علوم اسلامی و علوم انسانی همراه با قابلیت جستجو قرار دارد. همچنین در پایگاه find articles.com،  که یکی از قوی‌ترین موتورهای جستجوهای تخصصی در زمینة مقالات به شمار می‌رود، متن کامل هزاران مقاله از بیش از 700 نشریة معتبر بین المللی قابل جستجو و دسترسی است.  
6- ظرفیت بالای نگهداری و انتقال متن، عکس، تصویر و صوت:  یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های رسانه جدید اینترنت حجم عظیم نگهداری و تبادل اطلاعات چندرسانه‌ای است. برخی‌ها معتقدند امروزه می‌توان هر نوع اطلاعاتی اعم از تصویر و متن و صوت با هر موضوعی در فضای مجازی‌اینترنت یافت که این نشاندهنده حجم عظیم اطلاعات موجود در فضای سایبر است.
7- قابلیت استفاده گسترده از آرشیوهای عظیم و غنی رسانه‌های متنی، صوتی و تصویری:  اینترنت قابلیت آرشیو سازی و نگهداری حجم وسیع اطلاعات تولید شده را دارد که قابل استفاده در هر مکان و زمانی باشد.  
8- تعامل دو سویه :  در فناوریهای جدید امکان دریافت بازخورد از گیرنده پیام بوسیله ارسال کننده امکان دارد و فرستنده با توجه به بازخورد دریافتی از گیرنده پیام خود را تغییر می‌دهد درحقیقت فرستنده و گیرنده مدام نقش عوض کرده و در جای هم می‌نشینند. اینترنت فضایی است که بروشنی می‌توان تغییرات فرستنده و گیرنده را مشاهده کرد. در فضای چت، ایمیل، سایتهای خبری و اطلاع رسانی با درج نظرات نمونه‌هایی از تغییر موقعیت فرستنده و گیرنده پیام است که تعامل دوسویه را نشان می‌دهد.   
9- تمرکز زدایی: افراد هم تولید کننده و هم مصرف کننده اطلاعات هستند و دیگر نمی‌توان تمرکزی برای فرستنده پیام قائل شد.  
10- چند رسانه‌ای ( مولتی مدیا) بودن، قابلیت اتصال چند رسانه به یکدیگر:  
 اینترنت بنوعی توانسته همه رسانه‌های نوین را در خود جای دهد. از طریق اینترنت می‌توان رادیو گوش کرد و شبکه‌های ماهواره‌ای و تلویزیونی را مشاهده کرد و در عین حال با دوست خود در آن طرف کره زمین مکالمه متنی، صوتی و تصویری داشت.  
11- جمع زدایی: رسانه‌های نوین به علت جذابیت و مخاطب قرار دادن فرد انسان جمع گرایی را تحت الشعاع قرار داده و فردیت را در جوامع بشری گسترش می‌دهد.   
12- ناهمزمانی، عدم نیاز به پایبندی به زمان:  
 در فناوریهای نوین ارتباطی همچون اینترنت نه تنها مکان در دسترسی به شبکه گسترده اینترنت نقش بسزایی ندارد بلکه درهر زمانی می‌توان به این شبکه رجوع کرد و از اطلاعات استفاده کرد.  
با تکنولوژی‌های جدید روز به روز سرعت دسترسی به اطلاعات افزایش می‌یابد. تکنولوژی اینترنت برای بیشترین سرعت و کمترین کنترل طراحی شده، لذا اعمال کنترل‌های اطلاعاتی در آن دشوار است. البته نمی‌توان سرقت اطلاعاتی را بوسیله هکرها و کرم‌های اطلاعاتی نادیده گرفت.   
در جهان جدیدی که اینترنت خلق کرده است(جامعه اطلاعاتی) آزادی‌های فکری، تحقیقاتی، آموزشی، تفریحی و شغلی رو به رشد خواهد بود و تجارت الکترونیک، خدمات بهداشتی و پزشکی از راه دور و خدمات تلفن بین المللی از طریق اینترنت جای اشکال سنتی را خواهد گرفت.  


 جهان مجازی
تکنولوژیهای نوین ارتباطی که امکان همزمان و نامحدود افراد را فارغ از مکان قرارگیری آنان درجهان جدید فراهم ساخته است، عامل تولدجهان جدیدی است که با عنوان "جهان مجازی"  معرفی شده است. جهان مجازی برخلاف جهان واقعی امکانات بیشماری چون سهولت دسترسی، بیست و چهار ساعته بودن، سادگی کار، هزینه پایین، گم نام ماندن کاربران درآن و سایر موارد را داراست. ازطریق این جهان دوم می‌توان به آسانی به تجارت پرداخت، خریدکرد، آموخت، به منابع اطلاعاتی وسیع دست یافت، از تازهترین اخبارمطلع گردید، سرگرم شد، به راحتی و درعرض چند دقیقه با یک کشوردریک قاره دیگر ارتباط برقرارکرد، هویت جدیدی یافت و در نهای ت یک زندگی دوباره و نو یافت.  
بودن در فضای مجازی اینترنت به کاربران فرصتهای بی شماری می‌دهد و به هراندازه که این فرصتها و خشنودیهای ناشی از استفاده اینترنت افزای ش یابد، کاربران بیشتربه سمت این پدیده نوین سوق خواهند یافت. علی رغم تمام ویژگیهای برتری که اینترنت دارد، با این حال نگرانیهای جدیدی درخصوص استفاده از آن و تاثیراتی که این تکنولوژی بر جسم و روح و روان انسان می‌گذارد، وجود دارد.  
 وب
- وب عبارت است از تمام اطلاعات به هم پیوسته روی اینترنت  
- کاربرد اولیه اینترنت اساسا برای تبادل اطلاعات و پست الکترونیک بود.  
 وب یا تور جهان گستر یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین ابزار و خدمات موجود در اینترنت می‌باشد که از طریق آن می‌توان به گستره وسیعی از منابع اینترنتی دسترسی پیدا کرد.  
 وب‌ها
وب 1: همان اینترنت است؛ وب سایت، لینک، دانلود، آپ لود، پست الکترونیک، و ...  در وب1 هدف دسترسی همگان به اینترنت بود.  
وب2: وب تبدیل به بستری شده که می‌توان همه جور نرم افزاری را بر پایه آن ساخت تا کاربران فارغ از نصب آن بر روی کامپیوتر خود بتوانند از هر جایی به آن دسترسی داشته باشند.  
وب3: نسخه سوم وب که تازه در حال متولد شدن است. در وب 3 بحث اصلی درباره هوشمند شدن وب است. در آینده نزدیک کامپیوتر محتوای وب را متوجه خواهد شد و ارتباط متقابل اطلاعات با یکدیگر و قابلیت دسترسی به اطلاعات با هر نوع دستگاه ارتباطی از دیگر مشخصه‌های نسخه سوم وب خواهد بود.  
 وب 1_ وب 2 _ وب 3 
وب 1: 1) اطلاعات یک سویه و منفعل است. 2) در آن مخاطب فقط مصرفکننده است. 3) ماهیت سایت مستقل است. 4) تعامل کاربر محدود است.  
وب 2: 1) ارتباط دوسویه است و مخاطب دیگر منفعل نیست. 2) مخاطب هم مصرفکننده و هم تولیدکننده محتوا است. 3) سایتها از طریق اشتراک مطالب را در اختیار هم قرار میدهند. 4) تعامل کاربر بالا است.  
وب3: 1) هوشمند و مفهومی است، فراتر از اتفاق تعامل و اینترنت تصمیمگیری میکند و نیازها و علایق را میداند. 2) مخاطب علیرغم مصرفکننده و تولید کننده بودن اطلاعاتش خصوصیسازی میشود. 3) نوع ارتباط بر اساس اطلاعات شما و نوع رابطه کاربر با سایتهای دیگر تعیین میشود. 4) ارتباط کاربر آنقدر بالاست که حتی در حالتoffline  با کاربر ارتباط برقرار میکند.  
 وب 2
این اصطلاح در نخستین کنفرانس وب2 در سال 2004 مورد قبول عموم قرارگرفت. در محافل IT عموماً از وب2 برای بیان نسل دوم سرویسهایی از وب استفاده میشود که امکان همکاری و مشارکت را برای مردم فراهم ساختهاند. گوگل و ویکی پدیا بهترین نمادهای وب2هستند.  
1- وب مردمیتر
2- ساز و کار خود ترمیمی محتوای وب  
3-  جهش در معنای آموزش
4-  پویایی دادهها 
5- مفهومی به نام سرویس
6-  پول سازی با قلک آنلاین 
7- پلتفروم موبایل
8- تغییر در عرصه کنش و واکنش 
9- خرد جمعی
10-  حذف مالکیت اطلاعات 
11-  تغییر در مدلهای کسب و کار (خدمات بجای محصول)
 12-  افزایش اعتماد کاربران      
13-  حذف زمان و مکان

 انواع رسانه‌های اجتماعی

انواع رسانههای اجتماعی را میتوان در 7 گروه تقسیمبندی کرد که عبارتند از: شبکههای اجتماعی؛ وبلاگها؛ ویکیها؛ پادکستها؛ فرومها؛ کامیونیتیهای محتوایی؛ و میکروبلاگها که به معرفی هریک از آنها پرداخته خواهد شد.  
1- شبکه‌های اجتماعی: شبکه اجتماعی یک ساختار اجتماعی است که از گروههایی ( که عموماً فردی یا گروهی هستند ) تشکیل شدهاست که توسط یک یا چند نوع خاص از وابستگی بههم متصلاند. شبکههای اجتماعی به اعضایشان اجازه ساخت صفحات شخصی و برقراری ارتباط و شبکهسازی با دوستان آنلاین را میدهند. شبکههای اجتماعی از زنجیره بهم پیوستهای از پروفایلها تشکیل شدهاند و اعضا میتوانند در این محیط با دوستانشان در ارتباط باشند.  
2- وبلاگ: وبلاگها شناختهشدهترین نوع رسانههای اجتماعی محسوب میشوند، ژورنالهای آنلاینی هستند که با محتواهای جدید کاربران بهروز میشوند. در وبلاگ امکان دریافت نظرات  برای هر نوشته وجود دارد. ویژگیی که وبلاگ را از دیگر انواع وبسایتها متفاوت و متمایز میکند، لحن نوشتاری وبلاگها است.  
3- ویکی‌ها: ویکیها سایتهایی هستند که به کاربران اجازه اضافهکردن و ویرایش محتوا را میدهند و محتوای تولید شدهشان حاصل مشارکت اعضاست. بزرگترین دایرةالمعارف جهان است که به زبانهای مختلفی توسط اعضا تولید محتوا میکند. به کاربران این اجازه را می‌دهد که بدون دانش برنامه نویسی برای وب اقدام به ایجاد صفحات اینترنتی درباره موضوعات مختلف بکنند.   
4- پادکست‌ها: منظور از پادکستها، هم فایلهای صوتی و هم تصویری هستند. پادکستها را به عنوان یکی از شکلهای قدرتمند رسانههای اجتماعی مطرح کردهاند. مصرف کننده، محتوای مورد نظر را توسط دستگاههای پخش غیر از رایانه نیز استفاده میکند. امکان شنیدن هر بخش از محتوا، جلو و عقب بردن آن، شنیدن محدوده ٔ◌  خاص از محتوا و سایر کنترلها از طرف کاربر ممکن است.  
  5-اتاق‌های گفتگو: فرومها که از دوران پیشاز تولد مفهوم رسانههای اجتماعی فعالیت میکردند، فضایی برای طرح بحث و گفتگو در موضوعات مختلف محسوب میشوند. فرومها معمولاً حول موضوع خاصی شکل میگیرند. فرومها عرصهای هستند برای پرسش و پاسخهای تخصصی.  
  6-کامیونیتی‌های محتوایی: کامیونیتیهای محتوایی امکان مدیریت و به اشتراکگذاری نوع خاصی از محتوا از قبیل عکس، فایلهای ویدئویی؛ متن یا لینک را فراهم میکند. کاربر برای استفاده باید ثبتنام کند و پس از ثبتنام دارای صفحه شخصی است و امکان متصل شدن به دوستان را دارد. هرچند این نوع وبسایتها بر اشتراکگذاری نوع خاصی از محتوا متمرکز هستند. (Flickr, YouTube, Digg) از انواع این سایتها هستند.  
   7-  میکروبلاگ‌ها: میکروبلاگها تلفیقی از شبکههای اجتماعی و وبلاگهای کوچک هستند. میکروبلاگها با محتواهای کوتاه کاربران بهروز میشوند. میکروبلاگها ابزاری هستند که مؤلفههایی از وبلاگنویسی با پیامهای فوری و شبکههای اجتماعی را ترکیب کردهاند. سایت پیشرو در عرصه میکروبلاگها، توییتر(Twitter) است.  
  کاستیهای رسانه‌های نوین در مقایسه با رسانه‌های سنتی
- سختی مطالعه روی      صفحه‌ی نمایش  
- وابستگی به فناوری روز  
- حذف درآمد تکفروشی  
- هزی نه‌ی بالای نیروی متخصص وتجهیزات نوین  
- امکانات ودانش انفورماتیک محدود مخاطبان  
- کیفیت پایین وگرانی ارتباطات اینترنتی  
- غیر تخصصی شدن روزنامه نگاری به واسطه‌ی حضورروزنامه نگاران کم تجربه،اما متخصص در امور رایانه ومخابرات  
- منابع ناموثق خبر؛چرا که هرکس می‌تواند منبع خبر باشد.در حالی که انعکاس اخبار موثق برای حفظ مخاطب یکی از مهمترین دستورکارهای رسانه‌های چاپی است.  
- زمان ماندگاری پیام در رسانه‌های الکترونیکی کمتر از روزنامه‌های چاپی است.  
- مشکلات و محدودیت‌های فنی  
- محدودیتهای اصول اخلاقی حرفه‌ای (فصلنامه رسانه،صفحه165)   
 ارتباطات انسانی و تحولات آن
1- توسعه  و تکمیل صحبت و زبان بین 90000 تا 35000 سال قبل از میلاد  
2- اختراع خط،  شروع 2500 سال قبل از میلاد  
3- اختراع چاپ، سال 1465 میلادی  
4- شروع چاپ انبوه روزنامه اوائل دهه 1830  
5- تلگراف الکتریکی سال 1844  
6- پیدایش صنعت سینما حدود سال  1900  
7- شروع پخش برنامه‌های رادیویی دهه 1920 و تلویزیونی اواخر دهه 1940  
8- رسانه‌های نوین در دهه هفتاد آغاز می‌شود. منظور از تکنولوژی‌های جدید، تکنولوژی‌هایی هستند که پس از دهه 1970 میلادی ایجاد شده اند. تکنولوژی اطلاعاتی شامل شبکه‌های اطلاعاتی کامپیوتری کمیت و کیفیت اطلاعات قابل دسترس را به شیوه‌ای انقلابی و بی سابقه دگرگون ساخته است. همچنین تکنولوژی ماهواره، موجب ظهور رسانه‌های الکترونیکی درسطح جهان شده است. تاثیرات انقلابی فیبر نوری و فن آوری ماهواره‌ای برتحرک انواع اطلاعات و تصاویر، نیل به ابر شاهراه‌های اطلاعاتی چند رسانه‌ای جهانگیر را امکان پذیر می‌سازد. افزایش قدرت رایانه، نرم افزارهای رایانه ای، تحولات در فن آوری ارتباطی به گونه‌های مختلف، به فشرده شدن جهان کمک کرده اند.  

انواع رسانه‌ها

با توجه به گسترش روزافزون فناوری در دنیا، تعدد رسانه‌ها دائما رو به گسترش است که در دسته بندی و گروههای گوناگونی قرار می‌گیرند. رسانه‏های نوشتاری مانند مطبوعات، کتاب و مجلات. رسانه‏های شنیداری مانند مانند رادیو. رسانه‏های دیداری مانند تلویزیون، سینما، اینترنت. رسانه‏های ابزاری مانند مانند اعلامیه، بروشور، تابلوی اعلانات، کاتالوگ، پوستر، تراکت، پلاکارد، آرم، لوگو، فیلم ‌های تبلیغی، فیلم‌ کوتاه و بلند، سخنرانی، همایش و تئاتر. رسانه‏های نهادی یا گروهی همچون روابط عمومی‌ها، شرکت‌های انتشاراتی، بنیادهای سینمایی. رسانه‏های فرانهادی همچون خبرگزاری‌ها، دفاتر روابط بین الملل، کارتل‌ها، بنگاه‌های سخن پراکنی و تراست‌های خبری، شرکت‌های چند ملیتی سازه، فیلم‌های سینمایی، شبکه‌های ماهواره‌ای. رسانه‏ها یا وسایل ارتباط جمعی اصطلاح فارسی شده واژه لاتین«Medium» است که جمع آن«Media» می‌باشد و منظور از آن دسته‏ای از وسایل هستند که مورد توجه تعداد کثیری می‏باشند و از تمدن‏های جدید بوجود آمده اند.[7]
تاریخچه رسانه‏‌ها: در حدود 160 سال قبل با منتشر شدن کاغذ اخبار به مدیریت میرزای شیرازی، ایران وارد جهان رسانه‌ای شد و این در حالی است که در غرب این تاریخ به 400 سال پیش برمی گردد.[8] و این مسأله از قدمت بحث رسانه‌ها در کشورهای غربی حکایت می‌کند و به نسبت همین قدمت، کار رسانه‌ای بیشتری انجام شده است و طبعاً پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای صورت گرفته است.
روزنامه‌ها: روزنامه رسانه‏ای است که به صورت روزانه جدیدترین اخبار و اطلاعات را در حوزه‌های مختلف فرهنگی، هنری، ورزشی، سیاسی و اقتصادی به اقشار مختلف جامعه ارائه می‏دهد. همواره روزنامه‏ها به صورت مکتوب منتشر می‏شوند و این مکتوب بودن آثار مثبت و منفی فراوانی به دنبال دارد که مسئولین دست اندرکاران روزنامه‌ها به هدف دستیابی به آثار مثبت آن تلاش می‌کنند. امروزه در کشور ما بیش از 35 عنوان روزنامه‌ها با تیراژ نسبتاً بالایی به چاپ می‌رسد و این در حالی است که پرتیراژترین آن‌ها روزنامه جام جم است که در مقایسه با جمعیت حدود 75 میلیونی ایران عددی ناچیز محسوب می‏شود. و این در حالی است که تعداد قابل توجهی از این روزنامه‌ها صرفاً اقتصادی یا سیاسی بوده و مورد توجه و استفاده گروه و قشر خاصی از مردم قرار می‌گیرد.
مجلات: مجله رسانه‏ای است مکتوب، دارای صفحاتی بیشتر از روزنامه، با اهداف خاص و از پیش تعیین شده. متوسط یک مجله از 20 صفحه تا 300 صفحه نیز وجود دارد که البته تعداد صفحات بالا، بیشتر اختصاص به مجلات و نشریات تبلیغی دارد.
در ایران به طور متوسط حدود 500 عنوان مجله با تیراژهای بسیار بالا به چاپ می‌رسد که در بازه‌های زمانی: هفته نامه، گاهنامه، ماهنامه، دوماهنامه، فصلنامه، سالنامه و انواع و اقسام مختلف دیگر به دست خوانندگان می‏رسد. در تقسیم بندی مجلات معمولا آنها را به نشریات زرد و غیر آن تقسیم می‏کنند. مجلات زرد آن دسته از نشریات هستند که با جنجال و هیاهو سعی در جذب مخاطب دارند. هدف در این مجله‌ها جذب مخاطب به هر وسیله‌ای و به دنبال آن سود اقتصادی است. این نشریات در ارائه مسایل و مشکلات اقتصادی جامعه چند راه پیش می‏گیرند: الف: بزرگنمایی، اغراق و زیاده روی در بیان مشکلات اقتصادی و... تا این که افکار عمومی مشوش شده و راه تفهیم و تفاهم منطقی و عاقلانه بسته شود.ب: نادیده گرفتن مسایل عمقی و اخذ نتایج سریع . ج: رواج مصرف گرایی مثل تبلیغات زیبایی اندام، کالاها و لوازم آرایشی و.. د: مطالب وحشتناک و حوادث تلخ همراه با تیترهای دلهره آور که باعث رواج و شکستن قبح و زشتی این اعمال می‌شود.
رادیو: رادیو رسانه‌ای است صوتی که با استفاده از امواج به انتقال مطالب می‌پردازد. رادیو با تمام فوائدش که از جمله آن، دسترسی همیشگی به آن است دارای نواقصی است، رادیو از نعمت تصویر بی‏بهره است و مسئولان و مجریان رادیو باید تمام توان و نیروی هنری خود را صرف صدا کنند تا از این طریق فضا سازی مناسبی در ذهن شنونده ایجاد کند. شنونده اگر از موسیقی برنامه خوشش نیاید دیگر رادیو کارآیی خود را از دست می‌دهد اما همین مسأله اگر در مورد تلویزیون بوجود آید با قطع صدا همه چیز را از دست نمی‏دهد بلکه می‏توان کماکان از تصویر استفاده کرد و لذت برد.
سینما: سینما پس از مطبوعات و رادیو و تلویزیون یکی از وسایل ارتباط جمعی و از رسانه‌های همگانی نسبتاً جدید است که فرهنگ خاص خود را نیز اقتضا می‌کند. بشر پس از دو دوره فرهنگ گفتاری و نوشتاری اکنون به دروازه فرهنگ تصویری با گستردگی فراوانش وارد می‌شود. سینما یکی از پیشرفته‌ترین رسانه‌های همگانی است که انواع هنرها را با پیچیده‌ترین تاکتیک‌ها جمع آوری نموده است.[9]
تلویزیون: پرمخاطب‌ترین رسانه در جهان، تلویزیون است و این آمار در ایران به مراتب بیشتر است و این تنوع و کثرت مخاطب به دلیل وجود صدا و تصویر به طور هم زمان است . تلویزیون به علت قابلیت استفاده از تصویر در تمام حیطه‌ها جذابیت مخصوص به خود دارد. تلویزیون قابلیت تغییر فرهنگ جامعه را داراست حتی رسانه‌هایی چون روزنامه‌ها و مجلات برای جذب مخاطبان خود به تلویزیون و جذابیت‌های آن متوسل می‌شوند. امروزه شبکه‌های ماهواره‌ای فراوانی بوجود آمده اند؛ از شبکه‌های علمی و تحقیقاتی و ورزشی گرفته تا شبکه‌های مبتذل رقص و پایکوبی در آن یافت می‌شود و شبکه‌های فارسی زبان نیز به خیل وسیع آن‌ها پیوسته‌اند این پایگاه‌ها که اکثراً متعلق به گروه‌های ایرانی خارج از کشور و ضد انقلابی هستند برای جذب مخاطب بیشتر از انواع و اقسام حربه‌ها استفاده می‌کنند.[10]
ماهواره: اولین ماهواره‌ها در سال1980 با 12 هزار مدار تلفنی و تنها 2 کانال تلویزیونی در مدار قرار گرفتند و نسل ششم آن‌ها با 3 برابر ظرفیت نسل پنجم و با سیستم‌های دیجیتالی پیچیده و در سال1986 ساخته و بکار گرفته شد. ماهواره‌های تلویزیونی (DBS) ماهواره‌هایی هستند که در واقع به عنوان یک فرستنده پرقدرت تلویزیونی در فضا عمل می‌کنند. مهم‌ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می‌تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده‌های زمینی قادر به پوشش آن‌ها نیستند تحت پوشش در آورد.[11]
اینترنت: در اواخر دهه1960 پدیده‌ای به نام اینترنت جهان را متحول کرد. تأسیس شبکه آرپانت در سال1969 به عنوان منشأ پیدایش اینترنت شناخته شد.[12] در حقیقت اینترنت مجموعه‌ای از میلیون‌ها کامپیوتری است که از طریق شبکه‌های مخابراتی به یکدیگر متصلند. به عبارتی دیگر مجموعه‌ای از هزاران شبکه ماهواره ای- رایانه‌ای است که تعداد زیادی از رایانه‌ها را در یک شبکه پیچیده بزرگ و قابل اطمینان به یکدیگر وصل می‌کند. اینترنت هیچ سازمان مدیریتی یا سرپرست حقوقی ندارد و به خودی خود واقعیتی مستقل ندارد و تنها از تألیف تشکیلات مستقل دیگر حیات یافته است. از طریق این فناوری جدید می‌توان پست ایجاد کرد و بدون صرف وقت و هزینه (E- mail (الکترونیکی‏های پستی زیاد می‌توان عکس‌ها و نامه‌های متنی خود را برای یک یا چندین نفر به طور هم زمان ارسال کرد، هم‌های مختلفی ساخت و از این طریق site) چنین می‌توان سایت پیوست و از قابلیت‏های تصویری، (Web به شبکه جهانی وب یا Chat) صوتی و حتی فیلم در آن استفاده کرد؛ فناوری چت گفتگو یکی دیگر از راه‌های ارتباطی جدید در اینترنت است که در آن می‌توان علاوه بر مکالمه با چندین نفر به طور هم زمان تصاویر یکدیگر را نیز چک کرد. شبکه‌های خبری،‌ها نیز از دیگر قابلیت‌های موجود FTP موتورهای جستجو و در اینترنت است.

مهم‌ترین انواع رسانه‌

برای بررسی کارکرد رسانه ارتباط جمعی ابتدا باید به انواع رسانه‌ها بپردازیم.
از جمله مهم‌ترین رسانه‌ها در زمینه‌های مختلف سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و در جهت ترویج فرهنگ و الگودهی افکار عمومی و بررسی تاثیر سایر رسانه‌ها عبارتند از:
رسانه‌های شنیداری
این نوع رسانه‌ها شامل‌ رادیو،‌ تلفن و پادکست‌های صوتی است.
امروزه به نظر می‌رسد نقش رادیو در جهت‌دهی به افکار عمومی و تقابل رسانه‌ای بین افراد در زمینه‌های سیاسی و اجتماعی کمرنگ باشد.
این در حالی است که پادکست‌های صوتی از همه جهت مورد استقبال قرار گرفته اند.
این پادکست‌ها نقش بسزایی در تغییر نگرش، آموزش و یادگیری افراد دارند.
رسانه‌های دیداری
دیگر نوع رسانه‌ شامل رسانه‌هایی است که علاوه بر صوت شامل تصاویر یا فقط متشکل از تصاویر است.
از جمله آن‌ها
- اینترنت
- تلویزیون و ماهواره
- سینما و فیلم
- بروشورهای مصور
- کتاب‌ و مجلات
- نمودارها و نقشه‌ها
- پوسترها
- کاریکاتورها
- روزنامه‌ها 
را می‌توان نام برد.
اﻫﻤﯿﺖ ﮐﺎرﺑﺮد رﺳﺎﻧﻪ‌ﻫﺎ
در این بخش به اهمیت رسانه‌ها در زندگی اجتماعی خواهیم پرداخت.
- ﺷﻜﻞ‌دﻫﯽﺗﺠﺎرب ﯾﺎدﮔﯿﺮی دﺳﺖ اول و ﯾﺎ ﻧﺰدﯾک ﺑﻪ آن
- اﯾﺠﺎد اﻧﮕﯿﺰه ﯾﺎدﮔﯿﺮی و ﻛﻤک ﺑﻪ ﺗﺪاوم آن
- ﺻﺮﻓﻪ‌ﺟﻮﯾﯽ در زﻣﺎن آﻣﻮزش
- ارﺗﺒﺎط آﺳﺎن‌ﺗﺮ و ﺗﻔﻬﯿﻢ ﺑﻬﺘﺮ
- ﺷﻜﻞ‌دﻫﯽ ﯾﺎدﮔﯿﺮی ﺳﺮﯾﻊ‌ﺗﺮ، ﻋﻤﯿﻖ‌ﺗﺮ و ﭘﺎﯾﺪارﺗﺮ
- ﺷﻜﻞ‌دﻫﯽ ﺗﺠﺎرب ﯾﺎدﮔﯿﺮی ﻧﺎﻣﻤﻜﻦ

انواع رسانه

با توجه به گسترش روزافزون فناوری در دنیا، تعدد رسانه‏ها مداوما رو به گسترش است که در دسته‏بندی و گروههای گوناگونی قرار می‏گیرند که از جمله می‏توان به گروههای زیر اشاره کرد:
1) رسانه‌های چاپی (printed media) مانند روزنامه و مجله.
2) رسانه‌های الکترونیک (electronic media) رسانه‌های دیداری و شنیداری مانند رادیو و تلویزیون.
3) رسانه‌های دیجیتال (digital media) مانند سی دی(CD)، دی وی دی(DVD)،‌‌هارد دیسک(HDD)، فلاپی دیسک و فلش دیسک.
4) رسانه‌های آنلاین(خبرگزاری‌ها – سامانه‌های اینترنتی) نخستین روزنامه آنلاین در سال 92 (شیکاگو تریبون)  
5) رسانه‌های سایبری یا رسانه‌های آنلاین یا رسانه‌های وب همه اینها هستند. یکسان. امروزه بیشتر ارتباطات از طریق. اینترنت و شبکه جهانی وب از طریق وب سایت‌های مختلف. این شکل از ارتباط را رسانه‌های سایبری یا رسانه‌های آنلاین می‌نامند.
6) رسانه‌های نصبی( اعلامیه، بروشور، تابلو‌های شهری و جاده‌ای و اعلانات، کاتولوگ، پوستر، آرم، پلاکارد، لوگو، همایشی)  
7) رسانه‌های نهادی ( روابط عمومی)  یا گروهی همچون روابط عمومی‏ها، شرکت‏های انتشاراتی، بنیادهای سینمایی. رسانه‏های فرانهادی همچون خبرگزاری‏ها، دفاتر روابط بین‏الملل، کارتل‌ها، بنگاه‏های سخن پراکنی و تراست‏های خبری، شرکت‏های چند ملیتی سازه، فیلم‌های سینمایی، شبکه‏های ماهواره ای.
8) رسانه‌های فرانهادی همچون خبرگزاریها، دفاتر روابط بین الملل، کارتلها، بنگاههای سخنپراکنی و تراستهای خبری، شرکتهای چند ملیتی سازه، فیلمهای سینمایی، شبکههای ماهوارهای  

· رسانه‌‏های ابزاری مانند مانند اعلامیه، بروشور، تابلوی اعلانات، کاتالوگ، پوستر، تراکت، پلاکارد، آرم، لوگو، فیلم‌های تبلیغی، فیلم کوتاه و بلند، سخنرانی، همایش و تئاتر.
مراحل تهیه و ارائه اخبار:
1. جمع آوری اخبار (news gathering) : در این مرحله، یک خبرنگار از میان تعداد زیادی از رویدادهایی که در جهان واقعی (real world) روی می‌دهند یک یا چند رویداد را بر اساس ارزشهای خبری بر می‌گزیند و درباره آنها اطلاعات جمع آوری می‌کند. در این صورت، خبر از جهان واقعی وارد جهان رسانه‌ها (media world) می‌شود.
2. پردازش اخبار (news processing) : در این مرحله، دبیران خبر و سردبیران از میان خبرهای رسیده، خبرهایی را که به نظر آنها از ارزش خبری بیشتری برخوردار هستند انتخاب می‌کنند و بنا به تشخیص خود بر روی آنها تغییراتی انجام می‌دهند.
3. انتشار اخبار (news distribution) : در این مرحله، رسانه محتوای انتخاب و تنظیم شده را منتقل می‌کند. این انتقال محتوا توسط عناصری صورت می‌گیرد که ناقل محتوا (content carrier) نامیده می‌شوند. در رسانه‌های چاپی، مرکب یا جوهر، در رسانه‌های الکترونیک، سیگنالها و در رسانه‌های دیجیتال، صفر و یک ناقل محتوا هستند.
تقسیم بندی رسانه‌ها به گروه‌های مختلف به دلیل این نیست که بتوان کاربری، با قدرت جایگزینی یک رسانه توسط رسانه‌ی دیگر را مورد بررسی قرار داد، بلکه به دلیل آن است که بتوان هر گروه را به طور مستقل مورد مطالعه و تحلیل قرار داد. گاه علاقه‌ی زیاد نسبت به فناوری‌های جدید موجب می‌شود تصور کنیم که هر فناوری جدید به زودی جایگزین فناوری پیشین خواهد شد. ولی تجربه‌های گوناگون به دفعات ثابت کرده که این تصورات پایه واساسی ندارد.
برای مثال، در حدود سال‌های ۱۹۲۰ میلادی پیش بینی می‌شد که رادیو جایگزین چاپ شود؛
در حدود سال‌های ۱۹۵۰ پیش بینی می‌شد که تلویزیون جایگزین چاپ شود؛
در حدود سال‌های ۱۹۸۰ پیش بینی می‌شد که کامپیوتر جایگزین چاپ شود.
در حدول سال‌های ۱۹۹۰ پیش بینی می‌شد که شبکه‌ی جهانی کامپیوتری (اینترنت) جایگزین چاپ شود.
ولی همان طور که امروز می‌دانیم همه‌ی آن پیش بینی‌ها نه تنها غلط و بی پایه بودند، بلکه برعکس رسانه‌هایی مانند رادیو وتلویزیون و حتی شبکه‌ی جهانی اینترنت باعث شدند میزان استفاده از رسانه‌های دیگر مانند رسانه‌های چاپ افزایش هم پیدا بکند.
امروز انواع مختلف رسانه‌ها را به دو گروه اصلی چاپی و الکترونیکی تقسیم می‌کنند.
رسانه‌های چاپی :
آمار و ارقام تهیه شده از سراسر جهان نشان می‌دهد که استفاده از رسانه‌های چاپی جهت اطلاع رسانی، به عموم در حال رشد و افزایش است. در پایان هزاره‌ی دوم، مجله‌ی تایمز یوهانس گوتنبرگ، مخترع آلمانی را، به خاطر اختراع دستگاه چاپ و تاثیر مستقیمی که اختراع او در پرورش افکار عمومی و بروز تحولات اجتماعی، از طریق در دسترس ساختن کتاب برای عموم، به جا نهاد، به عنوان یکی از چهره‌های برتر این هزاره انتخاب کرد واختراع او را به عنوان مهم‌ترین اختراع هزاره‌ی دوم معرفی نمود.
کارهای چاپی امروزه بسیار متنوع و زیاد شده است . اگر به اطراف خود نگاه کنیم موارد مختلفی از کارهای چاپی مانند کتاب، مجله، بروشور و… را خواهیم دید.
باید دانست که تقسیم بندی تولیدات چاپی این امکان را فراهم می‌سازد که مراکز ارائه کننده‌ی خدمات چاپی بتوانند به صورت تخصصی نسبت به فعالیت‌های خود، از نظر تجهیزات، امکانات مورد نیاز، بازاریابی، حجم کاری و حتی برنامه‌های توسعه تصمیم گیری و برنامه ریزی کنند.
مفهوم روزنامه نگاری :
روزنامه نگاری الکترونیک (electronic journalism) : منظور از الکترونیک در دانش ارتباطات، رادیو و تلویزیون است.
روزنامه نگاری دیجیتال (digital journalism) : منظور ذخیره کردن محتویات خبری اعم از متن، عکس، صدا و تصویر به صورت صفر و یک بر روی حافظه‌های دیجیتال از قبیل سی دی، دی وی دی،‌هارد دیسک، فلاپی دیسک یا فلش دیسک است.
روزنامه نگاری آنلاین (online journalism) : منظور ارائه محتویات خبری اعم از متن، عکس، صدا و تصویر بر روی وب است.
روزنامه نگاری سایبر (cyber journalism) : شکل پیشرفته روزنامه نگاری آنلاین است که تعامل کاربر با دستگاه در آن به حداکثر رسیده است. در روزنامه نگاری سایبر تلاش کاربر به حداقل می‌رسد در عوض نقش بیشتری بر عهدة دستگاه می‌باشد
تاریخچهَ پیدایش رسانه‌های الکترونیک:
در 17 ماه مه 1991،یک مؤسسه‌ی پژوهشی در ژنو،معیارها یا استانداردهای شبکه‌ی جهانی تارنماها را منتشرکرد.در ماه مه1992،یک سال بعد،روزنامه ی"شیکاگو تریبیون"در ایالات متحده امریکا،نخستین نسخه‌ی روزنامه‌ی الکترونیکی را با نام"شیکاگو آنلاین"را بر روی مانیتور کامپیوترها فرستاد.
تا ماه اوریل 2001،بیش از 12هزاررسانه‌ی خبری الکترونیکی در ایالت متحده امریکا موجود بوده است.در دهه‌ی اول روزنامه‌های الکترونیکی،نه تنها هزاران رسانه‌ی خبری تارنماهای خود را راه اندازی کردند،بلکه میلیون‌ها نفرکاربروگروه‌های اجتماعی،سیاسی،فرهنگی،اقتصادی ونظایر ان نیزتارنماهای خود را وارد شبکه‌ی جهانی تارنماها کردند.
تعاریف:
رسانه‌های سنتی: رسانه‌های چاپی ( کتاب و مطبوعات )، رادیو و تلویزیون را گویند که مخاطبان را به واسطه یک "روایت خطی" هدایت می‌کنند.
 رسانه‌های الکترونیک: رسانه‌های الکترونیک به معنی انتشار اطلاعات در دوره‌های زمانی مشخص در قالب صفحات وب بر روی یک شبکه‌ی اطلاع رسانی یا روی اینترنت است.
محتویات چنین رسانه‌ای به جای چاپ شدن بر روی کاغذ،به صورت فایلهای کامپیوتری در حافظه‌ی یک کامپیوتر قرار دارد.این فایلها که در قالب خاصی به نام صفحات وب بهتر می‌شوند،در دوره‌های زمانی معینی در یک شبکه‌ی اطلاع رسانی متصل به اینترنت قرار می‌گیرند و مخاطبان چنین نشریاتی یعنی افرادی که با کامپیوتر شخصی خود به ان شبکه متصل شود،می توانند صفحات روزنامه را روی صفحه‌ی نمایش کامپیوترخود ببینند ویا ان را روی کاغذ جاپ وسپس مطالعه کنند.اتصال به شبکه‌ی اطلاع رسانی موردنظر ممکن است از طریق اینترنت یا در یک شبکه‌ی داخلی(اینترانت) صورت پذیرد.
مختصات رسانه‌های الکترونیک و سایبر:
- استفاده از فناوری چندرسانه ای
- فضای نا محدود
- به هنگام سازی و به روز رسانی مداوم
- آرشیو الکترونیکی
- ارایه در شبکه‌ی داخلی و اینترنت
- ارتباط دو سویه
- محتوای قابل دریافت و پردازش
- کاهش کنترل قدرتهای حاکم بر رسانه و تقویت آزادی بیان
- تجهیزات مورد استفاده
- شمار خوانندگان زیاد
- روزنامه نگاران اینترنتی
- خبرخوانهای اینترنتی
- روشهای نو و مداوم برای آگهی تبلیغ
- روشهای پیاده سازی
ولی باید دید این فرزندان شیکاگو آنلاین را چه باید خواند و این رشد شگفت انگیز را چگونه باید معنا کرد. روزنامه‌های الکترونیک، روزنامه‌های آنلاین، روزنامه‌های دیجیتال، نسخه‌های دیجیتال و روزنامه‌های سایبر صرفاً چند نمونه از نام‌هایی هستند که به این نوع ازروزنامه‌ها اطلاق می‌شود.
اما آنچه که موجب رشد شگفت انگیز روزنامه‌های دیجیتال شده است، ویژگی‌های منحصربه فرد و مزایایی است که این روزنامه‌ها دارند. این ویژگی‌ها عبارتند از:
1)آزادی از زمان ومکان: همان طورکه می‌دانید ما دردنیای مجازی با هیچگونه محدودیت زمانی و مکانی روبرو نیستیم. زمان درفضای مجازی تابع ابدیت نسبی است؛ بدین معنا که ازحیات دائمی برخورداراست و به چای مفهوم زندگی – مرگ که دردنیای فیزیکی با آن روبرو هستیم، با مفهوم زندگی – زندگی برخورد می‌کنیم. درمورد مکان نیز باید به این نکته اشاره کرد که دنیای مجازی وابسته به یک جغرافیا و یا منطقهَ خاصی نیست، بلکه درفضا بدون هیچگونه مرکزیت و یا وابستگی معلق است. مکان دراین فضا قابلیت شکسته شدن دارد و می‌توان ازهرنقطه‌ای وارد فضاهای دیگرشد. ( دکترعاملی – جزوهَ کلاسی، نیم سال تحصیلی 1386-87)
درروزنامه نگاری سایبر نیز زمان و مکان هردو از بین رفته اند. شما به محض تماس با منبع خبری درجهان سایبر درموقعیت بی زمانی و بی مکانی قرارمی گیرید. اختلاف ساعت با کشورها برای دسترسی به اطلاعات و همچنین فاصلهَ مکانی با این کشورها هیچ مفهومی در رسانه‌های سایبر ندارد. رسانه‌های سایبر همیشه و لحظه به لحظه درمعرض دید مخاطب قراردارند و به عبارت بهترساعت انتشار برای آنها – که معمولاً برای رسانه‌های نوشتاری پس ازچاپ می‌باشد- هیچ مفهومی ندارد و این یعنی دسترسی سریع و مستقیم به اطلاعات.
در این رسانه‌های نوین، مفهوم شهروند جای خود را به مفهوم تازه‌ای به عنوان شبکه وند داده و این امربدین معناست که جغرافیا، درقلمرو روزنامه نگاری سایبر جان سپرده است. جغرافیای مخاطب درروزنامه نگاری سایبر یک جغرافیای جهانی و درروزنامه نگاری سنتی یک جغرافیای محلی است. (شکرخواه، 1384: 107)
2) پارادایم دوسویه گی یا تعاملی بودن: یکی ازهیجان انگیزترین ویژگی‌های روزنامه نگاری سایبر، پارادایم دوسویه گی یا دوسویه بودن رسانه‌های سایبرو تعاملی بودن آنهاست. همان طورکه مسیراطلاعات ازسوی روزنامه امتداد می‌یابد، مسیردیگری هم برای مخاطب هست تا اطلاعات خود را برای رسانه ارسال کند. کری هیتر(1989) شش ویژگی تعاملی بودن رسانه‌های سایبر را اینگونه شناسایی می‌کند:
1. انتخاب‌های متنوع و پیچیده و دردسترس
2. تلاش بیشترکاربران
3. میزان پاسخ دهندگی
4. تسهیل ارتباطات بین فردی
5. سهولت درافزایش اطلاعات
6. امکان نظارت برکاربرسیستم
مورد پنجم خاص رسانه‌های سایبراست که درآن مخاطب درنقش سردبیر( خبرنگار و یا گزارشگر) وارد عمل می‌شود و به اطلاعات رسانهَ سایبری که درحال مطالعهَ آن است می‌افزاید. این امرازطریق‌هایپرلینک کردن نیز امکان پذیراست. دراین صورت مخاطب نه تنها منفعل نیست بلکه کاملاً فعال است.
افزایش اطلاعات درجهان مجازی و ازآن جمله روزنامه‌های سایبر، به دلیل دیجیتالی بودن این فضاست. منظور ازدیجیتالی بودن همان عددی بودن است. تمامی اطلاعات و داده‌ها درفضای مجازی به عدد تبدیل می‌شوند که اصطلاحاً به آن منطق صفر و یکی گفته می‌شود. این اعداد براساس برنامه‌ای که به آنها داده می‌شود، به شکل‌های گوناگون درآمده و کالاهای متفاوتی را تولید می‌کنند. بنابراین منطق حاکم برفضای مجازی یک منطق دیجیتالی است ؛ درحالیکه دردنیای واقعی منطق آنالوگی حاکم است. درمنطق آنالوگی همچنان فکرو اندیشهَ انسان به کارگرفته می‌شود تا داده‌ها و اطلاعات تغییر یابند. سیستم‌های آنالوگ نیازمند آن است که انسان درکنارش باشد. دراین سیستم اگراشتباهی رخ دهد، بسیاردشوارمی توان آن را تصحیح کرد و دربعضی ازموارد هم اصلاً اکان تصحیح وجود ندارد. مثلاً درروزنامه‌های سنتی اگراشتباهی رخ دهد باید تا 24 ساعت آینده و شمارهَ بعدی صبرکرد تا بتوان آن را تصحیح کرد؛ درحالیکه در روزنامه‌های سایبرهرلحظه که افراد اراده کنند امکان برطرف کردن اشتباهات وجود دارد. ویا زمانیکه روزنامه‌های سنتی به زیرچاپ می‌روند، دیگرامکان افزودن خبرجدید وجود ندارد ولی در روزنامه‌های آنلاین لحظه به لحظه امکان به روزکردن اخبار و اطلاعات میسر است.
3 )نزدیک بودن وبی واسطگی:
یکی ازمزایای دیگر روزنامه نگاری سایبر این است که بین تولیدکننده و مصرف کننده واسطه وجود ندارد و چیزی شبیه به ارتباط چهره به چهره است. به عبارت بهتر، هردوطرف همیشه به هم دسترسی دارند و امکان بازخورد به طور لحظه به لحظه برای طرفین موجود است. درچنین حالتی کاربران رسانه‌های سایبربه راحتی آنچه خوانده‌اند نظرمی دهند. این عامل موجب می‌گردد تا مخاطب فعال باشد نه صرفاً یک گیرندهَ منفعل، درنتیجه موجب جذب بیشترمخاطب می‌گردد. به همین خاطراست که اغلب جوانان ترجیح می‌دهند ازروزنامه‌های سایبر استفاده کنند؛ چراکه روزنامه‌های سنتی یک مسیریک سویه است و همچون خیابانی یکطرفه که تنها روزنامه نگاران به فعالیت می‌پردازند.(شکرخواه،1384: 113)
( 4فرامتن وادبیات جهانی واژه‌ها:
فرامتن ازدیگر مزایای روزنامه نگاری سایبراست. استفاده ازاین امکان، به معنی دستیابی مخاطب به ادبیات جهانی یک واژه است. به دیگرسخن هرواژه‌ای که به صورت فرامتنی عرضه می‌شود، امکان دستیابی شما را به تمام اسناد مربوط به آن واژه دراینترنت فراهم می‌سازد. فرامتن ازجذاب‌ترین وجوه رسانه‌های سایبراست. مفهوم فرامتن این است که متون درجهان رسانه‌های سایبر به یکدیگر گره خورده‌اند و زمان ومکان دراین گره خوردگی نابود شده است. استفاده ازفرامتن به روزنامه نگاران سایبرازجنبهَ سندیت بخشیدن و معتبرتر ساختن آنچه گزارش می‌شود کمک بی سابقه‌ای می‌کند.(شکرخواه،1384: 113)
 استفاده ازویژگی فرامتنی ازطریق‌هایپرلینک کردن امکان پذیراست. بنابراین می‌توان گفت که منطق کارمجازی مبتنی برتولید فراگیر، توزیع فراگیرو مصرف فراگیراست. بدین معنا که یک کاربرای بی نهایت تولید، یک کاربرای بی نهایت خدمات و یک کاربرای بی نهایت مصرف صورت می‌گیرد. درحالیکه منطق کارفیزیکی مبتنی بریک کاربرای یک تولید، یک کاربرای یک خدمت و یک کاربرای یک مصرف است.
یک کاربرمی تواند هنگام مطالعهَ اخباربرروی صفحهَ وب، به طورهمزمان پنجره‌های دیگری را نیزگشوده و ازاخبارو اطلاعات دیگرسایت‌ها هم استفاده کند و به مقایسه بپردازد. همچنین می‌تواند درکنارمتن موجود ازانواع گرافیک‌های ثابت و متحرک، تصاویرتغییریابنده و صدا وموزیک استفاده کند تا تأثیرگذاری مطلب به اوج خود برسد. اما دررسانه‌های چاپی هیچکدام ازاین امکانات وجود ندارد و تنها تصویراست که البته آن هم بدون تغییرمی ماند و برای یک شماره هم ثابت است.
ازدیگر مزایای روزنامه‌های سایبرمی توان به موارد زیراشاره کرد که به دلیل وجود محدودیت دراین مقاله تنها به برشمردن آنها اکتفا می‌کنم.
- پایائی و جنبهَ تکمیلی متن
- گرافیک متحرک، صدا و تصویر
- پیکربندی محتوا
- شخصی شدن
- نسل‌ها و کارکردها
- توزیع افقی وبدون سلسله مراتب
- گردآوری و توزیع ویژه
 کاستیهای رسانه‌های نوین در مقایسه با رسانه‌های سنتی:
- سختی مطالعه روی صفحه‌ی نمایش
- وابستگی به فناوری روز
- حذف درآمد تکفروشی
- هزینه‌ی بالای نیروی متخصص وتجهیزات نوین
- امکانات ودانش انفورماتیک محدود مخاطبان
- کیفیت پایین وگرانی ارتباطات اینترنتی
- غیر تخصصی شدن روزنامه نگاری به واسطه‌ی حضورروزنامه نگاران کم تجربه،اما متخصص در امور رایانه ومخابرات
- منابع ناموثق خبر؛چرا که هرکس می‌تواند منبع خبر باشد.در حالی که انعکاس اخبار موثق برای حفظ مخاطب یکی از مهمترین دستورکارهای رسانه‌های چاپی است.
- زمان ماندگاری پیام در رسانه‌های الکترونیکی کمتر از روزنامه‌های چاپی است.
- مشکلات و محدودیت‌های فنی
- محدودیتهای اصول اخلاقی حرفه‌ای (فصلنامهَ رسانه،صفحهَ165)
رسانه و مدرنیته
تعامل رسانه ای
بیشترین اشکال تعامل اجتماعی در تاریخ بشر به صورت رودر رو بوده است .افراد از طریق گرد همائی و تبادل اشکال نمادین در محدوده یک مکان فیزیکی مشترک، با هم تعامل داشته اند. سنت‌ها پیش از هر چیز خصلتی شفاهی داشته و بقایشان به فراگرد مداوم نوسازی از طریق داستانگوئی و فعالیت‌ها‌ی مربوط به آن، در بافت‌های تعاملی رودررو وابسته بوده و دستیابی جغرافیائی نیز به نسبت محدود بوده است.
تحول رسانه‌های ارتباطی، اشکال جدید عمل و تعامل و نیز انواع جدید روابط اجتماعی را به وجود می‌آورد. با تحول رسانه‌های ارتباطی، تعامل اجتماعی از مکان فیزیکی جدا شده، آنچنانکه افراد با وجود آنکه در یک محیط مشترک زمانی- مکانی سهیم نیستند، می‌توانند با یکدیگر تعامل داشته باشند.
سه نوع تعامل
برای کاوش در انواع وضعیت تعاملی تشخیص سه نوع تعامل رودر رو، رسانه‌ای و شبه تعامل رسانه‌ای مفید خواهد بود.
• تعامل رودر رو: در یک بافت هم حضور به وقوع می‌پیوندد، شرکت کنندگان نسبت به هم حضور بی واسطه دارند و در یک سیستم مرجع زمانی- مکانی مشترک سهیم‌اند و از اصطلاحات و اسم‌های اشاره استفاده کرده تا ابهام مورد بحث را برطرف کنند. این تعامل در سرشت خود ویژگی گفت و شنودی (دیالوژیک) دارد.
• تعامل رسانه ای: شامل استفاده از یک رسانه فنی است که اطلاعات یا محتوای نمادین را قابل انتقال و ارسال به افرادی میکند که در دوردست از نظر زمان, مکان یا هر دو قرار دارند. تعامل رسانه‌ای در طول زمان و مکان گسترده است و اشکالی همچون نامه نویسی, گفت و گوی تلفنی و از این قبیل است به همین جهت, تعامل رسانه‌ای منش بازتری نسبت به تعامل رودررو دارد.
• شبه تعامل رسانه ای: در سرشت خود حالت مونولوژیک دارد.بدین لحاظ که جریان ارتباط به طور عمده یک طرفه است .به عنوان مثال، خواننده یک کتاب، بیش از هر چیز گیرنده شکلی نمادین است که سازنده آن طالب پاسخ مستقیم و آنی نیست. شبه تعامل رسانه‌ای موقعیتی منتظم وسازمان یافته است که در آن بعضی از افراد عمدتا در ساخت اشکال نمادین برای دیگرانی که حضور فیزیکی ندارد، درگیرند، در حالی که افراد دیگر عمدتا در دریافت اشکال نمادین که به وسیله گروه نخست ساخته شده و در برابر آنها پاسخ یا واکنشی نمی‌توانند داشته باشند، ولی می‌توانند علقه‌های دوستی، محبت یا وفاداری با ایشان برقرار سازند، شرکت دارند.
شبه تعامل رسانه‌ای با تعامل رو در رو وتعامل رسانه‌ای تفاوت دارد.جهت گیری شرکت کنندگان در تعامل رو در رو وتعامل رسانه‌ای به سمت دیگران خاصی است وشرکت کنندگان، برای این دیگران کردار، گفتار وچیزهایی از این قبیل می‌سازند، اما در مورد شبه تعامل رسانه ای، اشکال نمادین برای گستره نامعینی از گیرندگان بالقوه ساخته می‌شود.

مقایسه ابعاد گوناگون رسانه‌ها 

1- راست نمایی: در ارائه گستره‌های یک رویداد بکر، گستره‌هایی همچون: الف- نمادهای کلامی، ب- نمادهای تصویری 
ج- رنگ‌ها، د- صدا، ه- حرکت  2- سرعت ارسال پیام  
3- قابل حمل بودن  
4- قابلیت بازبینی رسانه، سهولتی که پیام گیرنده با استفاده از آن بتواند برای رفع نیاز خود پیام را به تکرار دریافت کند.  
5- گستردگی پوشش رسانه از اطلاعات محیط پیرامونی  
6- قابلیت دسترسی رسانه به بازخوردها  
 ویژگی‌های انواع رسانه‌هاالف: رسانه‌های چاپی  1- وسعت اخبار  
2- دوام اخبار  
3- تنوع اخبار  
 ب: رسانه‌های الکترونیکی
1- نزدیکی و بی واسطگی  
2- تعامل و واکنش دوسویه  
3- ابرمتن (HTML) برای پیوند خوانندگان با سایر اطلاعات همان متن  
4- وجود امکانات و ابزارهای متفاوت، وقتی گرافیک‌های متحرک، نوآهنگ‌ها، نما آهنگ‌ها به عکس‌ها اضافه می‌شود، روزنامه الکترونیک به رسانه‌ای جاندار تبدیل می‌شود.  
5- دلخواه کردن،عمل کردن  به طرز دلخواه مخاطب از طریق پخش شبکه‌ای و فن آوری، تا افراد مثلاً روزنامه خاص خود را دائر کنند.  
6- شخصی شدن،   
7- نسل‌ها و کادرها،، در غرب روزنامه‌های الکترونیک کادرها و حتی محتوای روزنامه‌های چاپی را غارت کرده تاند.  
8- توزیع افقی بدون سلسله مراتب، در رسانه‌های الکترونیک و سایبر گی     رنده یک مشارکت گر فعال است که مثل فرستنده در توزیع اطلاعات شرکت دارد.  
 ویژگی رسانه‌های نوین
1- دیجیتال شدن در تمام عرصه‌ها  
2- همگرایی رسانه‌های گوناگون  
3- جداشدن اینتر نت از ارتباطات جمعی  
4- به کارگیری نقشهای انتشاراتی  
5- درون گرایی  بیشتر نقش مخاطب  
6- هم پاشیدگی "نهاد رسانه"  
7- کاهش کنترل اجتماعی  
 تفاوت رادیو و تلویزیون تلویزیون:  
6. مغایرت با انجام دیگر امور  
7. پوشش کمتر نسبت به رادیو  
8. نیازنسبی به داشتن سواد  
9. نقش بالا در خارج از منطقه بحران  
10. دو حسی (دیداری و شنیداری)
1. بزرگ و حمل مشکلتر  
2. گران تر بودن تجهیزات و ساخت برنامه تلویزیونی  
3. گران تر بودن گیرنده تلویزیون  
4. سرعت انتشار کمتر  
5. اثرگذاری بیشتر  
 و یژگی‌های رادیو:
6. عدم مغایرت با انجام امور دیگر  
7. پوشش وسیعتر رادیو  
8. عدم نیاز به داشتن سواد  
9. نقش بالا در داخل منطقه بحران  
10. یک حسی (شنیداری) 
1. کوچک و قابل حمل است  
2. ارزان بودن تجهیزات و ساخت برنامه رادیویی  
3. ارزان بودن گیرنده‌های رادیو  
4. سرعت انتشار فوق العاده  
5. اثرگذاری کمتر  
رسانه‌ها به لحاظ اعتبار، سرعت، میزان پوشش و دسترسی و… با هم متفاوتند. از نظر اعتبار و عمق کتاب و مطبوعات، از نظر سرعت رادیو و تلویزیون، از نظر پوشش و فراگیری رادیو در رده‌های بالا هستند.  
 بازی‌های رایانه ای، رسانه بسیار اثربخش
بازی‌های ویدئویی- رایانه‌ای ((VCGs به صنعتی عظیم و بسیار تأثیرگذار تبدیل شده است. با شکل گیری بازی‌های برخط(آنلاین) که همزمان میلون‌ها نفر را وارد بازی می‌کند، اجتماعات برخط زیادی را شکل می‌دهد. اهمیت این رسانه و جذابیت آن در تعاملی بودن و آزادی کاربران یا بازیگران در ترسیم کاراکتران و تغییر طرح داستان است.   
برای مثال اجتماعات زیادی گرد بازی‌های معروف "سیمز" و " سرقت بزرگ اتومبیل" گرد آمده اند. از دیگر سو، بازی‌های آموزشی تفریحی راهی نو در آموزش گشوده اند.   
امروزه رسانه "بازی‌های رایانه ای" یکی از سرگرمی‌های اصلی کودکان و نوجوانان شده و روز به روز حضور بیشتری در خانه‌ها و مراکز تفریحی پیدا می‌کند و دارای سهم و نقش بیشتری بر مراحل فرهنگ پذیری آن‌ها شده است.  
مسائلی چون ورود روزافزون، قیمت ارزان، سهولت استفاده، تمایل به اشکال درون خانه اوقات فراغت، به رشد روز افزون استفاده از بازی‌ها منجر شده است. چندان دور از انتظار نیست که بازی‌ها به اشکال غالب گذران فراغت در جوامع معاصر تبدیل شوند .

 چیستی بازی

از نظـــر هویزینگا بــــازی عبـــارت است از »فعالی ت یا اشتغالی داوطلبــــانه کــــه در محدوده‌های ثابت زمـــان و مکــان، مطابق با قواعــــدی کــــه آزادانــــه پذیرفتــــــه شــــده امــــا مطلقاً الزام آور نیستنــــد، با هدفی در خود انجام شده و با احساس تنش، لذت و آگاهی از متفاوت بودن آن با زندگی روزمره همراه است «(هویزینگا، 1968 : 22 نقل از فراسکا2001 : 5).  
هرچند، انسان و حیوان هر دو بازی (پلی) می‌کنند، تنها انسان است که گیم دارد. وقتی کودکی در حال دویدن توی خانه است و ادای اسب سواری را درمی آورد، مشغول پلی است. پلی به خودی خود برای فرد مهم است؛ بردن و باختن ندارد؛ لذتش در خودش است و نه در بردن و باختن؛ قاعده‌های سخت و محکمی ندارد؛ چندان به زمان ومکان خاصی محدود نیست و فرد از انجام آن بیشتر لذت می‌برد. ولی، در مقابل، در گیمی نظیر شطرنج افراد در پی بردن و باختن اند؛ باید به قواعد بازی تن دهند؛ محدود به زمان و مکان مشخص اند؛ وهنگام بازی کردن دچار تنش هستند. بردن برای هریک از شطرنج بازان شادی آور و باخت حزن انگیز است . به خوبی روشن است که در مورد بازی‌های ویدئویی و رایانه‌ای ما با گیم طرف هستیم تا پلی.  

ویژگی‌های بازی‌های ویدئویی و رایانه ای

بازی‌ها ویدئویی و رایانه‌ای از ویژگی‌هایی برخوردارند که آنها را نسبت به بازی‌های سنتی از جذابیت بیشتری برخوردار می‌سازد: تعاملی بودن، داستانی بودن، قابلیت راهبری دیگری، بیرونی سازی خود، تجربه‌های جدید، خطرپذیری بی خطر.  
 تعاملی بودن: به کاربردن هوش مصنوعی در بازی‌های رایانه‌ای این قابلیت را به آنها بخشیده است تا در یک رابطة تعاملی غنی با بازیکن قرار بگیرند. تعاملی بودن بازی‌ها، به شیوه‌های مختلف صورت می‌گیرد: تعدد سناریو، گزینه‌های متعدد برای انتخاب توسط بازیکن(تغییر رنگ، شکل، لباس، مد و غیره کاراکترها)، تغییر حرکات کاراکتر، تغییر زوایای دید و نظیر آن.  
 داستانی بودن: بازی‌ها نه تنها حاوی داستانی پنهانی اند، بلکه این داستان به کمک بازیکن شکل می‌گیرد، و همین امر بازی را برای بازیکن جذاب می‌سازد    قابلیت راهبری دیگری 
در بازی‌ها این ما هستیم که موجود دیگری را راه می‌بریم. هرگاه کلیدهای رایانه و دسته‌های جوی استیک را تکان می‌دهیم، تکان می‌خورد و هرگاه دست از حرکت دادن این دکمه‌ها و دسته‌ها برمی داریم، می‌ایستد. این تجربه نوعی تجربه خداگونگی است که می‌توان آن را تجربه کرد. به همین منظور انتخاب واژه آواتار به عنوان نماینده ما در بازی‌ها بسیار حساب شده است .  
 بیرونی سازی خود 
اگر چه همذات پنداری با کاراکترها در دیگر رسانه‌ها راهی برای بازاندیشیدن ما نسبت به خودمان است، با این حال، این ویژگی بیش از هر جای دیگر در بازی‌های رایانه‌ای تجربه می‌شود. با بیرونی سازی خودمان در قالب آواتار این فرصت را می‌یابیم که خودمان را ابژه اندیشه خودمان کنیم و به آن بیندیشیم.   
 تجربه‌های جدید 
بازی‌ها این فرصت را به ما می‌دهند که آن چه را که تجربه نکرده ایم، تجربه کنیم. موقعیت‌های بسیاری در زندگی وجود دارند که ما آرزوی تجربه‌های آنها را داریم، اما هیچگاه این فرصت را در زندگی واقعی برای دست زدن به آنها نمی‌یابیم. 
بازی‌ها به ما فرصت می‌دهند که یک جنگجو، امپراطور، کاشف،ورزشکار، ماجراجو، دریانورد و حتی حیوان باشیم.  
 خطرپذیری بی خطر 
بازی‌ها تجربه وضعیت‌های خطرناک را بدون خطر برای ما فراهم می‌سازند. تجربه برخی از وضعیت‌ها و کارها نه تنها مستلزم هزینه‌های گزاف زمانی و مالی است، بلکه خطرات بسیاری را برای ما به همراه می‌آورند.  
دقیقاً همین ویژگی‌ها است که بازی‌ها را به ابزاری فریبنده و گاه خطرناک هم تبدیل می‌کنند. غوطه وری در جهان بازی چنان با سرعت رخ می‌دهد، که پس از چند دقیقه ما دیگر سر از پا نمی‌شناسیم و به دنبال تحقق بازی هستیم .  
 غوطه وری در بازی‌های رایانه ای 
بازی‌های رایانه‌ای یک فضا ـ رسانه‌اند . این فضا همراه با امکانات تعاملی کــــه در بازی وجــــود دارد، امکان غوطه وری بازیکن را فراهم می‌سازند . منظور از غوطه وری ورود بازیکن به دنیای بازی است به گونه‌ای که میان فرد و بازی فاصله‌ای احساس نشود . این غوطه وری همان طور که نویسندگان متعددی به آن اشاره کرده اند، حاصل امکانات تعاملی( انتخاب آواتار، هدایت آواتار، واکنش نشان دادن به بازی، اتخاذ تاکتیک‌هایی برای بردن، انتخاب سناریو و ده‌ها چیز دیگر ) است که رابطه‌ای قوی میان بازیکن و بازی فراهم می‌آورد.   
واقعیت‌های بازی‌های رایانه ای 
1. در اختیار بودن بازی‌های ویدئویی منجر به رواج خشونت فراگیر در میان جوانان شده است.   
طبق آمار ارائه شده توسط دولت فدرال آمریکا، ارتکاب جنایت در میان جوانان 30 درصد کاهش یافته است، پژوهشگران دریافته اند، کسانیکه اوقات خود را صرف اعمال خشونت آمیز می‌کنند. قبل از ارتکاب به جنایت از رسانه‌های جمعی کمتر استفاده کرده‌اند و میزان استفاده آنها از بازی‌های ویدئویی در مقایسه با کل جمعیت بیشتر بوده است. دانش آموزانی که در آمریکا بسوی همکلاسان خود تیراندازی کرده‌اند اغلب در زمره بازیگران گیم‌های ویدئویی بوده اند. اکثریت قریب به اتفاق این گروه که از این گیم‌ها استفاده می‌کنند لزوماً مرتکب اعمال خشونت آمیز نمی‌شوند.  
2. طبق شواهد علمی بازی‌های ویدئویی خشونت آمیز با تجاوز و پرخاشگری جوانان در ارتباط است  
ادعاهایی نظیر این براساس کار محققین و ارائه تحقیق نسبتاً محدودی است که در یک گزارشی از یک مؤسسه تحقیقاتی بنام »تأثیرات رسانه‌ها« قرار داد.  
ممکن است بازی‌های خشونت آمیز (خشن) ویدئویی یک عامل خطر باشد و حتی با سایر تأثیرات واقعی محیط و خیلی آنی پیوند داده شود می‌تواند رفتار ضد اجتماعی کمک کند. ولی هیچ تحقیقی دال بر این حقیقت نیست که بازی‌های ویدئویی عامل اولیه رفتار خشونت بار است و یا اینکه تماشا کردن به این بازی‌ها می‌تواند یک فرد عادی را به یک قاتل تبدیل کند.  
3. بچه‌ها مشتری نخستین بازی‌های ویدئویی را تشکیل می‌دهند.  
4. پسران بیشتر سراغ بازی‌های رایانه‌ای می‌روند.  
5. بخاطر این که در این گیم‌ها (بازی‌ها) به سربازان آموزش داده می‌شود که بکشند، در بچه‌هایی که این بازی‌ها را تماشا می‌کنند همین تأثیر بجا گذاشته می‌شود.  
آقای دیوید گراس من (David Grossman) روانشناس سابق امور نظامی مصلح سابق اخلاق چینی بیان  می کند، چون در ارتش بازی‌هایی برای آموزش (از جمله، آموزش سربازان برای تیراندازی و کشتن)، داده   می‌شود، نسل جوان نیز که همین بازی‌ها را تماشا می‌کند (هدایت می‌کند)، به سهولت ظالم و شقی بار می‌آید و شرطی می‌شود و سعی می‌کند در مواجهه با تعامل‌های روزانه و اجتماعی خود، پرخاشگر بار بیاید.  
6. گیم‌های ویدئویی از نظر اجتماعی بچه‌ها را انزوا طلب می‌کند.  
7- گیم‌های ویدئویی حساسیت زدایی می‌کند.  
بحث مصلحین رشته رسانه‌ها بر این سو است که انجام بازی‌های ویدئویی ممکن است موجب از بین رفتن حس همدلی 
(empathy) آنها در قبال مواجهه با قربانیان واقعی زندگی بشود .  
 کارکرد رسانه‌ها از نظر لاسول
از نظر‌هارولد لاسول ( (Harold laswellسه کارکرد عمده رسانه به قرار زیر است.  
1)نظارت بر محیط:  
رسانه‌ها با جمع آوری و توزیع اطلاعات در مورد رویداد‌های اطراف اعم از داخلی و خارجی یک جامعه، هدایت و اداره امور نظارتی را به عهده می‌گیرند.  
2)همبستگی بخشی از جامعه در واکنش به محیط :  
افراد جامعه نسبت به رویداد خبری دارای تفسیر و تحلیل هستند که با این تجزیه و تحلیل نسبت به محیط و توصیه در مورد نحوه رفتار با آن پدیده و رویداد اثر گذار می‌شوند و رسانه بخش از جامع را نسبت به یک رویداد دارای نگاه مشترک و همبسته می‌کند.  
3)انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر:  
رسانه‌ها در انتقال فرهنگ با منتقل کردن اطلاعات، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه به نسل دیگر نقش مهمی دارند و می‌توان گفت عنصر، آموزشی، رسانه‌ها پر رنگ است که در این زمینه سواد رسانه‌ای معنا و مفهوم پیدا می‌کند.رایت به این 3 محور، تفریح و سر گرمی را نیز افزوده است.  
 رسانه سرد و گرم:

ارکان ارتباط یا نمودار ارتباطات

ارتباطات چگونه شکل می‌گیرد (ارکان ارتباط یا نمودار ارتباطات)
فرستنده پیام متن پیام پارازیت گیرنده پیام نتیجه
بـازخـورد
فرستنده پیام: شخص یا اشخاصی است که با هدف ارتباط و ارسال پیام برای رسیدن به منظور و خواسته‌های خود از طریق زبان،بدن،چهره،نمایش،قصه آنرا ارسال می‌نماید.
فرستنده پیام شامل دو دسته می‌شود:
ارادی: آگاهانه و از روی اراده شخص می‌باشد.
غیر ارادی: بعضا بر حسب غریزه،عواطف و گاهی از ضمیر ناخودآگاه می‌باشد.
متن پیام: اصل و بُن مایه مفهومی است که فرستنده پیام با تمام ادارک خود برای گیرنده پیام مشروط به دریافت آن توسط گیرنده پیام می‌فرستد.
خصوصیات متن پیام: واضح و شفاف، دارای درک و مفهوم، دارای اشتراکات بین گیرنده یا فرستنده، زمان پیام، هدف پیام.
پارازیت: پارازیت یا مانع عاملی است که بر جریان ارتباط تاثیر می‌گذارد و از کارایی آن می‌کاهد مانند شرایط فیزیکی نامناسب،گرما،سرما،سروصدای اضافی،بی حوصلگی،ذهن مشوش که تمام این‌ها می‌تواند در شکل گیری یک فرآیند ارتباطی حتی دلخواه مانع ایجاد نماید.
گیرنده پیام: شخص یا اشخاصی که مورد نظر فرستنده می‌باشد که با توجه به پیش شرط ارادی یا غیر ارادی بودن آن پیام به او واصل می‌گردد.گیرنده پیام می‌بایست در محیط تعریف شده‌ای با فرستنده پیام ارتباط داشته باشد در غیر این صورت مفهوم ارتباط شکل نمی‌گیرد.
نتیجه و بازخورد: ارتباطات دارای نتیجه و حاصل تجزیه و تحلیل پیام‌ها از فرستنده به گیرنده می‌باشد زیرا که این پیام می‌بایست منشاء اثر و فایده‌ای برای طرفین داشته باشد در غیر این پیام ارزش نازلی خواهد داشت.
سطوح فرایند ارتباطات:
1. در سطح جامعه و ارتباط جمعی
2. در سطح نهاد سازمانی
3. در سطح بین گروه‌ها
4. در سطح درون گروه
5. در سطح بین افراد
6. در سطح درون فردی
در سطح نهاد سازمانی: بصورت دستوری از سازمان(بالا) و گزارشی(پایین)است،شرح وظایف یا قوانین و مقررات می‌باشد.
در سطح درون فردی: بین دو نفر که سلیس‌ترین و ساده‌ترین راه انتقال ارتباط بین فردی است که فاصله آن و زمان آن به حداقل رسیده و از هدر رفتن متن پیام جلوگیری می‌گردد.
 در سطح درون فردی: عالی‌ترین بحث ارتباطات سطح درون فردی است که هر کسی با مشاهده اطراف خود،خواندن کتاب و آثار دیگران و با تجربه فردی یک سری پیام‌هایی را دریافت می‌نماید که خود او در مرحله اول به عنوان فرستنده پیام و در مرحله بعد به عنوان گیرنده پیام می‌شود و پردازش این پیام‌ها و اطلاعات توسط خودش صورت می‌گیرد بستگی دارد که قوت ادارک و فهم او به چه میزان باشد تا بتواند آنرا به درستی درک نماید.
ارتباط چیست: تبادل نظر دوطرفه بین چند نفر برای انتقال افکار،احساسات و اعتقادات از ذهنی به ذهن دیگر می‌باشد.
اهمیت ارتباطات (ارتباط جمعی): ارتباط سرچشمه فرهنگ و موجب تکامل آن است تا زمانی که انسانها پراکنده بودند به درستی هیچ یک از عناصر ارتقا فرهنگی را کسب نکرده بودند.انسان دور از جامعه انسانی فاقد ابزار اساسی ارتباط یعنی زبان است از این رو آموخته‌هایش قابل انتقال نیست و امکان استفاده از تجربیات دیگران را ندارد.
نقش فرهنگ در رسانه: با توجه به تعریف کلی از فرهنگ که اساس آن باورها،اعتقادات،آیین و رسوم و... می‌باشد می‌توان در اشاعه و دموکراتیزه کردن فرهنگ برای جوامع هم سطح و پذیرنده سرعت داشته باشد که این اولین و خوش بینانه‌ترین ارتباط فرهنگی توسط رسانه است.
بطور کلی فرآیند ارتباطات به دو دسته بین فردی و اجتماعی تقسیم می‌شود.
نوشتن: نگارش اسم مصدر از نگاشتن به معنی نوشتن یعنی بیان کتبی خواسته‌ها،داشته‌ها،عواطف و نگارنده به معنای کسی که بدان کار می‌پردازد یعنی نویسنده.
نویسنده دو معنی دارد:
1.معنی عام: هر که هر آن چیزی را که می‌نویسد مانند نامه به دوست خود یا بستگان و گزارش ساده از اینکه چه اتفاقی و چه حادثه‌ای رخ داده.
2.معنی خاص: کسی که به هنر نوشتن آراسته است و قدرت پروردن مطالب گوناگون و معانی باریک و دقیق را بیان زیبا،شیوا و رسا دارد.نوشتن در این معنی در ردیف دیگر هنرمندان است چون نقاشی،شاعر،پیکر تراش و... .
چگونه بنویسم: یکی از بهترین و موثرترین وسایل کسب مهارت در نوشتن خواندن است ما وقتی نوشته‌ای را می‌خوانیم علاوه بر آنکه از محتوا و مفهوم آن بهره مند می‌شویم ناخودآگاه یا آگاهانه نکاتی از حیث نگارش از آن می‌آموزیم وبدین ترتیب با خواندن نوشته‌های مختلف انشای ما روان تر و نامه‌های ما تواناتر می‌شود و درست نوشتن و خوب نوشتن برای ما عادت و ملکه ذهن می‌شود و همچنین مهارت و توانایی در نگارش و نویسندگی پیش از همه از ما نوشتن می‌طلبد همانطور که گفته‌اند کار نیکو کردن از پُر کردن است.نویسندگی مانند بسیاری از هنرها و صنعت‌ها می‌باشد هیچ نوازنده یا نقاش یا مکانیکی با خواندن کتابهایی که در قلمروی این فنون نگارنش یافته نوازنده،نقاش و مکانیک نشدند.
نگارش برای خود و دیگران دارای چند ویژگی می‌باشد:
منفی نگر نباشد، از موضوع چیزی بداند، مخاطب را بشناسد، مطالب آن امیدوارانه باشد(امید به آینده را ترسیم نماید).
خبر: خبر مواد اولیه اطلاعات است که از بسیاری از داده‌ها که گاه از وجوه مختلف مورد نیاز و یا زائد بر نیاز به ما میرسد،اولین مرحله آماده سازی خبر شناخت خود خبر از نظر شکل و ماهیت می‌باشد.
شناخت اخبار:
مفاهیم خبر
منابع خبر
خبر رسان
رُژکلوس: نقل ساده و خالص وقایع جاری را خبر می‌نامد.
فرناند تورو: خبر عبارت است از انتشار منظم جریان وقایع و آگاهی‌ها و دانش‌های انسانی و نقل عقاید و افکار عمومی.
عناصر خبر چیست: که، کجا، کی، چه وقت، چه چیز، چرا، چگونه.
در تنظیم خبر رکن اصلی عناصر تشکیل دهنده و شناخت آنهاست.عناصر خبر کمک می‌کند که فرستنده پیام خبری واضح،شفاف،گویا و دارای توانایی حمل پیام تنظیم کند.با این آگاهی می‌توان تشخیص داد که کدام یک از اطلاعات و آگاهی‌ها دارای اهمیت بیشتر و کدامیک از اهمیت کمتری برخوردار بوده و مناسب‌ترین زاویه دید برای نوشتن خبر کدام است.
کـه: فرستنده پیام(خبرنگار)باید بداند که چه فردی یا چیزی در پیدایش رویداد دخالت داشته یا خواهند داشت یعنی باید به مشخصات کامل فرد،افراد یا چیزی که در پیدایش رخداد موثر بوده یا خواهد بود آگاهی و اشراف داشته باشد.
کـجـا: هر رویداد اتفاق و عملی که رخ می‌دهد در یک مکان جغرافیایی خواهد بود محل وقوع عنصر کجاست که عمل رویداد را معرفی می‌نماید.محل رویداد یا اتفاق یا حادثه دارای اهمیت است و از لحاظ ارزش خبر در کنار جغرافیا و آمایش آن و جایگاه معنوی در آن دارای اهمیت است عنصر مکان از جلوه‌های مهم نمایشگری خبر می‌باشد.خبرنگار آگاه بر مبنای این زاویه دید می‌تواند آغاز خوب و مطلوبی از خبرنویسی ارائه دهد.
چـه وقـت: زمان وقوع حادثه یا رخداد یا دیدار یا هر موضوع یا چیزی که به عنوان خبر مطرح است از عناصر مهم در ارائه خبر محسوب می‌شود.تازگی خبر از ارزش‌های خبریست اشاره به خبر زمان خبر تعیین کننده وجه ارزشی خبر از دیدگاه تازگیست(نُو بودن خبری).اگر تازگی رویداد دارای اهمیت است خبرنگار باید آن را در همان ابتدای خبر بیاورد.
چـه چـیـز: این عنصر عمدتا به ماهیت رویدادی که قرار است به خبر تبدیل شود متمرکز است این عنصر و عنصر قبلی چه وقت معمولا از مهمترین عناصر خبری هستند.روزنامه نگاران در مواردی که عنصر چه چیزی از ویژگی‌های فراوانی و دربرگیری برخوردار است از آن به عنوان عنصر چرای خبر استفاده می‌کنند و آن را در سطر اول خبر ارائه می‌دهند.
چـرا و چـگـونـه: علت یا انگیزه بوجود آوردن چرا را بیان می‌کند و عنصر چگونه نحوه چگونگی و طریقه رویداد را.در بسیاری از مواقع فرستنده خبر چگونه به وجود آمدن یک رویداد خبر را کسب می‌کند اما از علت و انگیزه‌ای که در پشت آن است بی خبر است یا علت و انگیزه را میداند اما از نحوه وقوع رویداد اطلاعاتی ندارد.
ارزش‌های خبری: ارزش خبر گذشته از عناصر دارای ارزش‌هایی است که مورد توجه دیگران واقع می‌شود.توجه طلبان رسانه‌ها به اخبار و گزارش‌های خبری آنها بر آمده از توجه و اهمیت ارزش‌های خبری است.
ارزش‌های خبری عبارتند از:
دربرگیری - شهرت – برخورد،اختلاف یا درگیری - استثتا و شگفتی - بزرگی و فراوانی تعداد و مقدار - مجاورت - زمان یا تازگی رویداد.
دربرگیری: دامنه متاثران در خبر را دربرگیری می‌گویند.یک خبر جهانی مخاطب جهانی دارد و یک خبر صنفی مخاطب صنفی رویداد این خبر است که در بخش زیادی از جامعه تاثیرگذار باشد نوع این تاثیر ملاک نیست بلکه صرف میزان تاثیر مدنظر است.
شهرت: اشخاص حقیقی،حقوقی و اشیا را شامل می‌شود.شهرت می‌تواند بار معنای مثبت و منفی را به همراه داشته باشد افراد و شخصیت‌های سیاسی،اجتماعی،نظامی،فرهنگی،هنری،مذهبی همچنین ممکن است اشیا بی روح شهرت داشته باشند البته یکسان نیستند در شهرت.
اختلاف،درگیری: درگیری‌های مختلف سیاسی،اجتماعی،فرهنگی،عقیدتی،هنری،علمی ونظامی را شامل می‌شود.برخورد ممکن است فیزیکی،فکری و یا اندیشه‌ای باشد.برخورد می‌تواند شامل حوزه‌های مختلف انسانی،حیوانی و حتی اجسام باشد بطور مثال برخورد حیوان با انسان،حیوان با حیوان،انسان با حیوان،سرقت،تصادف،قتل،سیل،زلزله،جنگ و... همچنین برخورد ممکن است مثبت یا منفی باشد مثل مسابقه‌های ورزشی در تضارب آراء و عقاید منفی هم مثل جنگها و خونریزی‌های دولت‌های متجاوز.
شگفتی و استثنا: هر اتفاق یا چیزی که موجب تعجب افراد شود می‌گویند.اصولا اینگونه اخبار به "تـریـن‌ها" معروف‌اند مثل قدیمی ترین‌ها،بزرگترین‌ها.
بزرگی و فراوانی: وسعت زیاد،بالا بودن تعداد و مقدار حجم بالا همه این عبارات پایه این ارزش به اعداد و ارقام است حال به هرچه که مرتبط باشد مهم نیست مهم بالا بودن اعداد و ارقام است.
مجاورت: مجاورت بر دو بخش است جغرافیایی و معنوی
مجاورت جغرافیایی مثل اینکه مخاطبان رسانه‌ها ابتدا خبر محله،شهرستان،استان و کشور خود سپس کشورهای همجوار دیگر را دنبال می‌کنند.
مجاورت معنوی مثل مشابهت‌های فرهنگی،عقیدتی،قومی،اجتماعی و سیاسی بطوری که بر باورها و اندیشه‌های سازگار،همسان و همساز باشد.
زمان،تازگی رویداد: درشرایط رقابت خبری داشتن زمان رویداد دارای اهمیت برجسته‌ای است به هنگامی خبر موجب حیات بیشتر روزنامه‌ها و اقبال بیشتر مخاطبان به آن خواهد شد ارائه به موقع خبر ضمن تامین نیاز خبری مخاطب از رفتن او به سمت رسانه‌های دیگر نیز جلوگیری می‌کند.تازگی خبر نسان از جنب و جوش تلاش بیشتر آن رسانه دارد و این بدین معنی است که در این رسانه به نیاز مخاطب توجه بیشتری می‌شود و مخاطب همواره برای رفع نیازهای خبری به آن رجوع خواهد کرد درمعرفی و جایگاه عناصر و ارزش‌ها کفایت می‌کند اما ارزش‌های خبری و عناصر آن خطوط و رنگ‌هایی هستند که یک نقاش به وسیله آنها پیام خود را منتقل می‌کند خواه این پیام جحم یک شئ یا زیبایی یک گل باشد.
رسانه جمعی: انتقال اطلاعات با وسایلی نظیر روزنامه،کتاب،رادیو،تلوزیون،ماهواره و... برای گروه غیر محدودی از مردم با سرعتی زیاد انجام می‌گیرد را رسانه جمعی با وسایل ارتباط جمعی می‌نامند.
ماهواره و بررسی آن به عنوان یکی از وسایل ارتباط جمعی: امکانی است که به وسیله فناوری و تکنولوژی پیشرفته فضایی حاصل شده که امواج رادیویی با فرکانس بسیار بالا با فرستنده قوی و واسط بسیار قوی تر در فضا آنرا به نقاط مختلف کره زمین مخابره می‌کند.این تکنولوژی از چند دیدگاه مورد بررسی است اول نگاه قانونی،دوم نگاه اجتماعی،سوم نگاه فرهنگی،چهارم نگاه تکنولوژی.
تلوزیون: تلوزیون یکی از وسایل ارتباط جمعی است که به عنوان یکی از وسایل روزمره زندگی مورد استفاده قرار می‌گیرد.مخترع تلوزیون جان لاگی لویی جی بِرد در سال 1923 با استفاده از جعبه مخصوص که شامل کلاه،عدسی محدب و سوزن توسط یک تلوزیون سی خطی نمایش داده شده.مخترع تلوزیون‌های سیستم‌های جدید سینتون که با همکاری کمپانی مارگونی ابداع و را اندازی شد.سیستم‌های مدرن تلوزیون عبارت‌اند از NTS،CE.COM،PALC که هر یک به ترتیب متعلق به کشورهای آمریکا،فرانسه و آلمان بود.
استفاده از تلوزیون به عنوان رسانه ارتباط جمعی بسیار موثر در ارتباط و سرعت در انتشار و اشاعه اخبار دارد از این وسیله ارتباط جمعی برای خبر رسانی، برای اشاعه فرهنگ، برای منافع اقتصادی، برای سیطره منطقه جغرافیایی استفاده می‌شود.
رسانه‌های تله ماتیک: رسانه‌های جدید الکترونیک که اصطلاحاً به آنها رسانه‌های تله ماتیک نیز گفته می‌شود که ترکیبی از ارتباط راه دور و نظام اطلاع رسانی کامپیوتری است.رسانه‌های تله ماتیک در انقلاب ارتباطات در زمان ما عنصر کلیدی در نظر گرفته شده است و بسیاری معتقداند که سیستم جدید بزودی جایگزین سیستم پخش تلوزیون خواهد شد.بطور کلی تله ماتیک به مجموعه‌ای از پیشرفت‌های اخیر در حوزه تکنولوژی ارتباطات گفته می‌شود که دارای یک صفحه بصری می‌باشد مانند صفحه تلوزیون و از جانب دیگر با یک شبکه کامپیوتری متصل‌اند به عبارت دیگر دیگر رسانه‌های جدید مجموعه‌ای از تکنولوژی الکترونیک هستند که دارای کاربردهای متفاوت هستند لذا زود است که به آنها به عنوان رسانه‌های همگاهی اتلاق شود و یا یک تعریف روشن و مشخص از کارکرد آنها ارائه داد.
عناصر تشکیل دهنده رسانه تله ماتیک:
وسایل انتقال دهنده مانند کابل یا ماهواره، وسایل ضبط و ذخیره بازیافت، وسایل نمایشی، وسایل کنترل کننده.
مقایسه مشخصات اساسی رسانه‌های تله ماتیک و رسانه‌های همگانی:
1.عدم تمرکز: در رسانه‌های جدید عوامل عرضه و انتخاب چون گذشته کاملا در کنترل برقرار کننده ارتباط نیست.
2.ظرفیت بالا: در رسانه‌های جدید عرضه تولیدات توسط کابل یا ماهواره موانع و محدودیت را در زمینه‌های هزینه فاصله و ظرفیت تقریبا به صفر می‌رساند.
3.انعطاف پذیری: انعطاف پذیری در شکل،محتوا و نحوه استفاده می‌باشد.
رسانه‌های دیداری: به رسانه‌هایی گفته می‌شود که عمدتا بر حس بینایی اتکا داشته و از طریق دیداری پیامهای خود را به مخاطبان منتقل می‌کند،در رسانه‌های دیداری به دو طبقه تقسیم می‌شود.
رسانه‌های نوشتاری: این رسانه‌ها از طریق نوشته‌ها و متون چاپی پیام مورد نظر خود را به گیرندگان پیام منتقل می‌کند.اعضای مهم رسانه‌های نوشتاری عبارت‌اند از کتاب،مجله،اسناد و... می‌باشد.
زمان شکل گیری این رسانه‌ها حداقل به پنج هزار سال قبل همزمان با ابداع خط و نگارش توسط اقوام سومری بر می‌گردد.آثار نوشتاری حاکی از قدمت این رسانه‌هاست این پیامها بعدها روی پوست حیوانات و یا بعضی از گیاهان نوشته شده است.ابداع کاغذ توسط چینی‌ها و گسترش تولید آن که از سایر نقاط جهان و سپس اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبُرگ در آلمان سهم زیادی در بسط رسانه‌های نوشتاری داشت.با وجود قدمت رسانه‌های نوشتاری ابداع انواع رسانه‌های جدید در سده‌ها و ده‌های اخیر این رسانه هنوز اهمیت خود را حفظ کرده علت این امر ویژگی و توانمندی‌های جالب این رسانه‌هاست بطور مثال:
1)کتاب: شامل کتابهای درسی،اطلاعات عمومی،رمان،داستان،فیلمنامه،دایره المعارف،واژه نامه و...
2)روزنامه و مجله‌ها: بصورت روزنامه،عصرنامه،هفته نامه،ماهنامه،فصلنامه،سالنامه،گاهنامه،چاپ می‌شوند و معمولا اطلاعات جدیدی را در زمینه‌های مختلف علمی،فرهنگی،اجتماعی،سیاسی،اقتصادی و... در اختیار خوانندگان و مخاطبان قرار می‌دهند.
پدیده اجتماعی: رویداد،حادثه و اتفاقی است یا تغییری در نگرش و رفتار می‌باشد که در جامعه (یک جامعه معمولی) پدید می‌آید و پس از آن نهاد اجتماعی (نهادهای اجتماعی مثل خانواده،قوه مجریه،مقننه،قضایه) به بررسی و روش واکنش نسبت به آن پدیده‌ها را انجام می‌دهند.
امر اجتماعی: قانون و مقررات است برای رفع تزاحم و تضاد.
3)اسناد: اصل یا کپی نوشته‌های مختلف قدیمی یا جدید مانند فرمانهای پادشاهان،منشور اخلاقی کوروش، قباله‌های ازدواج،اسناد خرید و فروش،قراردادهای سیاسی و... هستند که منابع اطلاعاتی جالبی را در زمینه‌های تاریخی،جغرافیایی،فرهنگی و علمی در اختیار دیگران قرار می‌دهد.
4)مواد یا موارد تکثیر شده: بطور کلی به تمام مطالب نوشتاری اتلاق می‌شود که توسط یک نفر نگاشته و یا از روی منابعی دیگر تهیه می‌شود و پس از تکثیر به طریق فتوکپی بین طالبان آن مطالب قرار می‌گیرد.
غیر نوشتاری: شامل اعلامیه‌ها،تابلوها،نقشه‌ها و امثال هُم میشود.رسانه‌های غیر نوشتاری دومین گروه از رسانه‌های دیداری هستند که در این رسانه‌ها همانند گروه اول پیام‌های مورد نظر با تکیه به حس بینایی و از طریق دیداری به اطلاع مخاطبان می‌رسد.اگرچه در رسانه‌های این گروه نیز از رمزهای کلامی نوشتاری استفاده می‌شود اما ترکیب عهده بر بهره گیری از شکل‌ها،طرح‌ها و تصویرهاست مانند انواع اعلانات و تابلوهای الکترونیکی،طراحی و نقاشی بر دیوارها.
رسانه‌های شنیداری: با تکیه بر حس شنوایی تهیه شده و از طریق شنیدن مورد استفاده قرار می‌گیرد اعضای این طبقه از رسانه‌ها عبارتند از رادیو،تلفن،ضبط صوت،نوار شنیداری.
رسانه‌های دیداری و شنیداری: در طبقه بندی این رسانه‌ها از دو حس بینایی و شنوایی برای انتقال پیام‌ها استفاده می‌شود مثل برنامه‌های تلوزیون،ویدیو،نمایش DVD و CD و پروژکتور.
ارتباط سنتی: به نوعی از ارتباطات اتلاق می‌شود که بر پایه باورها،تاریخ و فرهنگ و عقاید عمومی جامعه شکل گرفته و در عین حال آنها را ترویج و تقویت می‌کند غالبا میان فردی و چهره به چهره است.
نکته: ساخت و محتوای عوام گرا و نخبه گریز دارد.در این نوع ارتباطات(سنتی)دریافت بازخورد و عکس العمل مخاطب سریع و آنی است.ارتباط دو سویه و متقابل نیز سریع و براحتی تحریر می‌شود.بنابرین شبکه ارتباط سنتی اغلب به برنامه‌های واقعی ارتباط دو سویه عمل می‌کند و نه رسانه‌ای و یک سویه.
سطوح و ساختارهای ارتباطات سنتی: برای اینکه مطالعه و بررسی در مورد ارتباطات سنتی ساده تر و روشن تر شود می‌توان بر اساس طبقه بندی زیر عمل نمود
1.مرکز و نهادهای ارتباطات سنتی
2.پیام‌ها و محتوای ارتباطات
3.ارتباط گران سنتی
4.شیوه‌های عملکرد و ارتباط سنتی
5.عاملان ارتباط سنتی
مراکز و نهادهای ارتباطات سنتی: مراکز و نهادهای ارتباط سنتی متعدد و متنوع‌اند به ویژه تا قبل از پیدایش وسایل ارتباط عمومی مانند رادیو و تلوزیون.
عمده‌ترین مراکز ارتباط سنتی: از قبیل مساجد،تکایا،مجالس روضه،قهوه خانه‌ها،زورخانه‌ها،مراکز زیارتی، حمام‌های عمومی،بازارچه‌های محلی،کاروانسراها،شب نشینی‌هاو... هرکدام از این مراکز در طول تاریخ کارکردهای خاص خود را داشته و در عین حال بسیاری از منابع به ویژه در مقاطع حساس تاریخی بصورت یک شبکه ارتباطی مشترک عمل می‌کردند.
آسیب‌های رسانه:
1)تقلید و جعل کردن: اینکه تشخیص دهیم که چه چیزی جعلی است مشکل می‌باشد نمایش موهوم و ساختگی از موضوعات به عنوان یک اصل در سالهای اخیر شایع و برجسته شده است،در سال 1998 اسمیت استون کلاب کاراکترها و شخصیت‌هایی را خلق کرد و ادعاهایی را جعل نمود و آنرا در روزنامه منتشر کرد.
2)دزدی ادبی: استفاده از تجربه‌ها،تالیف‌ها یا اختراعات دیگران بدون وجه اخلاقی است.دزدی ادبی به معنای استفاده از ایده‌ها یا کارهای اشخاص دیگر بدون داشتن شایستگی و اعتبار عمومی است بطور مثال ستون نویس روزنامه بُستون گلاب مایک بارنیکل بعد از هک‌هایی که از روی پرفروش‌ترین کتاب سال متعلق به برایان دراپ نینگِر استفاده کرد و در سال 1998 استعفا کرد او نوشته بود بعضی روزها دوست دارم تا پاپ را در حالی که روی بالکن آمده و امتیازات بیس بال را اعلام می‌کند ببینم در صورتی که در کتاب کارلی نوشته شده بود برخی روزها آرزو دارم که پاپ را روی بالکن‌‌اش و در حالی که خبر امتیازات فوتبال را می‌دهد ببینم.بطور کلی جابه جایی ادبی بصورتی که فعل و فاعل و مفعول،توصیف و صفت و هدف نویسنده به نفع شخص خودمان تغییر پیدا کند بدون آنکه زحمتی بابت بدست آوردن آن پیدا کرده باشیم به عنوان یک پدیده زشت اجتماعی نام می‌گیرد.
3)تضاد اجتماعی: نمایندگان رسانه‌ها برای تضاد میان منافع و مصلحت‌ها یک مسئولیت دارند مثلا منافع مخفی و محرمانه آنها ممکن است با قابلیت و توانایی آنها برای انجام وظایفشان تضاد داشته باشد این تضادها ممکن است روابط تجاری،هدایا،پول،عمل گرایی سیاسی یا مالکیت سرمایه باشد.همانطور که می‌دانید پذیرفتن هدایا یک عمل شایع بین نمایندگان رسانه‌ها بود اما اشخاص مسئولیت پذیر بزودی پی بردند که این عمل با بسیاری از مسائل دیگر همراه است چرا که اختلاف و تضاد فاحشی را بین منافع و مسالح را بوجود می‌آورد.
4)اعمال غیرقانونی: فعالیت‌های غیر قانونی پایه اخلاقی ندارند برای مثال در تحقیقات سین سیناتی گزارشگری بنام مایکل گلادز بطور آشکارا از سیستم رای پستی شعبه‌های چیکیت‌های بین المللی در طول یک تحقیق درباره کمپانی بهره برد روزنامه برخورد تندی با گزارشگر کرد و بیشتر از ده میلیون دلار به کمپانی داد بنابراین پلیس تحقیق برای اینکه کار گزارشگر را انجام دهد نیاز به یک سری از مجوزها از دادگاه پیدا کرد پس می‌توان نتیجه گرفت که برای حقانیت یک موضوع و یک مسئله می‌بایست در چارچوب قانون و مقررات عمل کرد حتی در حالیکه آن امر و خبر برای جامعه مفید باشد و یا مضرر.
خلوت: حق افراد برای داشتن حریم و خلوت مکررا با وظیفه روزنامه نگاران درباره گزارش دادن تلاقی پیدا می‌کند این موارد در اکثر اوقات سوالات سخت اخلاقی را برای سازمان‌های رسانه‌ای به همراه دارد.
اخلاق در رسانه‌های صوتی و تصویری: در قلمرو ضبط صدا رادیو،فیلم و تلوزیون تصمیمات اخلاقی روی موضوعاتی شبیه به موضوعات رسانه‌های چاپی تمرکز می‌یابد بطور مثال شعر موزیکال ممکن است به موضوعاتی مثل سکس،خشونت یا دیگر رفتارهای ضد اجتماعی مربوط شود یا همان شعر ممکن است به دارو،رفتار جنسی و خشونت که معمولا از سوی قانون حمایت می‌شوند تشویق کند در این صورت اگر بخواهیم استانداردهای اخلاقی را در آن جستجو کنیم با شکست مواجه می‌شویم.
خصوصیات رادیو و تلوزیون در سرعت انتشار: سریع و آنی بودن ارتباطات جمعی در زمان حال از مهمترین خصلت‌های مهم آن بشمار می‌آید.در زمان‌های قدیم هفته‌ها و حتی ماه‌ها طول می‌کشید تا واقعه‌ای از راه دور به اطلاع افراد برسد اما همکنون در ظرف چند دقیقه حتی چند لحظه اخبار و و رویدادهای مهم محیط اطرافمان و شاید اقصا نقاط دنیا با کمترین زمان به وسیله روزنامه و رادیو تلوزیون در اختیار مردم گذاشته شود.بدون تردید روزنامه‌ها با توجه به دقت معین انتشار دوره‌ای خود و ضرورت‌های فنی و تولیدی موجود هنوز نمی‌توانند وقایع را بطور سریع و آنی پخش کنند زیرا روزنامه‌ها معمولا هر روز فقط مدتی وقت لازم دارند تا خبرهایی را که از خبرنگاران تخصصی خود دریافت می‌کنند با کمک اعضای هیئت تحریره انتخاب و تنظیم نمایند و در چاپخانه‌ها بصورت حروف سُربی درآورند و بعد از صفحه بندی و قالب گیری به چاپ برسانند البته با کوشش‌های فراوان سالهای اخیر بعضی از کشورهای پیشرفته صنعتی خصوصا ژاپن برای پخش سریع روزنامه‌ها از طریق گیرنده‌های خاص تلوزیونی صورت گرفته است لذا باید انتظار داشت که در آینده نزدیک دشواری کنونی موسسات مطبوعاتی در مورد ارسال روزنامه‌ها برای خوانندگان از میان برود بدین طریق روزنامه‌ها خواهند توانست در انتشار اخبار رویدادها و تجزیه و تحلیل و تفسیر آنها سرعت عمل بیشتری پیدا کنند و برترین‌های رادیو تلوزیون را در این زمینه کاهش دهیم باید توجه داشت سرعت پخش پیام‌های ارتباطی از طریق رادیو تلوزیون اکنون به حدی پیشرفت کرده است که این وسایل می‌توانند چگونگی وقایع را در همان لحظات وقوع پخش کنند و استفاده کنندگان بی شمار خود را از فواصل دور به طور غیرمستقیم در صحنه وقایع شرکت دهند.
سیر ارتباطات در ایران:
1.کلامی: گفتن، خواندن، نوشتن، شنیدن
2.غیرکلامی: در ایران از طریق طبل دود برج‌های آتش و مناره‌های مسجد بود
نخستین چاپخانه تاسیس شده در ایران به قرن 17 میلادی در اصفهان به دست یک مُبلغ مسیحی که به واسطه آن نخستین کتاب اِنجیل در ایران به چاپ رسید که به زبان ارامنه بود.ورود چاپخانه به ایران در زمان عباس میرزا که در تبریز به نشر کتاب پرداخت همچنین اولین روزنامه فارسی زبان داخل کشور با نام کاغذ اخبار توسط میرزا صالح شیرازی در زمان محمدشاه قاجار به سال 838 هجری شمسی به چاپ رسید.
رادیو و تلوزیون در ایران: در سال 1330 هجری شمسی اولین بار طرح ملی سازمان رادیو و تلوزیون ایران مطرح و تاسیس شد البته راه اندازی آن در سال 1337 در طرحی توسط مجلس با عنوان تلوزیون زیر نظر پُست و تلگراف ایجاد و رسما آغاز بکار کرد.
اینترنت چیست: واژه اینترنت به معنای بین شبکه‌ای یا میان شبکه‌ای است و اینترنت مجموعه‌ای از شبکه‌ها است،اصطلاح شبکه به اتصال دو یا چند رایانه به یکدیگر شاره دارد.در دنیا مجموعه وسیعی از شبکه‌های رایانه‌ای کوچک و بزرگ وجود دارد که با استفاده از یک رشته پروتکل‌های ارتباطی عملکرد متقابلی را میان یکدیگر فراهم می‌آورند.اینترنت مانند یک بزرگراه ارتباطی است که اطلاعات متنی و نوشتاری،دیداری و شنیداری و دیگر خدمات گوناگون را برای کاربران سهل و آسان می‌گرداند بنابراین اینترنت یک بانک اطلاعاتی جهانی است.
تاریخچه اینترنت: پیداش اینترنت به دهه 1960 میلادی باز می‌گردد،زمانی که دولت آمریکا بر اساس طرحی موسوم بهARPAمخفف آزانس تحقیق پروژه‌های پیشرفته که در آن زمان بر کارکردهای دفاعی بوجود آمده بوداین طرح را عملیاتی کرد،سرانجام در سال 1961 تعداد چهار کامپیوتر در دو ایالت مختلف با موفقیت ارتباط برقرار کردند و با اضافه شدن واژه "نت" به طرح اولیه نام آرپانت برای آن منظور شد.درسال 1970 میلادی با تعریف پروتکل‌های جدید از جملهTCPکه تا امروز رواج دارد نیز مشارکت کامپیوترهای میزبان با نامHostبیشتر باARPANETوحتی گسترده شدن آن به برخی نواحی فراتر از مرزهای آمریکا،آپارنت شدت بیشتری یافت و ایده اینترنت همراه با جزئیات بیشتر شکل گرفت.بعدها در سال 1993 نام Internet روی شبکه جهانی گذاشته شد.Webیا همانwwwکه مخففWorld Wide Web یعنی تار جهان گستر می‌باشد توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذراتCernرا بخاطر دسترسی مرتب تر و تسهیل آن به اطلاعات موجود روی اینترنت ابداع کرد.
اینترنت در ایران: در سال 1371 در دانشگاه‌های صنعتی شریف،دانشگاه گیلان و مرکز تحقیقات نظری فیزیک از طریق پروتکلUUCPبه اینترنت وصل شدند تا با دنیای خارج ایمیل رد و بدل کنند.
کارکردها و ویژگی‌های اینترنت:
1.تولید اطلاعات
2.سازماندهی اطلاعات
3.اطلاع رسانی منحصر به فرد
4.به روز بودن اطلاعات
5.رایگان و آسان یاب بودن اطلاعات
6.ظرفیت بالای نگهداری و انتقال متن،عکس،تصویر و صوت
7.قابلیت استفاده گسترده از آرشیوهای بزرگ و غنی رسانه متنی،صوتی و تصویری
8.تعامل دو سویه
9.چند رسانه‌ای بودن
10.تمرکز زدایی
11.جمع زدایی
12.ناهمزمانی کارکرد یا عدم نیاز به زمان خاص
عوامل جذابیت اینترنت:
1.تعامل: یعنی طبیعت کامپیوتر مانند ابزاری شادی آور است
2.شبه مرزی: همان فضای مجازی و مشترکاتی است که شما می‌توانید با آن سوی دنیا داشته باشید
3.گمنامی رسانه‌ها: می‌توان با اسم‌های مستعار و متن‌های تایپ شده مانند حجاب برخود عمل کنید.
بازدید از وب به چهار صورت است:
1.داشتن آدرس و مراجعه مستقیم
2.استفاده از لینک‌های موجود در سایت‌های دیگر
3.مراجعه از طریق فهرست‌ها
4.جستجو از طریق موتورهای مانند گوگل و یاهو

طبقه بندی رسانه‌ها

الف ) رسانه‌های دیداری ۱: نوشتاری : کتاب ‘ روزنامه ‘ مجلّه ‘ اسناد ‘ موارد تکثیر سند و امثالهم ۲: غیر نوشتاری : اعلامیه‌ها ‘ تابلوها ‘ نقشه‌ها و امثالهم
ب ) رسانه‌های شنیداری
ج ) رسانه‌های دیداری – شنیداری
رسانه‌های دیداری : به رسانه‌هایی گفته میشود که عمدتاً بر حس بینایی اتکاء داشته و از طریق دیداری پیامهای خود را به مخاطبان منتقل میکند . رسانه‌های این طبقه به دو گروه تقسیم میشوند .
الف ) رسانه‌های نوشتاری : این رسانه‌ها از طریق نوشته‌ها و متون چاپی یعنی ‘ رمزهای کلامی کتبی ‘ پیام مورد نظر را به گیرنگان پیام منتقل میکند .
 اعضای مهم رسانه‌های نوشتاری عبارتند از: کتاب ‘ روزنامه ‘ مجلّه ‘ اسناد ‘ موارد تکثیر سند و امثالهم . زمان شکل گیری این رسانه‌ها را میتوان حد اقل به 5000 سال قبل و همزمان با ابداع خط و نگارش توسط اقوام سومری دانست . آثار نوشتاری ‘ حاکی از قدمت این رسانه‌هاست . این پیامها بعد‌ها روی پوست حیوانات و یا بعضی از گیا‌هان نگاشته شده است .
ابداع کاغذ توسط چینیها وگسترش تولید آن که از سایر نقاط جهان و سپس اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ درآلمان ‘ سهم زیادی در بسط رسانه‌های نوشتاری داشت . با وجود قدمت رسانه‌های نوشتاری و ابداع انواع رسانه‌های جدید در سده‌ها و دهه‌های اخیر این رسانه هنوز اهمیّّت خود را حفظ کرده‌اند . علّت این امر ویژگیها و توانمندی‌های جالب این رسانه‌هاست که ذیلاً به تعدادی از آنها اشاره میگردد . 
الف ) کتاب : شامل کتابهای درسی ‘ غیر درسی ‘ اطلاعات عمومی ‘ واژه نامه‌ها و غیره
ب ) روزنامه و مجلّه‌ها : روزنامه‌ها و مجلّه‌ها بصورت : روزنامه ‘ عصرنامه ‘ هفته نامه ‘ ماهنامه ‘ فصل نامه سالنامه و گاه نامه چاپ میشوند و معمولاً اطلاعات جدیدی را در زمینه‌های مختلف عِلمی ‘ فرهنگی اجتماعی ‘ سیاسی ‘ اقتصادی و غیره در اختیار خوانندگان میگذارند .
ج ) اسناد : اصل یا کُپی نوشته‌های مختلف قدیمی و یا جدید ‘ مانند فرمانهای پادشا‌هان و حُکّام ‘ قواله‌های ازدواج ‘ اسناد خرید و فروش ‘ قرادادهای سیاسی و غیره هستند که منابع اطلاعاتی جالبی را در زمینه‌های تاریخی ‘ جغرافیایی ‘ فرهنگی و عِلمی در اختیار دیگران قرار میدهند .
د) مواد یا موارد تکثیر شده : مواد تکثیر شده بطور کُلّی به تمام مطالب نوشتاری اطلاق میشود که توسط یک فرد نگاشته و یا از روی منابعی دیگر تهیه میشود وپس از تکثیر بطریق پلوکپی و یا فتوکپی بین طالبان آن مطالب قرار میگیرد .
2- 1 ) رسانه‌های غیر نوشتاری : رسانه‌های غیر نوشتاری دوّمین گروه از رسانه‌های دیداری هستند در این رسانه‌ها همانند گروه اوّل ‘ پیامهای مورد نظر با تکیه بر حس بینایی و از طریق دیداری به اطلاع مخاطبان میرسد ‘ اگر چه در رسانه‌های این گروه نیز از رمزهای کلامی نوشتاری استفاده میشود ‘ امّا تأکید عمده بر بهره گیری از شکلها ‘ طرحها وتصویر‌هاست ‘ مانند انواع اعلانات و تابلوهای الکترونیکی ‘ ماژیکی طراحی نقاشی پوستر و غیره و یا اسلاید وپرژوکتور .
2 ) رسانه‌های شنیداری : رسانه شنیداری با تکیه بر حس شنوایی تهیه شده و از طریق شنیدن مورد استفاده قرار میگیرد . اعضای این طبقه از رسانه‌ها عبارتند از : بیان ‘ رادیو ‘ صفحه‌های شنیداری معمولی و لیزری ‘ تلفن ‘ نوار شنیداری و ضبط صوت . 
3 ) رسانه‌های دیداری – شنیداری : در طبقه بندی این رسانه‌ها از نوع حس بینایی و شنوایی برای انتقال پیامها استفاده میشود . فیلم متحرک ‘ وپروژکتور فیلم ‘ برنامه‌های تلویزیونی ‘ تلویزیون ‘ ویدئو و ویدئو پروژکتور و نهایتاً رایانه
ارتباطات سنتی : بنوعی از ارتباطات اطلاق میشود که بر پایه باورها ‘ تاریخ ‘ فرهنگ و عقاید عمومی جامعه شکل گرفته و در عین حال آنها را ترویج و تقویت میکند ‘ غالباً میان فردی و چهره به چهره است و ساخت و محتوای عوام گرا و نخبه گریز دارد .
 در این نوع ارتباطات دریافت باز خورد و عکس العمل مخاطب سریع و آنی است و ارتباط دو سویه و متقابل نیز براحتی برقرار میشود ‘ بنا بر این شبکه ارتباطات سنتی اغلب ‘ بمعنای واقعی ارتباطی ( دو سویه ) عمل میکند و نه رسانه‌ای ( یک سویه )
سطوح و ساختار‌های ارتباطات سنتی : برای آنکه مطالعه ویررسی در مورد ارتباطات سنتی ساده تر و روشنتر شود میتوان بر اساس تقسیم بندی زیر عمل نمود و آنرا در 4 زمینه یا سطح مورد ملاحظه قرار داد .
1 - مراکز و نهادهای ارتباطات سنتی 2 – پیامها و محتوای ارتباطات سنتی 3 - ارتباط گران سنتی 4 - شیوه‌های عملکرد و ارتباط سنتی
1 - مراکز و نهادهای ارتباطات سنتی : مراکز و نهادهای ارتباطات سنتی متعدد و متنوعند و بویژه تا قبل از پیدایش وسایل ارتباط نوین و خصوصاً پس از روی کار آمدن رادیو وتلویزیون پُرتعداد تر و در برخی زمینه‌ها نا کار آمد تر بودند .
عمده‌ترین مراکز ارتیاطات سنتی عبارتند از : مساجد ‘ تکایا ‘ حسینیه‌ها ‘ مجالس روزه خوانی و وَعظ و خِطابه ‘ حوزه‌های علمیه ‘ بازارها ‘ قهوه خانه‌ها ‘ زور خانه‌ها ‘ عَتَبات عالیات ‘ حمامهای عمومی میدان گاه‌ها ‘ بازارچه‌های محلی ‘ کاروانسراها و نیز شب نشینیها و دید و بازدیدهای دوره‌ای میان افراد دوستان و اهالی محل یا منطقه .
هرکدام از این مراکز در طول تاریخ کارکردهای خاص خود را داشتند و در عین حال بسیاری منابع ‘ بویژه در مقاطع حساس تاریخی ‘ بصورت یک شبکه ارتباطی مشترک عمل کرده اند.

رسانه‌های جدید الکترونیک

چارلز وایت ‘ جامعه شناسِ ارتباطات ‘ سه خصوصیت برای رسانه‌هایِ همگانیِ زمانِ خویش برشمرد که عبارت بودند از :
1 - رسانه‌های همگانی تمایل به مخاطبین نسبتاً گستردهِ ناشناخته و ناهمگون دارند .
2 – هدف پیام رسانه‌های همگانی ‘ عُموم مردم هستند و اِرسال پیا م از نظر زمانی چُنان تنظیم میشود که حد اکثرِ مُخاطبین را ‘ در همان فاصله پوشش دهد .
3 – فرستندگان پیام تمایل دارند که عمل پیام رسانی خود را از طریق سازمانهای گسترده و پیچیده که هزینه فراوانی را در بردارد ‘ انجام دهند .
تعریف وایت خلاصه تمام آن چیزهایی است که ما از رسانه‌های همگانی زمان او یعنی : روزنامه ‘ مجله ‘ رادیو تلویزیون ‘ فیلم سینمایی ‘ صفحه گرامافون و کتاب اِستِنباط میکنیم از زمان او تاکنون تکنولوژی ارتباطات جهان با سرعت حرکت کرده و متحوّل شده است بنحویکه بعضی صاحبنظران از انقلاب ارتباطات سخن بمیان آورده اند.

* رسانه‌های تِلِه ماتیک : ( Telematic )

رسانه‌های جدید الکترونیک که اصطلاحاً به آنها رسانه‌های تِلِه ماتیک نیز گفته میشود ‘ تر کیبی از ارتباط راه دور و نظام اطلاع رسانی کامپیوتری میباشند . رسانه‌های تِلِه ماتیک در انقلاب ارتبا طات زمان ما عُنصر کلیدی در نظر گرفته شده‌اند و بسیاری معتقدند که سیستم جدید بزودی جایگزین سیتم پخش تلویزیونی خواهد شد .
بطور کلی تِلِه ماتیک به مجموعه‌ای از پیشرفتهای اخیر در حوزه تکنولوژی ارتباطات گفته میشود که دارای یک صفحه بَصَری میباشند . ( مانند صفحه تلویزیون ) و از جانب دیگر با یک شبکه کامپیوتری مُتّصِلند . بعبارت دیگر رسانه‌های جدید ‘ مجموعه‌ای از تکنولو ژیهای الکترونیک هستند که دارای کاربُرد‌های متفاوت می‌باشند ‘ لذا زود است که به آنها عنوان رسانه‌های همگانی اتلاق شود ویا یک تعریف روشن و مشخصی از کارکردهای آن ارائه داد.
* عناصر تشکیل دهنده در تکنولوژی رسانه‌های تِلِه ماتیک :
در رسانه‌های تله ماتیک معمولاً از لوازم و عناصر تکنیکی متفاوتی استفاده میشود که عبارتند از :
1 – وسایل انتقال دهنده مانند کابل یا ماهواره
2 – وسایل ضبط و ذخیره بازیافت
3 - وسایل نمایشی ‘ استفاده از ترکیبهای متفاوت بطور انعطاف نا پذیر از متنها و گرافیکها
4 - وسایل کنترل کننده ‘ استفاده از کامپیوتر
* مقایسه مشخصات اساسی رسانه‌های تله ماتیک ورسانه‌های همگانی :
در مقایسه با رسانه‌های همگانی ‘ رسانه‌های جدید تِلِه ماتیک دارای مُشخصات زیر میباشند .
1 - عدم تمرکز : در رسانه‌های جدید عوامل عرضه و انتخاب چون گذشته ‘ کاملاً در کُنترل برقرار کنندهِ ارتباط نیست .
2 - ظرفیت بالا : در رسانه‌های جدید ‘ عرضه تولیدات توسط کابل یا ماهواره موانع و محدودیت را در زمینه‌های هزینه ‘ فاصله و ظرفیت تقریباً به صفر میرساند .
3 – تعامل : در رسانه‌ای تِلِه ماتیک ‘ گیرنده پیام قادر به انتخاب ‘ پاسخگویی و مُبادله پیام است و میتواند مستقیماً خود را با گیرنده‌ها مُتصِل سازد .
4 – انعطاف پذیری : در شکل ‘مُحتوا و نحوه استفاده .
* طُرُق دسترسی همگانی به رسانه‌های تِلِه ماتیک :
رسانه‌های تِلِه ماتیک علاوه بر امکاناتی که در توزیع برنامه‌های رادیو وتلویزیونی فراهم میسازند به دو طریق برنامه‌ها را دردسترس عموم قرار میدهند : یکی بصورت تِلُه تِکست و دیگری بصورت ویدئو تِکست .
تِلِه تِکست ‘ اطلاعات اضافی مربوط با متن‌ها را برای تکمیل برنامه‌های عادی تلویزیون و از طریق ماهواره در اختیار گیرنده‌ها قرار میدهد . البته دریافت اینگونه اطلاعات اضافی با تقاضای مخاطب ( بیننده ) ارسال میشود .
 ولی ویدئو تکست یک سیستِم بازیافت خانگی است که از طریق شبکه‌های تلفنی عمل میکند و قادر است حجم زیاد و متنوعی از اطلاعات کامپیوتری را به تقاضا کنندگان عرضه نماید . استفاده کنندگان از ویدئو تکست حتّی میتوانند ارتباط دوسویه برقرار سازند .
لازم به یاد آوریست که شبکه تلفنی مُتصِل به یک ترمینال کامپیوتری ویک پرده تلویزیونی است . در واقع ویدئو تکست یک رسانه دور گراست که خصوصیات سینما وتلویزیون را ‘ چه از نظر محتوایی وچه از نظر شکلی دارا میباشد .

انواع تکنولوژی رسانه‌های جدید

1 - تلویزیون کابلی : تلویزیون کابلی جانشینی در برابر شبکه‌های تلویزیونی تجاریوشبکه‌های تلویزیونی عمومی است . هر فردی می‌تواند با پرداخت حق عضویت به چنین شبکه‌هایی بپیوندد . استفاده کنندگان از تلویزیون کابلی برنامه‌های اختصاصی را که قبلاً برنامه ریزی شده است تماشا میکنند .
شبکه‌های تلویزیونی کابلی دارای کانالهای اختصاصی متنوعی میباشند . مانند کانال‌هایی که عموماً به پخش اخبار می‌پردازند ( شبکه تلویزیون کابلی خبری ) یا کانالهایی که به پخش موسیقی و یا پخش فیلم سینمایی اختصاص یافته‌اند . بعضی کانالها به مخاطبین سیاه پوست اختصاص دارند .
بینندگان تلویزیون که در دهه هفتاد میتوانستند از میان 4 شبکه تلویزیونی یکی را انتخاب کنند ‘ همینک میتوانند بیش از 50 شبکه تلویزیونی را بطور همزمان در دسترس داشته باشند . بعضی از شبکه‌های تلویزیونی کابلی به اعضای خود ‘ اجازه میدهند که برنامه‌های تلویزیونی خودرا برنامه ریزی کنند .
2 - کامپیوتر خانگی : کامپیوترهای الکترونیکی خانگی براحتی میتوانند دردسترسِ همه شهروندان مُتوسط الحال قرار گیرند .
 این کامپیوترها دارای کارکردهای مختلف هستند مانند نگارش صحیح و جمله سازی ‘ آموزش ‘ تجزیه وتحلیل وضع بازار وتجارت ‘ قلم ‘ مداد ‘ طراحی ؤابزار آلات موسیقی انجام میدادند .
کامپیوتر خانگی همچنین از طریق اتصال به مخازن اطلاعاتی ترمینال‌های کامپیوتری مادر ‘ میتوانند با استفاده از ویدئو تکست‌ها ‘ از بسیاری خدماتِ بانک‌های اطلاعاتی ‘ خدمات آماری و بولتن‌هایی که با مسائل گوناگون مربوط میشوند ‘ استفاده کنند . 
3 – ویدئو کاست رِکوردِرز: ( Video Caccette Recorders )
این برنامه ‘ ضبط و پخش مُجدّد برنامه‌های تصویری تلویزیونی را پس از دریافت آنها مُیسّر می‌سازد .
 بعبارت دیگر این نوع تکنولوژی ارتباطی میتواند برنامه‌ها ویا فیلمهای سینمایی را پس ازپخش از تلویزیون ضبط کرده تا در مواقع دیگر از آنها استفاده شود .
 ویدئو کاستها در حال حاضر یکی از رایج‌ترین رسانه‌ها بشمار میروند .
4 – انتقال ماهواره‌ای :
از اِنتقال سیگنالهای الکترونیک ماهواره‌ای به طُرُق گوناگون استفاده میشود . شبکه‌های تلویزیونی کابلی از ماهواره‌ها ‘ در انتقال سیگنالهای خود برای توزیع برنامه‌های خویش به شُعَبات مُختلف سیستم کابلی استفاده میکنند .
 ازسال 1992 به بعد ‘ افرادی میتوانستند با پرداخت 1500 دلار ‘ آنتن ماهواره‌ای تهیه کنند و با عضویت در شُعَباتِ مُختلف سیستم تلویزیونی کابلی ‘ از پخش برنامه‌های ماهواره‌ای ‘ ازآن بهره مند شوند .
همچنین در حال حاضر بسیاری از روزنامه‌های محلّی در ایالات متحده امریکا ‘ مانند وال استریت ژور نال ‘ امریکای اِمروز و نیو یورک تایمز مُحتوای روز نامه‌های خود را روزانه با استفاده از سیگنالهای الکترونیک ماهواره‌ای به شُعَبات چاپخانه ‘ در سراسرِ کشور منتقل میکنند.
 روزنامه هِرالد تریبون بین المللی نیز ‘ نخستین روز نامه‌ای بود که با استفاده از روش مشابه ‘ روزنامه خود را در سراسر جهان مُنتَشِر کرد .
5 – الکترونیک دِلیوری آو نیوز ( Electronic Deliveri Of News )
الکترونیک دلیوری آو نیوز‘ سیستِمی است که فرد زمانی که درمنزل است ‘ میتواند خبرهای مورد نظر خود را انتخاب کند و سپس شاهدِ پخش آن از صفحهِ تلویزیون و یا صفحهِ کامپیوتر خانگی خود باشد .
 مثلاً ویدئو تکست ‘ نوعی وسیله ارائه الکترونیکی خبر است که فرد میتواند با استفاده از کامپیوتر خانگی یا ترمینال کامپیوتری خاص ‘ که بدان وابسته است ‘ از طریق تِلِفُن با کامپیوتر مرکزی تماس بگیرد .
 فرد سپس تقاضا میکند که وقایع و رخدادهای خبری و یا آگهی‌های بازر گانی و یا اطلاعات دیگری را که از طریق تلفن دریافت کرده است ‘ بر روی صفحه تلویزیون یا بر روی صفحه کامپیوتر خانگی او به نمایش گذاشته شود .
تِلِه تِکست نیز دارای سیستم شابهی است که از تلویزیون و کابل استفاده میکند . در سیستم تِلِه تِکست فرد نمیتواند با سیستمِ اطلاعات ‘ ارتباط دو سویه برقرار کند ‘ ولی میتواند از میان حجم زیادی ازصفحات دست به انتخاب اطلاعاتی زده ‘ و آنها را بر روی صفحه تلویزیون خود تماشا کند .
6 –‌هایپِر مِدیا ( Hyper Media )
این دسته از تکنولوژیهای جدید ارتباطی قادرند بطور همزمان ‘ دسترسی متقاضی را به ترکیبی از رسانه‌های انتشاراتی ‘ دیداری ‘ شنیداری و کامپیوتری از طریق یک ترمینالِ کامپیوتر امکان پذیر سازد.
این تکنولوژی همزمان با بسیاری از مراکز اطلاعاتی مُتّصِل بوده و با نقاط مُتعددی مربوط هستند . لذا استفاده کننده از این تکنولوژی به آسانی میتواند با تعداد زیادی رسانه‌ها در یک محیطِ اطلاعاتی مربوط شود .
هایپِرمِدیا ‘ به استفاده کننده از چنین وسیله‌ای ‘ این اِمکان را میدهد که مثلاً همزمان بدنبال موزارت آهنگساز بِگَردد و در باره جُزئیات زندگی وآثار او به کاوش بپردازد و در همان حال میتواند ‘ چُنانچه تمایل داشته باشد یکی از سمفونیهای موزارت را انتخاب کرده و به آن گوش دهد ویا میتواند مقالات گوناگونی را که در باره موزارت نوشته شده است را ‘ روی صفحات تلویزیون یا کامپیوتر خود مُنتقِل کرده و مطالعه نماید .
7 – سی دی رام ( C D ROM )
سی دی رام برای ذخیره کردن حجم وسیعی از اطلاعات فِشرده در کامپیوتر دیسک است . این وسیله شباهت زیادی به دیسکهای ضبط موسیقی دارد .
این تکنولوژی جدید که اطلاعات را بصورت تصویری ذخیره میکند وسیله‌ای بسیار دقیق است که میتواند دایره المعارف بسیار قطوری را بطرز فشرده‌ای در یک دیسک پیاده کند . همچنین سی دی رام قادر به انبار کردن انواع مختلف اطلاعات چون ثبت مُتون ‘ ثبت صداهای صمعی و اَشکال بَصَری مُتِحرک که شباهت زیادی به فیلم‌های سینمایی دارند ‘ میباشد . این دستگاه را براحتی میتوان با‌هایپر مدیا ترکیب نمود .
8 –‌تلویزیون با کیفیت بالا ( High Defnithon Television ( HD TV ))
های دِفنیشن تِلِویژن یک سیستمِ جدیدِ تلویزیونی است که پرده عریض بَصَری آن قدرت بیشتری در نشان دادن جزئیات دارد . در واقع روشنی و شفافیت تصویر آن به روشنی و شفافیت یک اسلاید 35میلیمتری بالاست .
میدانیم که تلویزیونهای فعلی در نمایشِ جزئیات تصاویر بر روی صفحه با محدودیت‌های چندی مواجه است .
این محدودیتها بدونِ تردید روی چگونگی مُحتوا نیز اثر میگذارد . برای نمونه تلویزیونهای استاندارد فِعلی شما میتوانند ‘ در هر لحظه چند نفر را دریک فریم نشان دهد ‘ در حالیکه در سیستمِ دفنیشن تلویژن در برنا مه ریزیهای تلویزیونی قادر به نمایش ( پانورامیک ) اُفُقها و مناظر وسیعتری خواهد بود . میتوان پیش بینی کرد که ‘ درآینده‌ای نزدیک تلویزیونی که ما معمولاً می‌شناسیم دُچار تغییرات اساسی شود .
 همچنین دِفنیش تلویژن قادر به نمایش تصاویر مضاعف یا پنجره‌ای بر روی صفحه تلویزیون است .
این بدان معنیست که بیننده تلویزیون میتواند درآنِ واحد ‘ عملاً 6 برنامه را تماشا کند . مثلاً در حالیکه مشغول تماشای یک فیلم سینمایی است در همان حال میتواند با باز کردن پنجره‌ای در قسمت راست پرده تلویزیون یک مسابقه ورذزسی را نیز مانیتور کند . براین اساس گفته میشود که درآینده نزدیک برنامه ریزی تلویزیونی احتمالاً دچار تغییر وتحوّل اساسی میشود .

اخلاقیات

مقدمه : عِلم اخلا قیات مجموعه رفتارهای عِلمی و اخلاقیست که بوسیله افراد ‘ دولت یا مؤسسات اجتماعی صورت میگیرد . علوم اخلاق و قانون با یکدیگر فرق دارند . گرچه ممکن است پایه ریزی قانون براساس اصول اخلاقی باشد . یک چیز ممکن است قانونی باشد امّا اخلاقی نباشد .
 فیلسوفان از زمان‌های باستان در باره مسائل اخلاقی اندیشیده‌اند و دانشمندان امروز فهمیده‌اند که چگونه اخلاقیات را به اجرا در آورند . اخلاقیات در زندگی روز مره شما نفوذ دارد . برای مثال هیئت اجرایی یک برنامه تلویزیونی ممکن است تشخیص دهد که یک برنامه که خشونت برجسته‌ای دارد ‘ ممکن است قانونی بشمار آید . امّا بسیاری افراد ممکن است آنرا غیر اخلاقی قلمداد کنند .
یک روزنامه نگار ممکن است در رقابت تکنیکها گرفتار شود ‘ مثل استفاده مخفی از یک دوربین ‘ یا نسبت یک هُویت اشتباه برای تشخیص دادن خطای یک سیاستمدار ‘ امّا بعضی موارد این تکنیکها ممکن است به حریم خصوصی افراد تجاوز کند . در باره این تکنیک هم باید گفت که ممکن است قانونی باشد ‘ امّا اخلاقی نباشد .
ساختارهای اخلاقی ‘ یک اصول و اساسی را برای تصمیمات شما ‘ در باره اینکه چگونه میخواهید زندگی خود را بگذرانید فراهم میکند . همچنین برای تشخیص نقشهای دیگران مثل پزشکان و سازمان رسانه‌ها این اصول را فراهم میکند .
فیلسوفان اصول متنوعی را برای تحلیل مسائل اخلاقی بسط داده‌اند ‘ امّا شما در ادامه این قسمت میفهمید که در غرب تمایلات بیشتری برای پرورش ساختارهای اخلاقی وجود داشته است . این اصول ( اصول پرورش یافته و بسط داده شده ) در یونان باستان شروع شد و تا امروز ادامه پیدا کرده است . بیشترین تضاد دیدگاهها در باره چگونگی برخورد با سئوالات اخلاقی خاص است .
* پیشینه اصول اخلاقی :
ارسطو فیلسوف یونانی ‘ ساختار اخلاقیش را روی این اصل که پاکدامنی اخلاقی حد میان دو بی نهایت است پایه گذاری کرد . ارسطو مُعتقد است ‘ اصل طلایی‌‌اش ‘ اعتدال میان دو بینهایت ‘ یعنی افراط وتفریط است . به هر حال اعتدال طلایی نباید با میانگین یا میانه در یک مفهوم ریاضی اشتباه شود .
مقام اخلاقی قانون طلایی مکرراً در رسانه‌ها استفاده شده است . برای مثال روزنامه نگاران تلاش میکنند تا یک گزارش تعدیلی ‘ از صداهای گوناگون تهیه کنند و افراد را برای گرفتن تصمیماتی که منشاء اخلاقی داشته باشند ‘آماده کنند . یعنی افراد بتوانند قضاوتهای اخلاقی درستی داشته باشند .
جودویو کریستین شما را دعوت میکند تا نقش طلایی اخلاق را بکار ببرید ‘ تا شما همسایهِ خود را مثلِ خودتان دوست بدارید . در بطن نظریه نقش طلایی ‘ ایده‌های زیادیست ‘ در باره اینکه مردم جهان چگونه رفتار کنند که دوست دارند ‘ با آنها رفتار شود .
ساختار اخلاقی نقش طلایی ‘ در اکثر ادیان بِشکل مشابهی پذیرفته شده است . نتایج تصمیماتی که عدالت اجتماعی را خدشه دار میکند ‘ مثل یورنو گرافی ( انتشار مطالب خارج از اخلاق ) اختفاء و خشونت در رسانه‌هاست .
این فلسفهِ اخلاقی از ترویج تولید و فروش مطالبِ خارج از اخلاق ‘ تعرُض به حریم خصوصی و خشونت احمقانه در سینماها وتلویزیون ‘ جلو گیری میکند .
فیلسوف آلمانی قرن هیجدهم ‘ اِمانوئل کانت ‘ دیدگاه اصل جزمی الزام آور را در سال 1785 بوجود آورد . جزمی در اینجا بمعنی مطلق و بدون استثناء است ‘ اِلزام آور هم به این معنیست که در همه جا باید تصمیمات اخلاقی گرفت ‘ چرا که این درست و لازم است . همچنین یک انتخاب اخلاقی در مسائل شخصی مهم باید منطقی باشد و به منطق تأکید کند .
پیروی کردن از دیدگاه اخلاقی جزمی ‘ الزاماً روی بسیاری از تصمیمات در رسانه‌ها تأثیر خواهد گذاشت . بعنوان مثال روزنامه نگاران (دریک تصمیم اخلاقی ) از حیله ‘ برای رفتن بصورت مخفی در یک باز جویی برای اِثبات اینکه چگونه یک بُنگاه فعالیت غیر قانونی داشته است ‘ استفاده نخواهند کرد و مُبلِّغینِ تبلیغات بازرگانی ‘ اثراتی را که ممکن است ‘ یک دارو برای عدهِ ناچیزی از مردم داشته باشد ‘ در صورتیکه آن دارو قدرت شفای بسیاری از مردم را دارد ‘ دست کم نخواهند گرفت .
فیلسوف انگلیسی قرن نوزدهم ‘ جان استوارت میل ( 1873 – 1806 ) نظریه سودمند گرایی را بشکل ماهرانه‌ای در ساختار اخلاقی بکار برد . مطابق این دیدگاه یک تصمیم اخلاقی به دست آوردها ونتایج سودمند اهمیت میدهد . همچنین مطابق این دیدگاه نقش واقعی یک عمل اخلاقی بوجود آوردن خرسندی برای شما و بسیاری از مردم است .
دیدگاه سودمند گرایی ‘ برای بسیاری از فعالیتهایی که در رسانه‌ها انجام میشود حاکم است ‘ بعنوان مثال روزنامه نگاران بحث میکنند که مرتب بررسی مخفی ‘ که سود بسیاری برای مردم دارد ‘ بدون توجه به این روش عمل میشود ‘ در یک مبارزهِ سیاسی ازآگهی و تکنیکهای روابط سیاسی استفاده میشود ‘ تا رأی دهندگان را مُتقاعِد کنند که ‘ سیاستهای یک کاندیدای خاص برای شمار بزرگتری از مردم ‘ مفید هستند .
فیلسوف قرن بیستم ‘ جان راولز در سال 1951 پیشنهاد داد که در گرفتن تصمیمات اخلاقی ‘ یک شخص باید پشت نقاب (پرده ) ناشناسی بنشیند . تحت این سیستم اخلاقی شما ‘ فاکتورهای مُختلفی را که ممکن است به تصمیم تان لطمه بزند ‘ حذف می‌کنید ‘ مثل سن شما ‘ نژاد ‘ طبقه اجتماعی و دیگر خصوصیاتی که ممکن است روی تصمیم شما تأثیر بگذارد . همچنین در تصمیمات اخلاقی باید مصلحت ( سود ) هرکسی را بطور مُنصفانه‌ای ارزیابی کند تا برای همه انصاف رعایت شود .
ساختار اخلاقی راولز براین اصل و مقدمه استوار است که هر شخصی باید بزرگترین آزادی سیاسی را داشته باشد که تسلیم دیگران نشود و همچنین نا برابری قدرت و ثِروت باید بسود افراد با کمترین قدرت وپایین‌ترین درآمد ‘ قابل تغییر باشد . بیشترین تصمیمات باید تحت تأثیر این استراتژی باشد . بعنوان مثال این فلسفه باید ‘ رِسانه‌ها را از رسیدگی به موضوعات محرمانه افراد ‘ منع کند .
* موضوعات اخلاقی برای رسانه‌های حرفه‌ای :
 جدا کردن انواع مختلف رسانه‌ها و بکار بُردن اِستانداردهای اخلاقی ‘ برای هریک از آنها مشکل است .
در بسیاری موارد استانداردهای اخلاقی در همه رسانه‌ها نفوذ دارند . با این وجود در انواع رسانه‌ها ‘ مسائل اخلاقی با درجاتِ کمتر یا بیشتری استخراج میشوند .
رسانه‌های چاپی و بطور خاص روزنامه‌ها ‘ اولین قانونِ نوشته شدهِ استانداردهای اخلاقی را بوجود می‌آورند . نگرانی در باره عِلم اخلاقیات در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم شروع شد . زمانیکه مُمکن بود روز نامه نگاران یا مدیران روزنامه‌ها ‘ هدایایی را از ادارات دولتی یا افراد غیر دولتی بپذیرند .
هدایا به اشکالِ مُختلف داده میشوند امّا بیشتر و معمولاً برای سانسور وقایع ورزشی و سفر کردن با خطِ راه آهن داده می‌شد . بعضی از مدیرانِ روزنامه‌های آن عصر نسبت به این سیستم ‘ در گذشته انتقاد میکردند . چرا که آنها معتقد بودند که کُمپانی‌های راه آهن بشکل مثبت از آنها انتظار دارند تا سواریهای مجانی را ‘ از روزنامه‌ها مخفی نگاه دارند. چرا که در آن زمان راه آهن در زُمرهِ قدرتمند‌ترین صنایع بود .
 بعد از آن سالها ( قبل از روزنامه‌های جامعه امریکا ) مدیران روزنامه‌ها در سال 1923 یک قانون اخلاقی را تصویب کردند . جامعه روزنامه نگارانِ حرفه ای‘ قانون اخلاقی را در سال 1973 پذیرفت و دو سال بعد مدیران روزنامه آسوشیتِدپِرِس ‘ این روند را ادامه دادند .
ریشه برخی از این قوانین اخلاقی عبارتند از : صِحت ‘ انصاف ‘ عینی گرایی ‘ صداقت و احترام . همه اینها در گلچینی از قوانین دیده میشود .
انتشار وقایع عمدی مُهم و مُفید ‘ مأموریت مُهم رسانه‌های جمعی است . هدف پخش اخبار و روشن کردن عقیده ‘ خدمت کردن به رفاه عمومی است . روزنامه نگارانی که ازمقام حرفه‌ای خود برای انگیزه‌های خود خواهانه و ناشایست استفاده میکنند ‘ به این اعتبارِ بزرگ ‘ لطمه میزنند .
در بعضی از این قوانین‘ اخلاق حرفه‌ای ‘ مثل قوانینِ رسمی و قوانینِ مربوطه به تخلُفات درمانی این استانداردها ‘ هیچ جریمه و ضمانتهایِ اجرایی ندارند . مثل تخطی ازحرفه اعضاء در باره اینکه ‘ این قوانین احتیاج به اُرگان یا سازمانی برای محکوم کردن تخطی کنندگان از این قوانین است ‘ بحث کرده‌اند .
امّا عاقبت به این نتیجه رسیده‌اند که ‘ ایجاد یک تغییر ‘ استقلال مشخصِ روزنامه نگاران را نقض میکند . عدم اجرا ‘ موجب انتقادات بسیاری به این قوانین شده است . مُنتقدان میگویند بدون جریمه و مجازات ‘ این قوانین باعث اظهاراتی میشوند که مسئولیت بسیار کمی در آنها وجود دارد .
 تصمیم در باره مسائل خصوصی افراد ‘ زیر نظراین اِستانداردها و کُدها قرارمیگیرد و اغلب محدودیتها نسبت به اُرگانهای مِلّی اِعمال میشود . با این وجود جریمه نهایی برای قصور از این قوانین خارج از سامان است و بیشتر از آن محرومیت از سایر مشاغل است .
بعضی از سئوالات اخلاقی به آسانی ارزیابی و تشخیص ما را اِثبات میکند : مثل تقلید و جعل کردن دُزدی ادبی ‘ تضاد منافع و اعمالِ نامشروع
* تقلید و جعل کردن
اینکه تشخیص دهیم چه چیزی جعلیست ‘ مُشکل است . نمایش موهوم و ساختگی از موضوعات بعنوان اصل در سالهای اخیر شایع و برجسته شده است ‘ در سال 1998 اِسمیت ستون کلاب ‘ کاراکترها و شخصیت‌هایی را خلق کرد و اِدعاهایی را جعل کرد و روزنامه آن را منتشر کرد .
در روزنامه نیویابلیک‘ مدیران روزنامه فهمیدندکه استیفن گلس ‘رئیس سابقبخش تحقیقمجله داستانی نوشته است کهبنیاد حقیقی ندارد که شامل یک شرح از اعمال جنسی در یک انجمن محافظه کار در واشنگتن بود . گلس بطور آشکارا اسنادی را برای متقاعد کردن محققان ومدیران روزنامه جعل کرده بود که بگوید داستان واقعیست . گلس در پی این عمل از کار برکنار شد .
* دُزدی ادبی
دزدی ادبی استفاده از تجربه‌ها ( تألیفات یا اختراعات ) دیگران بدون وجه اخلاقیست . دزدی لدبی بمعنای استفاده از ایده‌ها یا کارهای اشخاص دیگر‘ بدون داشتن شایستگی واعتبار عمومیست .
ستون نویس بوستون گلاب ‘ مایک بار نیکل بعد از حک‌هایی که از روی پرفروش‌ترین کتاب سال متعلق به براین دراپنینگر استفاده کرد درسال 1998 استعفا کرد و در یکی از 10 قالبهای زیر آورده شد .
 ستونی که بدست بارنیکل نوشته شده بود اینکه : ( بعضی روزها دوست دارم تا پاپ را در حالیکه روی بالکُن آمده و امتیازات بِیسبال را اعلام میکند ‘ ببینم ) در کتاب کارلین نوشته است : ( برخی روزها آرزو دارم که پاپ را روی بالکنش و در حالیکه خبرِ امتیازات فوتبال را میدهد ‘ ببینم )
دوبار در سال 2000 ‘ ستون نویس بوستون گلاب ( جف جاکوبی ) بعد از اینکه او از اعتراف به داشتن یک ستون در باره امضای بیانیه مستقل در رسانه‌های دیگر امتناع کرد ‘ بحالت تعلیق در آمد . اگر بار نیکل وجاکوبی منابع اطلاعات را معرفی میکردند ‘ هرگز به دزدی ادبی محکوم نمی‌شدند .
 * تضاد منافِع
نمایندگان رسانه‌ها ‘ برای تضاد میان منافع و مصلحت‌ها ‘ یک مسئولیت دارند . مثلاً منافع مخفی و محرمانه آنها مُمکن است با قابلیت وتوانایی آنها برای انجام وظایفشان ‘تضاد داشته باشد . این تضادها ممکن است روابط تجاری ‘ هدایا ‘ پول ‘ عملگرایی سیاسی یا مالکیتِ سرمایه باشد .
چندین دهه همانطور که قبلاً اشاره شد ‘ پذیرفتن هدایا ‘ یک عمل شایع بین نمایندگان رسانه‌ها بود .
 امّا اشخاص مسئولیت پذیر‘ بزودی پی بُردند که این عمل با بسیاری از مسائل دیگر همراست ‘ چرا که اختلاف وتضاد فاحشی را بین منافِع و مصالِح بوجود می‌آورد .
برای مثال کسانی که به یک گُزارشگر هدیه‌ای می‌دادند ‘ در بسیاری موارد ‘ از گزارشگر اِنتظار داشتند تا موجب اِشتهار و تبلیغ آنان شود ‘ حتّی اگر هم هیچ انتظاری نداشتند ‘ مردم به گزارشگری که این هدیه را پذیرفته بود ‘ مظنون می‌شدند .
پذیرفتن پول از یک منبع بیرونی ‘ تضادهای آشکاری را بین منافع ایجاد میکند .
برای مثال: آزفوستر وینانس‘ گزارشگر وال استریت ‘ در ستون خبر از خیابان ‘ چیزهایی را در باره اطلاعات مالی که میتوانست ‘ روی قیمتهای سهام اثر بگذارد ‘ نوشت ‘ قبل از اینکه این موضوع در صفحه روزنامه پدیدار شود ‘ وینانس به دوستش که دلالِ سهام شرکتها بود ‘ گفته بود که او چگونه میتواند سهام شرکتهایی را که باعث سود زیاد میشود بخرد یا بفروشد .
بهمین خاطرِ دلال ‘ بابت این اِطلاعات به وینانس هزاران دلار پول داد . تکنیکهای وینانس سر انجام لو رفت تکنیکهایی که نه قانونی بود و نه اخلاقی ‘ اختلاف و تضاد میان منافع مُمکن است ‘ از داخل شُدن در سیاست ناشی شود .
مثلاً مشارکت در گروههای مدنی و دفاعی ‘ بعنوان مثال جورج ویل ‘ ستون نویسی بود که برای کُمک به آماده شدن رونالد ریگان برای مذاکرات ریاست جمهوری در سال 1980 با جیمی کارتر ‘ بطور ماهرانه‌ای دست به انتقاد میزد .
مشکل در اینجا اینست که ویل خارج از نقش خودش ‘ یک مُفسِری است که به یک طرف کمک میکند . بارها در باره این وضعیت که روزنامه نگاران نباید به اوضاع سیاسی کمک کنند ‘ بحث شده است ‘ چرا که باعث تضاد میان منافع میشود .
مواردی وجود دارد که روزنامه نگاری به اوضاع و امور سیاسی کمک کرده است . بعنوان مثال همسرِ ناشرِ روزنامه نافِرماس کاندیدای شورای شهر شده بود ‘ وقتی روزنامه از این کاندیدا حمایت میکرد بسیاری از خوانندگان شکایت می‌کردند و می‌گفتند که روزنامه درآنچه که پوشش میداد ‘ واقع گرا نبود .
* اعمال غیر قانونی
فعالیتهای غیر قانونی پایه‌های اخلاقی ندارند ‘ برای مثال درتحقیقات سینسیناتی ‘ گزارشگری بنام مایک گالاجز ‘ بطور آشکار از سیستم رأی پستی شُعبه‌های چیکیتایِ بین المللی ‘ در طول یک تحقیق در باره یک کُمپانی بهره برد ‘ روزنامه برخورد تندی با گزارشگر کرد و بیشتر از ده میلیون دلار به کمپانی داد . پُلیس تحقیق برای اینکه کار گزارشگر را انجام دهد به یکسری از مجوز‌ها از دادگاه نیاز دارند .
* خلـوت :
حق افراد برای داشتن حریم و خلوت ‘ مکرراً با وظیفه روزنامه نگاران در باره گزارش دادن تلاقی پیدا میکند . این موارد در اکثر اوقات سئو الاتِ سختِ اخلاقی را برای سازمانهای رسانه‌ای ‘ بهمراه دارد .
اکثر مردم متوجهِ بد بودن موضوعات محرمانه هستند وتاریخچه اخبار سازمانها به امور محرمانه احترام میگذارد . بعنوان مثال اکثر سازمانهای خبری برای چندین سال به این خبرکه ‘ فرانکلین روز وِلت از بیماری فلج رنج میکشید پرداختند ‘ چرا که او یک سیاستمدار برجسته بود .
امروزه سلامتی رهبرانِ سیاسی در رأس اخبار و جزء خبرهای با ارزش بحساب می‌آید . چرا که آنها موقعیتهای مهمی دارند و مردم حق دارند تا بدانند . بسیاری از روز نامه نگاران بر سر این مسئله که آیا بیماری روی توانائیهای یک سیاستمدار برای رهبری کردن تأثیر میگذارد یا نه بحث میکنند .
( وقتی ریچارد چنی تصمیم گرفت تا درسال 2000 کاندیدای ریاست جمهوری شود بسیاری از تبلیغات ‘ سابقه اورا در بیماری قلبی وی گزارش داده بودند ).
روزنامه نگاران در هنگام بیماری افرادی که نفوذ کمتری دارند ‘ چند دسته میشوند .
درسال 1992 یک گزارشگر ورزشی در روزنامه ( U.S.A. Today ) اطلاعات محرمانه‌ای در باره یک تنیس باز بنام آرنوراَش ‘ بدست آورد که وی به بیماری ایدز دچار است .
وقتی مردم مستقیماً از بیماری وی سئوال کردند ‘ خبر نگار از دادن جواب امتناء کرد ‘ امّا وقتی روزنامه پیگیریها را درباره داستان ادامه داد ‘ اَش ‘ دریک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که او یک عمل جراحی انجام داد و ویروس ایدز از طریق تزریق خون به او منتقل شده است .
 اَش از روزنامه ( U.S.A. Today ) بخاطر پیگیری موضوع انتقاد کرد وآن را تعرض به حریم خصوصی نامید . اکثر روزنامه‌ها ومدیران آنها از روزنامه ( U.S.A. Today ) حمایت کردند و گفتند ‘ حتّی اگر اَش از تنیس کناره میگرفت ‘ باز یک چهره عمومی بود .
 امّا دیگرِ رسانه‌ها ‘ این روزنامه را مورد انتقاد شدید قرار دادند و گفتند این صدمه و خسارت به اَش ‘ بزرگتر و هنگفت تر از منفعت عمومی بود . ( او در سال 1993 فوت کرد ) 
* اخلاق در رسانه‌های صوتی و تصویری
در قلمروی ضبط صدا ‘ رادیو ‘ فیلم و تلویزیون تصمیمات اخلاقی روی موضوعاتی شبیه به موضوعات رسانه‌های چاپی تمرکز می‌یابد .
 شعر موزیکال ممکن است به موضوعاتی مثل سکس ‘ خشونت یا دیگر رفتارهای ضد اجتماعی مربوط شود . یک شعر ممکن است به ‘ دارو ‘ رفتار جنسی یا خشونت که معمولاً از سوی قانون حمایت میشوند تشویق کند امّا اگر بخواهیم استانداردهای اخلاقی را در آن جستجو کنیم ‘ شکست میخوریم .
در سال 1985 انجمن امریکایی صنعت ضبط بعنوان یک سازمان بازرگانی که طبقه‌های اصلی ضبط را مشخص کرد و با انجمن ملی به توافق رسید تا بزرگترها وبچه‌ها را در باره محتواهای خاصی هشدار دهند .
برنامه‌های درخواستی ضبط شده یک برچسب دارند که بر روی آنها وجود دارد و ممکن است با بی حرمتی به مقدسات ‘ با استفاده از دارو ‘ سِکس و خشونت مربوط باشد ‘ که ممکن است مردم را بِرنجاند . 
* فیلم
صنعت فیلم تلاش میکند که قوانین اخلاقی مختلفی که بازیگران و بینندگان را پوشش میدهد ‘ خلق کند .
در سال 1909 صنعت سینما تابلوی سانسور ملی را خلق کرد که در وهله اول ‘ سازمانهای مختلفی ‘ استانداردهای مختلفی را برای فیلمها تعیین کردند . سال 1921 که با افتضاحات سکس ودارو میان ستاره‌های سینما همراه بود ‘ این صنعت کُدها و قوانین رفتاری را برای بازیگران در نظرگرفت . در سال 1930 این صنعت کُدها و قوانین دوباره‌ای که موضوعات مختلفی را تحریم میکرد ‘ معرفی کرد ‘ نظیر سقط جنین ‘ داروها ‘ همجنس بازی و زنای با محارم .
بعد از آن سالها ‘ فیلم سازان اغلب راهبردهایِ خود سانسوری را نادیده گرفته وتا امروز همین گونه رفتار کرده‌اند . 
* رادیو و تلویزیون
راستگویی و صداقت دردِل ارتباطات وجود دارد . خوانندگان ‘ شنوندگان و بینندگان به خروجی رسانه‌ها وقتیکه به آنها راست میگویند ‘ اعتماد میکنند بطوریکه استفاده کنندگان ‘ براحتی میتوانند تصمیم بگیرند .
وقتی که ارتباط گران ‘ مردم را فریب میدهند و واقعیت را از آنها پنهان میکنند‘ اعتبار خود را از دست میدهند .
پوششهای فریب دهنده و گول زننده حیطه وسیعی از اعمال را شامل میشود . بعنوان مثال : صنعت رادیو در دهه 60 وقتی که پیستهای سوارکاری ‘ پول میدادند تا آهنگهایی را در آن اجرا کند ‘ شنوندگانش را فریب میداد .
صنعت تلویزیون در دهه 50 وقتیکه مسابقه دهنده ‘ در مسابقات بطرز ساده و مسخره‌ای به جواب و سئوال میرسید ‘ بینندگانش را فریب میداد . اکثر نمونه‌های فریب انگیز وقتی رُخ میدهد که یک شخص ‘ نوشته ‘ فیلم یا پخش ‘ راستگو نباشد .
کُدها و قوانینی اخلاقی انجمنِ کارگردانهای اداره کنندهِ اخبارهای رادیو تلویزیونی ‘ که به استانداردهای رسانه‌های چاپی شبیه است در باره فریبها و دغل کاریها هشدار میدهند و همچنین بسیاری از مسائل بالقوه را نیز هُشدار میدهند . امّا این قوانین همانندِ قوانین قبلی جریمه‌ای برای کسانیکه همنوایی با این سیاستها ندارند ‘ در نظر نمی‌گیرد .
بطور کُلی وسایل ارتباط جمعی برای تامین نیازهای استفاده کنندگان خود ‘ با در نظر گرفتن وظایفِ اجتماعی مُختلفی که در زمینه‌های خبری ‘ آموزشی وتفریحی بعُهده دارند ‘ کوشش میکنند ‘ همیشه انواع فراوانی از تازه‌ترین و جالبترین اطلاعات و مطالب و برنامه‌ها را در اختیار آنان قرار دهند .
بنابراین برای چگونگی فعالیت مطبوعات و رادیو و تلویزیون و سینما با توجه به شرایط خاص تکنیکی و اقتصادی آنها و ضرورتهای فرهنگی و اجتماعی معاصر میتوان ‘ مُشخصات مُختلف را در نظر گرفت .
الف ) سرعت انتشار
سریع وآنی بودن ارتباطات جمعی معاصِر از مهمترین خصلت‌های آنها بشمار میرود . در زمانهای قدیم هفته‌ها وحتّی ماهها طول میکشید تا واقعه‌ای از راه دور به اطلاع افراد برسد . امّا هم اکنون در ظرف چند دقیقه و حتّی چند لحظه اخبار رویدادهایی که در دورترین نقاطِ دُنیا اِتفاق میافتد ‘ بوسیله روزنامه‌ها و رادیو تلویزیونها در اختیار مردم گذاشته میشود .
 بدون تردید ‘ روزنامه‌ها با توجه به وقت مُعَیّنِ انتشارِ دوره‌ای خود و ضرورتهای فنی وتولیدی موجود ‘ هنوز نمیتوانند وقایع را بطور سریع و آنی پخش کنند ‘ زیرا روزنامه‌ها معمولاً هر روز فقط مدّتی وقت لازم دارند تا خبرهایی را که از خبر نگاران اختصاصی خود دریافت میکنند ‘ با کُمک اعضای هیئت تحریریه انتخاب وتنظیم نمایند ‘ در چاپخانه‌ها بصورت حروف سُربی در آوردند و بعد از صفحه بندی و قالب گیری بچاپ برسانند .
البته با کوششهایی که در سالهای اخیر در بعضی از کشورهای پیشرفته صنعتی ‘ مخصوصاً ژاپن ‘ برای پخش سریع روزنامه‌ها ‘ از طریقِ گیرنده‌های خاص تلویزیونی صورت گرفته است ‘ باید انتظار داشت که درآینده نزدیک دُشواری کنونی مؤسسات مطبوعاتی در مورد ارسال روزنامه‌ها برای خوانندگان از میان برود و افراد بتوانند همچنانکه درحال حاضر در خانه یا محل کار خود ‘ با باز کردن دستگاههای گیرندهِ رادیو وتلویزیونی از برنامه‌های خاصِ آنها استفاده میکنند ‘ صفحات روزنامه مورد علاقه خویش را نیز بر روی دستگاههای شبیه تلویزیون مشاهده و مطالعه نمایند "
 و یا آنکه ‘ صفحاتِ حاوی مطالب وتصاویر روزنامه‌ها را به کمک امواج رادیویی‘ روی کاغذ‌های خاصی مُنتقِل کنند و از داخل دستگاه‌های نسیسیه ماشینهای فتوکپی فعلی خارج سازند و مانند روزنامه‌های معمولی مورد استفاده قرار دهند . 
بدین طریق روزنامه‌ها خواهند توانست ‘ دراِنتشار اخبار رویدادها و تجزیه و تحلیل و تفسیرآنها ‘ سرعت عمل بیشتری پیدا کنند و برتریهای رادیو وتلویزیون را در این زمینه کاهش دهیم .
باید توجه داشت ‘ سرعت پخش پیام‌های ارتباطی از طریق رادیو وتلویزیون اکنون به حدی پیشرفت کرده است که این وسایل میتوانند چگونگی وقایع را در همان لحظات وقوع پخش کنند و اِستفاده کنندگان بیشمار خود را از فواصل دور‘ بطورغیر مستقیم در صحنهِ وقایع شرکت دهند. 

رسانه شناسی: احسان آذرکمند

مقدمه :
رسانه امروزه تعریف گسترده‌ای پیدا کرده است؛ و مانند گذشته فقط به تلویزیون و رادیو و روزنامه و مجله و کتاب منحصر نیست. امروزه رسانه‌های گروهی به سبب فراوان بودنشان به رسانه‏های فردی تبدیل شده‏‌اند و از طرفی به صورت یک جبهه عظیم فرهنگی درآمده اند.
جبهه فرهنگی، به گستردگی همه کشورها، شهرها، کوچه‌ها و خیابانهاست. همه مغزها و اندیشه‌ها جبهه فرهنگی شده‌اند و علمدار جبهه فرهنگی، رسانه‌ها هستند. رسانه‌ها بیشترین فعالیت را در تربیت فرزندان دارند و رسالت اصلیشان در تربیت، در بعد تربیت اجتماعی یعنی اخلاق و رفتار اجتماعی و سیاسی است. رسانه‏ها می‌توانند اخلاق و رفتار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و حتی اشتهای تحصیلی ایجاد کنند و در بسیاری از مواقع بر پدرها، مادرها، معلم، مدرسه، کتاب و دفتر، در تربیت جوانان پیشی می‏گیرند، مطابق آمار اینترنت حدود 10 درصد از پایگاههای اینترنت متعلق به پایگاه‌های فساد اخلاقی است و 90 درصد از آنها مربوط به پایگاههای اطلاعاتی علمی است. اما متأسفانه 90 درصد از جوانان گرفتار پایگاههای فساد اخلاقی موجود در اینترنت می‌باشند. اعتیاد به اینترنت در بسیاری از مواقع از اعتیاد به مواد مخدر خطرناکتر است. بیش از 50 درصد از تختهای بیمارستانهای کانادا و امریکا مختص به بیماران روانی است و بیشتر بیماران روانی، افراد افسرده و معتادان به اینترنت هستند.
برای مصونیت فرهنگی، به مصونیت عاطفی نیاز است؛ در حالی که امروزه امکان آسیب پذیری به اوج خود رسیده است. رسانه‌ها می‏توانند سیاست خارجی را جابه جا کنند و آموزش و پرورش را متحول نمایند و برای ارایه دانش و اطلاعات به مخاطب و استفاده کنندگان از آنان، اطلاعات و برنامه‌های خود را با احساس متناسب با ظرفیت و سن اشخاص در می‌آمیزند تا به مذاق افراد سازگار بوده، سبب ایجاد باورهای نو و جدید بشوند.
رسانه
رسانه در لغت به معنی رساندن است و در اصطلاح وسیله‌ای برای نقل و انتقال اطلاعات، ایده‌ها و افکار افراد یا جامعه؛ و واسطه عینی و عملی در فرآیند برقراری ارتباط است. و اکنون آن چه مصداق این تعریف است وسایلی همانند: روزنامه‌ها، مجلات، رادیو، تلویزیون، ماهواره، اینترنت و.. می‌باشند.[1]
مجموع دیدگاه‌های ارائه شده در خصوص ماهیت و چیستی رسانه را می‌توان در سه نظریه نسبتا شناخته شده خلاصه نمود:
نظریه ابزاری یا ابزارانگاری:
تلقّی ابزاری از فناوری به طور عام، میراثی ارسطویی است. از این منظر، فناوری نه هدف، بلکه وسیله‏ای در خدمت اهداف انسان است و نسبت به وجود آدمی و ماهیت جامعه امری عارضی و ارزش آن تابع اهداف غیر فناورانه است. فناوری فی نفسه خنثی و فاقد معناست. ارزش تولیدات فنی تابع میزان خدمتی است که به مقاصد و اهداف انسان می‌کند. محصولات و مصنوعات فنی با توجه به کاربردی که در زندگی انسان دارند، مقبولیت و مشروعیت می‌یابند. به بیان دیگر، از دید نظریه ابزاری، تکنولوژی ظرفی است که بدون هیچ گونه تعیّنی، مظروف خویش را منعکس سازد. از دید ارسطو، دین، به عنوان جهان نمادین ارزش‏های غایی، بیش از هر چیز دیگری برای هدایت فناوری پیچیده در جهت نیل به اهداف مطلوب ضروری است.[2]
بیشتر اندیشمندان، تلقّی ابزاری از تکنولوژی به ویژه تکنولوژی نوین را از نوعی سطحی نگری و عدم توجه به آثار و پیامدهای اجتناب ناپذیر تکنولوژی ناشی می‌دانند. این تلقّی در چند دهه اخیر به ویژه در خصوص برخی اقلام تکنولوژیک در کشور غلبه محسوس یافته و حساسیت عموم در جذب و پذیرش تکنولوژی‌های وارداتی را تقریبا به صفر رسانده است. اهل نظر نیز اینک، کمتر از مقدمات، مقارنات و ملحقات فرهنگی و اجتماعی تکنولوژی سخن می‌گویند. بر طبق این نظر، رسانه به عنوان یک ظرف قابلیت تام و تمامی برای انعکاس پیام دین در هر سطح ممکن را دارد.
نظریه ذات گرایانه:
نظریه هستی شناسانه یا ذات گرایانه تکنولوژی، نظریه منسوب به‌هایدگر فیلسوف معاصر آلمانی است.‌هایدگر ضمن نقد جدّی نظریه ابزارانگاری، به طرح نظریه خویش و تأکید بر ماهیت هستی شناختی تکنولوژی پرداخته است. از نظر وی، فناوری نخستین عطیه فرهنگ معاصر و قلمرو اصلی مواجهه خردمندانه با هستی انسان بوده است. رابطه فناوری با انسان نه رابطه‌ای بیرونی که با ساختار وجودی او عجین شده است. ویژگی فناوری تنها از طریق توافق و انطباق آن با نوع بشر قابل درک است. مبانی نوآوری‌های فنی، ریشه در زندگی انسان دارد و معنای فناوری از طری اثری که بر انسانیت ما می‌گذارد و نیز ویژگی‌هایی که از چنین پایه و پیشینه‌ای کسب می‌کند، قابل فهم است.
فناوری و انسان همانند معجونی خوراکی درهم آمیخته و با هم ترکیب شده اند. فناوری صرفا کاربرد علم نیست، شیوه هنرمندانه ساخت اجتماعی نیز هست. فن به آشکار ساختن یا تجلّی بخشیدن امر ممکن می‌پردازد و متعلق به نیروی زایش و قوّه آفرینش است. هنر و فن، امری شاعرانه است. [3]
از این رو، فناوری به مثابه واقعیتی عینی به بخش انفکاک ناپذیری از دنیای واقعی ما تبدیل شده است. فناوری از این دید، شکل و صورت خاصی از مجموعه امکاناتی است که زمینه ایجاد فنون امروزی را فراهم آورده است. فناوری تجلّی داده‌ها و دستاوردهای تمدنی بشر است و تحت تأثیر پیشرفت علمی و تجاری، عقلانیت و عرفی شدن به ظهور رسیده است. فناوری از این منظر، منبعی آماده برای کشف طبیعت تلقّی می‏شود. فرایند فن و پیشرفت در عرصه فناوری به شکلی بی رحمانه و مهیب، طبیعت و هستی انسان را تحت سیطره خود قرار داده است.
هایدگر این فرض که آزادی و اختیار آدمی از تأثیر جبر فناوری برکنار و مصون است، را مردود می‌شمارد. از نظر وی، انقلاب تکنولوژیک، ما را به پذیرش و به عنوان تنها نوع » تفکر حسابگرانه « عمل کردن بر اساس تفکر، مسحور و مقهور کرده و در نتیجه انسانیت اصیل و اصالت انسانی ما زایل شده است. به اعتقاد‌هایدگر، از آنجا که قرار گرفتن وجود انسان در محیط و شرایط فناورانه با آزادی وی تعارض عمیق دارد، هیچ حوزه‌ای نمی‌توان یافت که در آن خلّاقیت اخلاقی ما بتواند بدون تعارض شکوفا شود. حداکثر کاری که از عهده ما برمی آید، مبارزه و مجاهدت پیگیر و مستمر است، بدون آنکه تضمینی برای موفقیت وجود داشته باشد. البته امکان موفقیت جزیی و ناپایدار وجود دارد. [4]
بر طبق این نظریه، از آنجا که ماهیت فناوری و از جمله رسانه‌ها با تسخیر طبیعت و فرهنگ، به جهان بینی انسان شکل می‌دهد و این تسخیر و اقتدار به دلیل ماهیت مستقل، با هیچ واقعیت دیگری قابل جهت دهی و جهت یابی نیست، تلاش برای دینی ساختن رسانه، بی فایده یا بی معنا خواهد بود.
به بیان دیگر، فناوری به دلیل ماهیت متصلب و جهت یافته اش، رابطه مشخصی با دین ندارد و دین نیز نمی‌تواند در پرتو ارتباط، آن را همسو با خود جهت دهد. دین « که » رسانه دینی « از این رو، بر طبق این نظریه ما نه رسانه همان « خواهیم داشت. جمله کلیدی مک لوهان » رسانه‌ای بیان گویا و خلاصه‌ای از نظریه فوق است که به » پیام است نقش تعیّن بخش رسانه به پیام اشاره دارد.
نظریه اقتضا یا اقتضاگرایانه:
بر طبق این نظریه، رسانه نیز همانند هر مصنوع تکنولوژیک دیگر، اقتضائات، ظرفیت‌ها، امکانات و محدودیت‌های خاصی دارد که می‌توان با بررسی و شناخت دقیق آنها و مدیریت و مهندسی متناسب از حداکثر قابلیت رسانه در انتقال پیام دین بهره گیری نمود.
تردیدی نیست که بخشی از این اقتضا، از ویژگی‌های طبیعی و محدودیت‌های ذاتی رسانه ناشی شده و قاعدتا تغییرناپذیر و تعیّن بخش خواهد بود و بخشی نیز، محصول درجه رشد و سطح تکامل رسانه و به بیانی ظرفیت‌های شناخته شده آن است که به دلیل ماهیت پویا و امکان خلق و کشف قابلیت‌های جدید همواره امکان تغییر و توسعه آن وجود دارد.
علاوه اینکه، قابلیت‌ها و اقتضائات موجود رسانه به تبع اوضاع و شرایط متغیر فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، مذهبی و... جامعه استفاده کننده، همواره امکان قبض و بسط داشته و همه جوامع به یک اندازه از ظرفیت شناخته شده و بالفعل نیز استفاده نمی‌کنند. لازم به ذکر است که تصرف در اقتضائات یک رسانه، دادن محتوای جدید، به کارگیری آن در عرصه مختلف و... مستلزم شناخت توأمان قابلیت‌ها و ظرفیت‌های تکنولوژیکی و ساختاری رسانه و ماهیت پیام براساس این دیدگاه، « . منتخب برای انعکاس در رسانه است مهم‌ترین قابلیت‌ها و محدودیت‌های رسانه در مورد اثرگذاری بر فرهنگ عمومی را می‌توان در پارامترهای ذیل مورد توجه قرار داد: تمرکز و فراگیری، جذابیت و سرگرم کنندگی، استفاده از مجاز و تمثیل، چرخه تکرار، پیام‌های پنهان و غیرمستقیم، مدیریت نظام مند پیام‌ها، منفعل سازی مخاطبان، اعتبار، برجسته سازی یا کوچک نمایی. [5] این نظریه در مقایسه با دو نظریه مزبور از واقع نمایی و مقبولیت بیشتری برخوردار بود و در تحلیل رابطه میان دین و رسانه نیزمبنای مناسب وتأییدشده‌ای به نظر می‌رسد.

رسانه

رسانه‌های جمعی یا عمومی و به تعبیر دیگر وسایل ارتباط است که جمع »Medium« جمعی اصطلاح فارسی شده واژه لاتین می‌باشد و منظور از آن دسته‌ای از وسایل هستند »Media« آن که مورد توجه تعداد کثیری می‌باشند و از تمدن‌های جدید بوجود آمده اند. [6] البته رسانه در این تعریف به طور کامل معرفی نشده است زیرا وسایلی که مورد توجه تعداد کثیری باشد و در تمدن جدید بوجود آمده باشد محدود و منحصر به وسایل ارتباط جمعی نیست از این رو بایستی به تعریفی دقیق تر پرداخت. رسانه به معنی هر وسیله‏ای است که انتقال دهنده فرهنگ‌ها و افکار عده‌ای باشد. و اکنون آن چه مصداق این تعریف است وسایلی همانند: روزنامه‌ها، مجلات، رادیو، تلویزیون،‌ها، ویدئو و... می‌باشند.

کارکرد رسانه‌ها

ویژگی اصلی رسانه‌‏ها همه جا بودن آن‌هاست. رسانه‏ها امری فراگیرند و می‌توانند یک کلاس بی دیوار با میلیاردها مستمع تشکیل دهند. آنها وظیفه حراست از محیط را به عهده دارند و باید همبستگی کلی را بین اجزاء جامعه در پاسخ به نیازهای محیطی ایجاد کنند. رسانه‏ها وظیفه انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر را به عهده دارند.[13]« استوارت‌هال» جامعه را به صورت مدار بسته‌ای تعریف می‌کند که رسانه‌های جمعی به عنوان شاهراه در فرآیند هویت بخشی در جامعه نقش پیدا می‌کنند.[14]
رسانه‌ها حرکت، پویائی و سر زندگی را تقویت می‌کنند. رسانه‏ها احساس‏ محبت و صداقت را برمی انگیزند و احساس زشتی، دشمنی، بی اعتمادی، دروغ و خشونت را زنده می‏کنند. این کارکرد موجب پیدایش تضاد درونی- رفتاری در مقیاس فردی و اجتماعی می‌شود.[15]
وظایف خبری و آموزشی نیز یکی دیگر از کارکرد رسانه‌هاست. مثلاً با دیدن فیلم‌های مربوط به زندگی جوانان امروز عقیده شخصی فرد نسبت به اخلاق و شرایط زندگی جوانان دگرگون می‌شود و حتی ممکن است در خود گرایش به زندگی آشفته جوانان امروز را احساس کند.[16] برای رسانه‌ها کاکرد‌های متفاوت و گوناگونی بیان شده است که به اختصار به بعض آن‌ها اشاره می‏کنیم.
کارکرد نظارتی: یکی از مهمترین کارکردهای رسانه خبری، نظارت بر محیط است. کارکرد نظارت و حراست از محیط، شامل رساندن اخبار توسط رسانه‌ها می‌شود؛ که برای اقتصاد و جامعه ضروری است. مانند گزارش اوضاع سهام، ترافیک و شرایط آب و هوایی.[17]
کارکرد آموزشی یا انتقال فرهنگ: آموزش براساس تعریفی که سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) بیان داشته، عبارت است از: «تمام کنش‌ها و اثرات، راه‌ها و روش‌هایی که برای رشد و تکامل توانایی مغزی و معرفتی و هم‌چنین مهارت‌ها، نگرش‌ها و رفتار انسان به‌کار می‌روند. البته به‌طریقی که شخصیت انسان را تا ممکن‌ترین حد آن، تعالی بخشند.»[18] . در این میان رسانه‏های ارتباطی خواه برای این کار برنامه ریزی شده باشند و خواه نشده باشند، آموزش دهنده‌اند. رسانه‌ها فراهم‌‌آورنده دانش و شکل دهنده ارزش‌ها هستند و مردم همواره از آن‌ها تأثیر می‌پذیرند و می‌آموزند. اهمیت وظیفه آموزشی وسایل ارتباطی در جوامع معاصر، به‌حدی است که بعضی از جامعه شناسان برای مطبوعات و رادیو و تلویزیون و سینما نقش "آموزش موازی" یا "آموزش دائمی" قائل هستند. جامعه شناسان معتقدند که وسایل ارتباطی با پخش اطلاعات و معلومات جدید، به موازات کوشش معلمان و اساتید، وظیفه آموزشی انجام داده و دانستنی‌های عملی، فرهنگی و اجتماعی دانش‌آموزان و دانشجویان را تکمیل می‌کنند.[19]
کارکرد سرگرمی: وسایل ارتباط جمعی به‌عنوان مهمترین ابزار تفریحی و سرگرمی افراد به‌شمار می‌رونند؛ که با پخش و انتشار برنامه‌های سرگرم‌کننده بر الگوی رفتار اوقات فراغت انسانی اثراتی تعیین‌کننده دارند و از این طریق است که فرد از تنهایی و زندگی سخت‌ روز‌مره‌اش رهایی می‌یابد و با محیط بیرونی تماس برقرار می‌کند[20].
کارکرد همگن سازی: وسایل ارتباط جمعی، موجب نزدیکی سلیقه‌ها، خواست‌ها و انتظارات تمامی ساکنان یک جامعه شده و جوامع را از عصر محدوده‌های جدا خارج می‌گردانند. ورود وسایل ارتباط جمعی به جامعه، خرده فرهنگ‌ها و فرهنگ‌های خاص و مجزا را ناپدید کرده و به‌نوعی تشابه میان تمامی ساکنان یک جامعه به وجود می‌آورد و مردم آن جامعه، از سبک زندگی و علایق و خواسته‌هایی که رسانه‌های جمعی ارائه می‌دهند، پیروی می‌کنند.[21] براساس جامعه شناسی ارتباطات، مخاطبان، توده‌های عظیمی از انسان‌های پراکنده با ویژگی‌های ناشناخته هستند؛ که هیچ گونه پیوندی باهم نداشته و وجه مشترک آن‌ها همان اثری است که از رسانه‌ می‌گیرند. در واقع این رسانه‌ها هستند که عامل پیوند‌دهنده انسان‌ها با یکدیگر بوده و به آن‌ها هویت جمعی می‌بخشند. بر این مبنا، کارکرد اصلی وسایل ارتباط جمعی، همان مخاطب قراردادن توده‌ها و نه گروه‌های خاص است. به‌بیان "ژان کازنو"، رسانه‌ها به توده‌سازی می‌پردازند.[22]
کارکرد راهنمایی و رهبری: نقش رهبری کننده وسایل ارتباطی و اثر آن‌ها در بیداری و ارشاد افکار عمومی، امری واضح بوده و روز به‌روز بر اهمیت آن افزوده می‌شود. در نظام‌های دموکراسی، وسایل ارتباط جمعی می‌توانند در راه گسترش ارتباط میان رهبری کنندگان و رهبری شوندگان، خدمات مهمی را انجام داده و به‌عنوان آیینه تمام نمای افکار عمومی در جلب همکاری مردم و شرکت دادن آن‌ها در امور اجتماعی، تأثیر فراوانی به‌جای بگذارند. البته رسانه‌های گروهی با انگیزه‌ سازی در مخاطب، می‌توانند ایجاد مشارکت اجتماعی که از عمده‌ترین نقش‌های رسانه‌هاست، را به دنبال داشته باشند. این مهم، یعنی انگیزه سازی برای مشارکت، نیازمند شناخت درست از نیازهای مخاطبان است. توجه به فرهنگ‌های محلّی مناطق گوناگون یک کشور نیز در انگیزه‌سازی حائز اهمیت است.[23]
کارکرد بحران زدایی: رسانه‌های گروهی می‌توانند در عرصه مقابله با بحران‌های اجتماعی، به ایفای نقش بپردازند و در کاهش بحران‌های مختلفی مانند بحران‌ هویت یا حوادث تهدیدکننده ثبات اجتماعی، کارکرد مؤثری داشته باشند.[24]
کارکرد آگاه سازی: هرچند این وظیفه با مقوله آموزش از طرفی و مقوله خبررسانی جمعی از طرف دیگر، تداخل دارد، اما رسانه‌ها باید علاوه بر انتقال اخبار و اطلاعات، به تحلیل درست اخبار و تشریح آنان نیز بپردازند. تحلیل عِلّی پدیده‌های خبری و آگاه سازی انسان‌ها از این علل، موجب تغییر در جهان بینی انسان‌ها می‌شود. به همین سیاق وسایل ارتباط جمعی بایستی موجبات آگاهی انسان‌ها از کالاهای مورد نیاز را فراهم سازند. این وظیفه، یعنی آگاه سازی، از آن‌رو از تبلیغ متمایز است که در آن، هیچ کوششی برای خرید کالایی خاص وجود ندارد، همان‌گونه که هیچ کوششی نیز برای ایجاد گرایش به‌سوی دیدگاه خاص وجود ندارد.
کارکرد اعطای پایگاه اجتماعی
این وسایل با دادن معروفیّت به اشخاص و گروه‌ها به آشکار کردن یا ارتقای پایگاه‌های آنان می‌پردازند.
کارکرد حمایت از هنجارهای اجتماعی، کارکرد انتقال میراث‌های فرهنگی و اجتماعی از نسلی به نسل دیگر، کارکرد نقش و کارکرد بیان عقاید، کارکرد ایجاد همبستگی میان اجزای جامعه در پاسخ به نیازهای محیطی، کارکرد تبلیغی از دیگر کارکردهای رسانه می‌باشد.
رسانه و اخلاق: حریم خصوصی اشخاص یکی از بارزترین مسائلی است که در بحث اصول «اخلاق رسانه» و نیز حقوق رسانه مطرح می‌شود. چند مسئله اصلی، رابطه اخلاقی رسانه‌ها را با افراد، گروه‌ها و جامعه شکل می‌دهد که عبارت‌اند از: «تجاوز به زندگی خصوصی افراد»، «حقیقت‌گویی و تخلف از آن»، «بهره‌برداری نامشروع و سوء‌استفاده»، «خشونت و جنایت»، و «مشارکت مردم و یا فقدان آن در ارتباطات رسانه‌ای» [25] به این ترتیب، تجاوز به زندگی خصوصی افراد در رأس مسائل اخلاقی رسانه‌ها قرار می‌گیرد و به دلیل اهمیت موضوع، اصل ششم «اصول بین‌المللی اخلاق حرفه‌ای در روزنامه نگاری»[26] که پایه‌ای برای تدوین قوانین در سطوح ملی و منطقه‌ای محسوب می‌شود، به این موضوع اختصاص یافته است. در این اصل تصریح شده است: احترام به حق فردی، حفظ حریم و اسرار خصوصی و شئون انسانی که با قوانین ملی و بین‌المللی مربوط به حفظ حقوق و شهرت افراد و... هماهنگ است، بخشی جداناپذیر از معیارهای حرفه‌ای روزنامه‌نگاری به شمار می‌آید.[27]
تجاوز به حریم خصوصی افراد توسط رسانه‌ها دربردارنده دو معناست: معنای محدود و معنای وسیع؛ در معنای وسیع و حداکثری بیشتر کسانی که در رسانه‌ها کارهای پخش را انجام می‌دهند، از جمله افرادی که آگهی می‌دهند و یا برنامه‌های سرگرم کننده و... می‌سازند، خواه ناخواه مهمان ناخوانده به شمار می‌روند. در این معنا مخاطب رسانه به موجودی منفعل و بدون قدرت تصمیم‌گیری در زندگی خصوصی‌اش تبدیل می‏شود و در عمل، این برنامه‌سازان و مراکز تجاری و تبلیغاتی هستند که در این زمینه تصمیم‌گیری می‌کنند. اما تجاوز رسانه‌ها به زندگی خصوصی افراد معنای دیگری نیز دارد و آن معنای محدود و حداقلی است. این معنا رفتارهایی را در بر می‌گیرد که می‌توان در مراجع قضایی یا حرفه‌ای به عنوان تجاوز به حریم خصوصی به رسمیت شناخت. درحالی‌که هنوز مفهوم حریم خصوصی و برخی مسائل حقوقی مربوط به آن برای جامعه حقوقی ما ناشناخته است و اشخاص بسیاری وجود دارند که به‌دلیل عدم رعایت اصول اخلاقی رسانه همواره از نقض حریم خصوصی خود در رسانه‌های همگانی رنج می‌برند، اما نمی‌دانند با چه عنوانی و با چه مستند حقوقی یا قانونی به دفاع از حق خویش برخیزند.
اخلاق
واژه «اخلاق» از «خُلق» و «خُلُق» گرفته شده است که در لغت به معنای «سرشت و سجیّه» است؛ اعم از اینکه سجیه و سرشتی نیکو و پسندیده مانند جوان‌مردی باشد؛ یا زشت و ناپسند مانند فرومایگی؛ [28]
اخلاق در اصطلاح دانشمندان و علمای اخلاق، معانی متفاوتی دارد که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: تعاریف افرادی چون شیخ ابوعلی ‌ابن مِسکَوَیه در «طهارة‌الاعراق»، علامه مجلسی در «بحارالانوار» و مرحوم ملامحسن فیض کاشانی در «المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء. بر این معنا تصریح کرده‌اند و بر این اساس، صفات ناپایدار و غیرراسخ در نفس مثل غضب و یا صفاتی که از روی تفکّر و تأمل صادر می‌شوند، مانند بخشش بخیل از دایر? اخلاق و ارزش‌های اخلاقی بیرون می‌روند. [29]
صفات نفسانی: هرگونه صفت نفسانی است که موجب پیدایش کارهای خوب یا بد می‌شود و چه آن صفت نفسانی به صورت پایدار و راسخ و چه به‌صورت ناپایدار و غیرراسخ باشد و چه از روی فکر و اندیشه و یا بدون تفکر و تأمل باشد.
فضائل اخلاقی: گاهی نیز واژه اخلاق صرفاً در مورد اخلاق نیک و فضایل اخلاقی به کار می‌رود و منظور از اخلاق، اخلاق فضیلت است.
رسانه
واژه "media” در زبان لاتین جمع "medium” است و معنای لغوی آن، وسیله، واسطه و واسطه انتقال است که در زبان فارسی واژه «رسانه» را به عنوان معادل اصطلاحی آن به کار می‌بریم. این واژه در جوامع پیشرفته به رسانه‏های گروهی جامعه اشاره دارد که کار آن‌ها رمزگزاری و انتقال پیام‌ها به یک جمعیت وسیع است. با این تعریف، رادیو، تلویزیون و روزنامه‌ها از مصادیق رسانه‌اند .[30]
اخلاق رسانه
مقصود از اخلاق رسانه‌ای مجموعه قواعد و احکام اخلاقی ناظر بر رفتارهای ناشی از ماهیت رسانه‌ها و اقدامات متولیان آن‌هاست . اما برخی از پژوهشگران با تفکیک واژه‌های «اخلاق»، (moral) و «اصول اخلاقی» (ethics) که در اغلب مطالعات و تحقیقات مربوط به رفتار رسانه‌ای و حرفه روزنامه نگاری به‌طور مترادف یا به جای یکدیگر به کار رفته اند، واژه اصول اخلاقی را برای اشاره به مباحث نو در اخلاق رسانه‌ای مناسب‌تر دانسته اند؛ زیرا این واژه برای معرفی یک رویکرد خردگرا و حتی علمی و توجیه قواعد رفتاری به کار گرفته می‌شود و از این‌رو، اطلاق آن بر مباحث چالشی و انتقادی امروزی مناسب‌تر از واژه اخلاق است که صرفاً برای مشخص کردن معیارهای رفتار نیک کاربرد دارد، به جنبه تجویزی و هنجاری رفتارهای اخلاقی برمی‏گردد[31].
منطق حرفه‌ای رسانه‌های گروهی این است که مخاطبان بیشتری را جذب کنند. در اصل گرایش آن‌ها آن است که با پیام یکسان و به‌طور هم‌زمان هرکسی را در جهان جذب کنند. لذا نرم افزار باید تابع سخت افزار باشد، نرم افزار چیزی جز انتقال نمادین فرهنگی نیست.
رسانه و حریم خصوصی
انسان‌شناسان و دانشمندان علوم اجتماعی می‌گویند نیاز به حریم خصوصی، امری بسیار ریشه‌دار و فطری است که تنها به انسان محدود نمی‌شود؛ بنابراین، جدایی حوزه خصوصی از گستره عمومی به یک معنا، پیشینه‌ای به امتداد حیات انسانی دارد.
تحقیقات و مطالعات مردم‌شناسی نشان می‌دهد در تمام جوامع، تمام زمان‌ها و دوره‌ها، حتی در جوامع ابتدایی، قواعد اجتماعی وجود داشته که ورود به اماکن خاصی را محدود می‌کرده و حضور در اماکن معینی را ممنوع می‌دانسته است. [32] درعین‌حال، مطالعه حریم خصوصی از زوایای حقوقی، فلسفی یا مذهبی و اخلاقی نتایج متفاوتی به دنبال دارد؛ برای نمونه؛ صاحب‌نظران مسائل حقوقی می‌گویند موضوع حریم خصوصی افراد از منظر حقوقی بدون سابقه طولانی است. آنان معتقدند مقاله مشترکی که وارن و براندیس با عنوان «حق مصونیت حریم خصوصی» در سال 1890م. چاپ و منتشر کردند، اولین بحث جدی و صریحی است که موضوع حریم خصوصی افراد را در چارچوب قوانین حقوقی مطرح کرده است. انگیزه تألیف این اثر نیز آن بود که وارن، یکی از مؤلفان این مقاله، از گزارش مطبوعات درباره ضیافتی که در منزل وی برپا شده بود، به‌شدت خشمگین می‌شود و به همراه همکار حقوقی پیشین خود این مقاله را چاپ و منتشر می‌کند. [33] در ایران نیز با آنکه نظام حقوقی کشورمان، دست‌کم از زمان تصویب اولین قانون اساسی، با عطف به حمایت‌های سنتی از حق حریم خصوصی، مانند رعایت حرمت مسکن اشخاص و منع باز کردن نامه‌های شخصی و غیره آشنا شده است، در فرهنگ عمومی نیز حریم خصوصی اهمیت خاصی داشته است تا حدی که کمتر از صد سال پیش در ایران مردم با این استدلال که با صدور شناسنامه می‌خواهند نام خود و متعلقاتشان را در دفتر دولت بنویسند، با ثبت احوال مبارزه می‌کردند و کسی حق نداشته است نام همسر و فرزند یا تعداد زوجات، فرزندان و سن آنان را بداند. [34] در ظاهر به دلایل سیاسی از یک طرف و تلقی نادرست آموزه‌های مذهبی از طرف دیگر، این حقوق هیچ گاه نتوانسته است یک محمل اجرایی منسجم و معطوف به قانون پیدا کند؛ از همین روست که در موارد نقض حرمت خصوصی افراد در جامعه و انتشار عمومی اطلاعات مرتبط با آن، بیشتر درباره نادرست بودن یا مغرضانه بودن اطلاعات منتشرشده بحث می‌شود تا درباره خصوصیت و طبیعت این‌گونه اطلاعات.
مفهوم «حریم خصوصی» در چندین رشته از علوم از جمله روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، انسان‌شناسی، علوم سیاسی، حقوق، معماری، و فلسفه به کار رفته و مطالعه شده است؛ حریم از حرمت گرفته شده و حرمت در لغت به معانی زیر است:
حرمت المنازل: یعنی پاس احترام منازل مسکونی مردمان داشتن و هتک حرمت منازل نکردن.
حرمت دم: یعنی ممنوع بودن تعرض به جان مردم.
حرمت عین: یعنی حرمت زناشویی.
حرمت مال: یعنی ممنوع بودن تعرّض به مال مردم.
حریم به معنای حرمت و ممنوع بودن است و تعرض دیگران به صاحب حریم ممنوع ‌حرام ‌بوده است و اگر تعرضی صورت گیرد، جرمی تحقق یافته است». حریم خصوصی قلمرویی از زندگی هر فرد است که آن فرد نوعاً و عرفاً یا با اعلان قبلی، انتظار دارد دیگران بدون رضایت وی به اطلاعات راجع به آن قلمرو دسترسی نداشته باشند یا به آن قلمرو وارد نشوند یا به آن قلمرو نگاه یا نظارت نکنند یا به هر صورت دیگری وی را در آن قلمرو مورد تعرض قرار ندهد.
حریم خصوصی در اسلام
به‌رغم سابقه کوتاه غرب در حمایت از حریم خصوصی، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که حمایت از حریم خصوصی در حقوق اسلامی از پیشینه‌ای طولانی برخوردار است. حریم خصوصی پیش از آنکه در غرب و کنوانسیون‌ها و اسناد بین المللی حقوق بشر پیش بینی شود، با تأکید بسیار در منابع اسلامی مورد توجه بوده و در آیات متعددی از قرآن مجید بر لزوم رعایت حریم خصوصی اشخاص تأکید شده است. سنت پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار(ع) و سیره مسلمانان نیز سرشار از توصیه‌هایی در پرهیز از نقض مصادیق مختلف حریم خصوصی است که در ادامه به برخی از موارد آن اشاره خواهد شد؛ همان‌طور که گفته شد، احترام به حریم و امور خصوصی دیگران از توصیه‌های تأکید شده اسلام است. در منابع اسلامی نظیر قرآن، سنت و اجماع، احکام متعددی دربارة وجوه مختلف حریم خصوصی وجود دارد. البته، اصطلاح «حریم خصوصی» در آیات قرآن و در روایات اسلامی استعمال نشده است و موضع اسلام در مواجهه با حریم خصوصی، موضع به‌اصطلاح «تحویل‌گرایانه» است؛ یعنی حریم خصوصی، در قالب احاله به حقوق و آزادی‌های دیگر نظیر حق مالکیت، منع تجسس، اصل برائت، منع سوء‌ظن و اشاعة فحشا و سبّ و هجو، قذف، نمیمه و غیبت و خیانت در امانت حمایت شده است. مباحث و اصطلاحاتی را که در آیات و روایات اسلامی درباره حریم خصوصی و بیان علل و حکمت‌های حمایت از آن به کار رفته‌اند می‌توان در عناوین زیر دسته‌‌بندی کرد: ممنوعیت تجسس، تحسس و تفتیش؛ ممنوعیت ورود به منازل بدون استیذان؛ ممنوعیت استراق بصر؛ ممنوعیت استراق سمع؛ ممنوعیت سوء ظن؛ ممنوعیت نمیمه و غیبت؛ ممنوعیت سبّ، هجو و قذف؛ ممنوعیت اشاعة، فحشا و هتک ستر [35]
از دیدگاه اخلاق اسلامی، تجاوز به حریم خصوصی افراد گناه محسوب می‌شود و در نتیجه، عقاب اخروی به دنبال خواهد داشت: حضرت امام خمینی‌(ره) به عنوان معمار نظام اسلامی در بند ششم فرمان هشت‌ماده‌ای به قوة قضاییه پس از ذکر مصادیقی از رعایت حریم خصوصی افراد، می‌فرمایند: «... حق ندارند آن را پیش دیگران افشا کنند؛ چرا که اشاعه فحشا از بزرگ‌ترین گناهان کبیره است...» «مرتکبان هریک از امور فوق، مجرم و مستحق تعزیر شرعی و بعضی از آنان مستوجب حد شرعی هستند». [36]
ورود رسانه‌ها به حریم خصوصی افراد
رسانه‌ها بیش از پیش به زندگی خصوصی افراد علاقه‌مند شده‌اند. البته ناگفته نماند برخی معتقدند اقتضای کار رسانه‌ها این است که خلوت تنهایی آدم‌ها را بر هم بزنند. آن‌ها ذاتاً تمایل به افشای اسرار مردم دارند، نه اخفا و سرپوش گذاشتن بر آن‌ها.این تمایل به انتشار زندگی خصوصی، گواه دگرگونی در هنجارهای رفتاری است. خروج از الگوی انضباطی‏ای که تا امروز بر زندگی خصوصی افراد حاکم بوده است و ورود به ارزش‌های جدید و دیگر الگوهای زندگی، از این موضوع حکایت می‌کند. اکنون بر ملا کردن حریم زندگی خصوصی از یک هنجار جدید اجتماعی تبعیت می‌کند.
این هنجار عبارت از الزام به اطلاع‌رسانی در تمام زمینه‌ها و آزاد شدن جریان اطلاعات است. این هنجار جدید به منظور شفاف‌سازی اطلاعات با پیام جدیدی نیز همراه شده است که چنین بیان می‌شود: «همه چیز باید نشان داده شود، همه چیز باید بیان شود و بر همه چیز باید نظارت شود». امروزه تعداد برنامه‌های مربوط به زندگی خصوصی در رسانه‌ها بیش از برنامه‌های مربوط به گستره عمومی است و مفهوم زندگی خصوصی از این نظر که منطقه‌ای پوشیده و به دور از نظارت یا هر نوع بررسی باشد، تغییر کرده است؛ در نتیجه، قلمرو زندگی خصوصی اکنون چون موضوعی بدون محدودیت برای مطالعه به حساب می‌آید. هرگز به این اندازه درباره روابط زناشویی، کشمکش‌ها و تنش‌های خانوادگی، خشونت‌های زناشویی، رنج‌ها، بیماری‌ها و مشکلات سلامتی افراد و دیگر موضوعات بسیار خصوصی چاپ و نشر صورت نگرفته است. گواه این موضوع برنامه‌های پخش شده از شبکه‌های تلویزیونی در سطح جهانی است.
بنابراین پیشرفت فناوری ارتباطی و رسانه‌ای شدن زندگی بشر در قالب ارتباطات جمعی، ضرورت رعایت اخلاق رسانه را توسط اصحاب رسانه در جهت حمایت از حق حریم خصوصی افراد بیشتر می‌کند.
رعایت این موضوع نه تنها برای همه رسانه‌ها لازم و واجب است بلکه رعایت آن توسط صدا و سیما به عنوان فراگیرترین، پرمخاطب‌ترین و اثرگذارترین رسانه جمعی در ایران از اهمیت خاصی برخوردار است. لذا رسانه ملی و سایر رسانه‌ها لازم است اولاً در چارچوب قوانین و دستورالعمل‌های خود ارزش‌های اخلاقی، فقهی، حقوقی و حرفه‌ای را رعایت کنند و ثانیاً مروّج فضایل اخلاقی و موازین شرعی و قانونی در تعاملات فردی و اجتماعی باشند. بر این اساس، برای دسترسی به حریم خصوصی افراد تولید برنامه‌هایی در این مورد، نیاز به بازتعریف، ملاک، نظریه و دستورالعمل‌های اخلاقی- حرفه‌ای دارد تا در اقدامات گوناگون رسانه‌ای مانند ضبط، تأمین،‌ بایگانی (آرشیو)، تدوین، صداگذاری (دوبلاژ)، برنامه‌های تبلیغاتی، خبر، فیلم و... مدیران، مجریان، گزارشگران و خبرنگاران و... موظف به رعایت آن باشند و در صورت رعایت نکردن این حق، راهکارهای معینی برای جبران ضرر واردشده در نظر گرفته شود.
اسلام نه تنها حاکمان بلکه مردمان را نیز از ورود به زندگی شخصی دیگران، کنجکاوی، پاییدن و فضولی کردن در امور دیگران منع کرده است. از حریم منزل، مکالمات، ارتباطات، عقاید و افکار در آیات و احادیث متعددی به تصریح حمایت شده است. به اعتماد بر ظواهر و حسن ظن سفارش شده، از سوء ظن و تجسس در امور پنهانی دیگران منع شده است. برخی امور و مکان‌ها ذاتاً در قلمرو حریم خصوصی قرار دارند و برخی امور، بنا به خواست افراد ممکن است جزء حریم آنان و لازم‌الاحترام از جانب اشخاص ثالث قرار گیرد؛ برای مثال، منزل یا اموری که اطلاع از آن‌ها و آگاه ساختن دیگران از آن‌ها اشاعه فحشا و منکر محسوب می‌شود، ذاتاً در قلمرو حریم خصوصی است، اما مسائلی که افراد به دلایل شخصی آن‌ها را از دیگران کتمان می‌کنند یا در صدد انکار و تکذیب آن‌ها هستند، ـ در صورتی که با حقوق دیگران تعارض نداشته باشد ـ به‌طور شخصی یعنی تنها در مورد آن شخص، حمایت شده است.
استثناهایی که در منابع اسلامی بر ممنوعیت مداخله در امور دیگران وارد شده است، بسیار محدود و مضیق بوده، تنها به دلیل ضرورت‌های اجتماعی مهم نظیر امر به معروف (با رعایت کلیه شرایط آن)، جاسوسی در زمان جنگ یا جمع‌آوری ادله‌ای که برای جلوگیری از پایمال شدن حقوق دیگران ضرورت دارند، مقرر شده‌اند. در مجموع، به نظر می‌رسد که حریم خصوصی در نظام احکام اجتماعی اسلام، قلمرو وسیعی از زندگی انسان‌ها را شامل می‌شود. در این قلمرو، آزادی انسان‌ها در تعیین سرنوشت خود به رسمیت شناخته شده، حکومت و سایر افراد جامعه از جمله رسانه‌ها از مداخله در این حریم منع شده‌اند. البته، این سخن به معنای بی‌توجهی احکام اسلامی به اعمال و افعال انسان‌ها در خلوت خود نیست. در احکام فردی اسلامی و نیز نظام اخلاقی اسلام، درباره نحوه رابطه انسان‌ها با خویشتن و با خداوند احکام بسیاری آمده است. نتیجه آنکه از منظر اخلاق رسانه‌ای لازم است سیاست‌های رسانه و فرایند تولید برنامه‌های آن‌ها در چارچوب اخلاق مبتنی بر فرهنگ جامعه باشد تا تولیدات و نتایج عملی آن‌ها موجب انحراف جامعه از مبانی دینی افراد نگردد و چنانچه برخی از برنامه سازان از این امر تعدی کنند، بر اساس اصول اخلاق رسانه مرتکب گناه و بر اساس قوانین مدنی و مجازات اسلامی مستوجب تأدیب و برخورد جدی خواهند بود.
رسانه و خانواده
خانواده، یک گروه پویا ست. گروه تنها مجموعه‌ای از افراد نیست، بلکه نشان دهنده نوع وشکل روابط میان اعضای آن نیز هست. گروه را می‌توان مجموعه‌ای ازافراد دانست که با برقراری ارتباط با یکدیگر و انجام کار و فعالیت مشترک، هدف مشترکی را نیز دنبال می‌کنند. [37] در تقسیم بندی گروه‌ها، خانواده را می‌توان جزو گروه‌های کوچک به حساب آورد که با اندکی تفاوت، از قوانین گروههای بزرگ تبعیت می‏کنند. از مهمترین قواعد این گروهها تحولی بودن آنهاست.
گروه به عنوان یک نظام جمعی، همواره در حال تحول وتغییر می‌باشد. خانواده نیزکم و بیش از آغاز شکل گیری خود از مراحلی گذر می‌کند. گذر از این مراحل در جهت هدفمندی نظام (سیستم) می‌باشد. هدف اصلی گروه خانواده، رسیدن به سطحی است که بتواند ثبات و تداوم خود را حفظ نماید. این هدف را می‏توان با عنوان انسجام خانواده نام برد که به آن گروه، شخصیتی پایدار می‌دهد. به عبارت دیگر، انسجام گروه را می‌توان به عنوان سطح بالای گروه خانواده مطرح نمود. وقتی اعضای گروه بتوانند نیازهای همدیگر را درجهت هدف فردی و جمعی خود تامین نمایند، در واقع موجد انسجام گروه می‌شوند. به عبارتی انسجام گروه به عنوان سطح بالای تحول، در گرو مشارکت، هدفمندی و عملکرد متناسب با تامین تعامل نیازهای اعضای گروه می‌باشد. بر این اساس، انسجام خانواده را می‏توان به عنوان مهمترین مولفه پویایی وحفظ آن قلمداد نمود.
اگر انسجام گروه به عنوان عامل پایداری خانواده، طبعا واجد مشخصه‌هایی خواهد بود که تضمین کننده شخصیت پایدارگروه می‌باشد. در روی آورد روانشناختی، پیوند عاطفی مشخصه‌ای است که فضای روانی گروه را برای وصول به اهداف تعیین شده و انسجام، تسهیل می‌کند. دلیل آن، وجود نیروی انگیزشی پیوند عاطفی است که موجب می‌شود اعضای گروه در تامین نیازهای یکدیگر به صورت فعال مشارکت کنند.
پیوند عاطفی به دلایل گوناگونی پدیدارشده و گسترش می‌یابد. یکی ازمهمترین زمینه‌های ایجاد این پیوند، وجود زمینه ارتباطات صحیح بین فردی است. این ارتباط به درستی انجام نمی‌پذیرد مگر آنکه اعضای گروه با نوعی تفهیم و تفاهم و درک متقابل با یکدیگر تعامل داشته باشند. یکی از این عوامل که ارتقا دهنده پیوند عاطفی می‌باشد، گفت وگو است که عبارت از برقراری ارتباط و تعامل کلامی با یک یاچندنفر می‏باشد. در فضای ارتباطاتی بویژه ارتباطات بین فردی، گفت و گو صرفا یک رفتار عادی نیست بلکه الگویی است که فضای عاطفی و هیجانی حاکم بر مناسبات افراد را شکل می‌دهد. گفت وگویی که واجد منظور ارتباطی و تعامل می‌باشد، دارای دو مولفه و به عبارتی دارای دو مهارت می‏باشد : یکی، مهارت گوش دادن و دیگری مهارت همدلی. با بهره گیری مناسب از این دو مهارت می‌توان جریان ارتباطی گفت وگو را در جهت تفاهم و درک متقابل براه انداخت.
گوش دادن، با شنیدن متفاوت است. شنیدن یک عمل زیستی است که شامل دریافت یک پیام ازطریق کانالهای حسی است، شنیدن، تنها بخشی ازفرایندگوش دادن است. اما گوش دادن فرایندی است که عناصری چون دریافت، درک، توجه، معناگذاری و پاسخگویی توسط شنونده را در خود دارد. [38] نکته دیگر آن است که فرایند گوش دادن همواره با ارتباط چشمی همراه است. تجربیات روانشناختی گواه این یافته مهم هستند که هنرگوش دادن که می‌تواند کارکرد درمانگری نیزداشته باشد، به وسیله ارتباط چشمی براه می‌افتد. همچنین یافته‌ها نشان می‌دهند که ارتباط چشمی به عنوان یکی ازمولفه‌های اساسی ایجاد امنیت و توجه مطرح می‌شود. وقتی در مناسبات کلامی، گوش دادن با ارتباط چشمی همراه شود، طرفین از یکدیگر احساس احترام و توجه دریافت می‌کنند، و این امر به همدلی و درک متقابل آنها کمک می‏کند. پس گوش دادن بدون ارتباط چشمی، بکار نمی‌افتد و به مرتبه شنیدن، به عنوان یک عمل زیستی، نزول می‌کند. این دو مولفه را نمی‌توان ازهم تفکیک نمود. براین اساس، خانواده‌هایی که با یکدیگر ارتیاط چشمی برقرار و حرفهای همدیگر را خوب گوش می‌کنند، واجد پیوند عمیق تری نسبت به خانواده‌های دیگر می‌باشند.
همدلی، فرایند عاطفی شناختی است که طی آن یک شخص ازعواطف، احساسات و شناخت طرف دیگر آگاهی می‌یابد. برخی آن را به معنی تجربه مشترک یک هیجانی در دونفر می‌دانند. کارل راجرز، همدلی را توانایی همراهی فرد بافردی دیگر به جایی که احساسات آن شخص اورا رهنمون گردیده است، می‌داند. [39]
وقتی دراثر گفت وگو، با عنایت به مولفه‌های گوش دادن و همدلی، پیوند عاطفی در خانواده شکل می‏گیرد، تاثیر آن به صورت متقابل، موجب ارتقای فضای گفت و گو و انسجام می‌شود و این سیکل همچنان رو به تکامل ادامه می‌یابد، مگرآنکه اختلالی در روند تحول گروه بوجود آید. به پاس استمرار فضای گفت وگو، تعاطی افکار و تبادل نظر میان اعضای خانواده شکل می‌گیرد. براین اساس، گفت وگو، پیوند عاطفی و انسجام خانواده، به عنوان متغیرهایی مطرح می‌شوند که با یکدیگر همبستگی مثبت و بالایی دارند و همدیگر را تسهیل می‌کنند.
در مقابل، عوامل گوناگونی موجب آسیب دیدن پیوند عاطفی خانواده شده و انسجام آن را به مخاطره می‏اندازند. یکی از این عوامل، عامل تفرد است که به صورت واگرایی اعضای خانواده، عمل می‌کند. در دنیای پرشتاب فناوری امروز، ابزارهایی وجود دارند که افراد را به صورت انفرادی به خود مشغول کرده و آنها را از تعامل با دیگران باز می‌دارند. رسانه‌های جمعی ازاین دسته ابزارها به شمار می‌روند. البته این موضوع نافی منافع ابزارهای تکنولوژیکی نیست، اما نوع بهره برداری غیرفرهنگی ازابزارهای فنی موجب شده است که کارکرد آنها عمدتا در جهت تقویت فردگرایی سوق پیدا کند. به عبارتی، اگرجریان فرهنگی شدن ابزارهای رسانه‌ای تحقق بیابد، مضرات آنها به شدت کاهش می‏یابد و کارکرد اصلی خود را پیدا می‏کنند. گرچه برخی نظریه‌ها بیانگر این مطلب هستند که ذات ابزارهای الکترونیکی به دلیل استفاده از عنصر تغییر، نمی‌تواند موجد آرامش باشند، بلکه مخل آن می‌باشند. برخی دیگر این نظریه را افراطی و یک سویه می‌دانند.
کارکرد رسانه‌های جمعی بویژه رسانه‌های شنیداری وغیر متعامل به دلیل کارکرد متنوع خود و ایجاد تغییرات پیوسته، به تدریج جای ارتباط بین فردی ازنوع چهره به چهره را گرفته و موجب شده‌اند فضای انفرادی، بجای فضای جمعی وعاطفی در خانواده حاکم شود، بطوری که گسترش تکنیکی رسانه‌های شنیداری و رایانه ای، ارتباط مستقیمی با فردگرایی و دوری از فضای روانی وعاطفی خانواده را نشان می‏دهد. به عبارت دیگر، این ابزارها، به تدریج فضای روانی و محیطی گفت وگو را در یک ارتباط بین فردی، خدشه دارمی کنند و اعضای گروه را به جای همگرایی، به واگرایی سوق می‌دهند، تا جایی که هر عضو خانواده صرفا در یک فضای فیزیکی مشترک زندگی کرده، اما هیچ تعاملی با هم نخواهند داشت. در ادامه، اهداف آنها نیز به تدریج نسبت به هم، واگرا شده و منفک می‏شوند. در این مسیر، تعامل واقعی فرد بجای آنکه با افراد دیگری در محیط انسانی سامان بیابد، با رسانه‌های الکترونیکی، شکل می‌گیرد و به دلیل برتری تکنولوژیکی و تجهیزات خیره کننده رسانه ای، نوعی رعب فرهنگی وانفعال شخصیتی در فرد ایجاد می‌گردد. نتیجه این می‌شود که افراد خانواده به جای گفت وگوی صمیمی با یکدیگر که می‏تواند به تقویت پیوندهای عاطفی وانسجام اعضای خانواده منجرشود، با ابزارهای الکترونیکی ارتباط برقرار می‏کنند، ارتباطی که فاقد بار عاطفی، احساسی وهیجانی است. به تعبیر فوکویاما به دلیل تحدید اخلاق و کیفیت زندگی امروزی به تدریج شاهد یک فروپاشی بزرگ خواهیم بود. این فروپاشی در زمینه‌های اخلاقی و در نهادها، بیشتر در زمینه خانواده اتفاق خواهد افتاد. آسیب ارتباطی، بیشتر در دو نوع ارتباط، بروز می‌کند. یکی، ارتباط بین فرزندان و والدین و دیگری، ارتباط بین زن وشوهر می‌باشد. تجربیات نشان می‏دهند که هراندازه ارتباط میان فرزندان و والدین وهمچنین ارتباط میان همسران به دلیل تغییر مخاطب کاهش یابد، پیوند عاطفی وهیجانی و همچنین همگونی شناختی میان اعضاء خانواده نیزکاهش می‌یابد که این موضوع، انسجام گروه را به مخاطره می‌اندازد. آمارهای رسمی نشان می‌دهند که میزان مشاهده تلویزیون توسط افراد ایرانی نزدیک به چهار ساعت و نیم در روز است. این میزان در کشورهای دیگر به شش ساعت می‏رسد. میزان استفاده از اینترنت و اتاقهای چت نیز در برخی کشورها بیشتر از این گزارش شده است. بطوری که ورود مردان و زنان در اتاقهای چت به عنوان زندگی دوم مطرح که زندگی اول را به مخاطره انداخته است. طبیعی است که زندگی دوم (اتاقهای چت) میزان زیادی از انرژی و وقت گفتگو را به خود اختصاص می‌دهد.
مک گایر ورود ابزارهای رسانه‌ای را به ورود بیگانه تعبیر کرده است و می‌گوید : به طورمتوسط شش روز در هفته، بیگانه‌ای در خانه شما حضور دارد. بیگانه‌ای که آزادانه درهمه جای خانه سرمی زند و تاثیر می‏گذارد. این بیگانه وظیفه ساده‌ای دارد و آن محدود کردن توانایی ما و بچه‌ها در تشخیص رویا از واقعیت می‌باشد. ما به او اجازه می‌دهیم که در هر ساعتی وارد خانه مان شود. اگر ما درباره بیگانگان و غریبه‌ها به بچه‌هایمان هشدارمی دهیم، متاسفانه درباره این بیگانه هیچ هشداری به بچه‌ها نمی‌دهیم. این بیگانه یکسره حرف می‌زند و هرچه می‌خواهد می‌گوید و دیگران هم سراپا گوش می‌شوند ".
جان تیلور گاتر درباره وسعت دنیای مجازی می‌گوید : تلویزیون و رسانه‌ها با صرف وقت کودکان به دنیای مجازی، فرصت تجربه دنیای حقیقی و آشنا شدن با واقعیتهای جذاب، نشاط آور و حتی مخاطره آمیز را از آنان سلب می‌کند و این امر آنان را بی حوصله، حسود و... بارمی آورد. گاتر برای جبران این موضوع، اعتقاد دارد که کودک را با دنیای واقعی آشنا کنید، طبیعت، ما بقی کارها را انجام می‌دهد. [40]
در گزارش ان وای تی (NYT)، زنان درامریکا بیشترازاینکه به فکرمراقبت ازکودکان خود باشند، تلویزیون تماشا می‌کنند. در این گزارش آمده است که این زنان درمرتبه اول تلویزیون تماشا می‌کنند و خریدخانه و صحبت با تلفن در رده‌های بعدی ارتباط قرار دارند. مراقبت از کودکان و صحبت کردن با آنها در مراتب پایین تر قرار دارند. همانطورکه ملاحظه می‌شود، صرف وقت زیاد برای رسانه‌ها بمنزله کاهش میزان ارتباطهای انسانی بویژه با کودکان می‌باشد. این روند، به افزایش فردگرایی و کاهش جمع گرایی منجر خواهد شد که عامل مهمی در آسیب دیدن انسجام خانواده قلمداد می‏شود. روانشناسان در حوزه روانشناسی شخصیت و اجتماعی برای آنکه بتوانند مطالعات بین فرهنگی را بویژه درباره خود و هویت سامان دهند؛ مقیاس فردگرایی ـ جمع گرایی رابه عنوان یک شاخص بکار می‏برند.
واتس لوند وآرچر این مقیاس را بهترین موضوع روانشناختی و بین فرهنگی برای مطالعه هویت دانسته اند. همچنین اسمیت و باند این مفاهیم را در مطالعه اجتماع وروانشناسی سازمانی و گروه به کار برده اند. تریاندیس بیان می‌کند که تفرد از تجمع و اجتماع کسب می‌شود و اجتماع نیز مطابقت و همسان سازی با دیگران را شکل می‌دهد. گرایش به هر کدام ازجنبه‌های این شاخص، آثار و نتایجی را درپی دارد که‌هافستید و تریاندیس آنها را مطابق جدول، فهرست می‏کنند : فرد گرائی جمع گرائی، علایق و نیازها و اهداف فردی ترجیح دارند، ارزشها و هنجارها، مبنای فردی دارند، کسب لذت فردی در اولویت است.، باورهای فردی، متمایز کننده فرد از گروه است، استقلال و هویت فردی اهمیت دارند، راهبردهای مستقیم و مواجه رو در رو ترجیح دارد، ارتباط بین اعضاء متکی به افراد است، رابطه اعضاء با فاصله زیاد صورت می‌گیرد، روابط اجتماعی در بین اعضاء داوطلبانه بوده و اندازه گروه کوچکتر است، ورود و خروج به گروه براحتی صورت می‌گیرد، دوستی‌ها رنگ کمتری داشته، رفاقتها و وفاداری به گروه و شخص دیگر کمتر است، اهداف گروهی مهم هستند، هنجارها و ارزشها از طریق گروه مرجع تعیین می‌شوند، رضایت گروه و اکثریت اهمیت دارد، باورهای فرد توسط جمع تعیین می‌شوند، وابستگی بین اعضاء، علقه‏های بین فردی و تجانس گروهی مهم هستند، از راهبردهای غیر مستقیم و اصل حفظ ظاهر در شرائط بحرانی استفاده می‌شود، رابطه اعضاء تنگاتنگ است، روابط اجتماعی بین اعضاء اجباری بوده و اندازه گروه بزرگتر است، ورود و خروج به گروه به سادگی انجام نمی‌گیرد، دوستی‌ها و رفاقتها از عمق و استحکام بیشتری برخورداراست.
مارکوز وکیتایاما نشان داده‌اند که فرهنگ اروپایی وغربی، هویت فردی را در جهت فردیت گرایی و فرهنگ آسیایی و شرقی و نیز آمریکای جنوبی، فرد را به سوی تعلق به گروه سوق می‏دهند. همچنین بوچنر ؛ داون و همکاران؛ مارکوز وکیتایاما ؛به نقل از مایر مشخص کرده‌اند که افراد مالایی، هندی، ژاپنی و ماسایی، بیشتر از جوامع استرالیایی، آمریکایی و انگلیسی در مقابل بریدن از خانواده و گسستگی از دوستان آسیب پذیر هستند. دلیل آن این است که در این فرهنگها، تعداد خودها بیشتر است. هر فرد دارای یک خود نیست بلکه دارای چندین خود است ؛ همانند : خود با والدین، خود در کار و خود با دوستان. خود با والدین و فرزندان در این فرهنگها دارای اهمیت بیشتری می‌باشد. [41]
در کل یافته‏های تحقیقی نشان می‏دهند که میان کشورهای غربی و شرقی تفاوتهای قابل ملاحظه‌ای درباره شاخص فردگرایی ـ جمع گرایی مشاهده می‌شود که دلیل آن تفاوت درنوع نگرش، رفتار و فرهنگهای متفاوت و از جمله به چگونگی گسترش رسانه‌های جمعی در متن خانواده‌ها می‌باشد.
رسانه و جنگ نرم
واژه جنگ نرم (Soft War) در برابرجنگ سخت (Hard War) کاربرد دارد البته گاهی به جای جنگ از واژه‏های تهدید یا قدرت استفاده می‌شود. نظریه جنگ نرم طی دهه‌های اخیر وارد ادبیات سیاسی شده است.
دراین باره یکی ازمنسجم‌ترین کتاب‏هایی که با عنوان Soft Power- قدرت نرم- انتشار یافته به جوزف نای تعلق دارد. وی معتقد است مبنای قدرت سخت یا جنگ سخت بر «اجبار» و مبنای قدرت نرم بر «اقناع» است او برخلاف بعضی از صاحب نظران، اقتصاد و دیپلماسی را در زیر مجموعه قدرت سخت قرار داده و تنها از رسانه بعنوان قدرت نرم نام برده است. [42]
جنگ نرم زائیده دوران جنگ سرد است. پس از پایان جنگ جهانی دوم و و دو نیم شدن جهان در دست قدرت شوری سابق و آمریکا، توپ و تفنگ جای خود را به سیستم‏های اطلاعاتی، رسانه و استحاله فرهنگی داد واین شروعی بود برجنگی که سرد نام گرفت چراکه در آن اثری از گرمای جرقه و باروت نبود. از آن موقع کشورها (به ویژه دو ابرقدرت جهانی وقت) به فکر تقویت ابزار وسلاح‌های خود در جنگ نرم افتادند. از جمله سلاح‌هایی که در جنگ نرم مورد استفاده قرار می‏گیرد عبارتند از:
رسانه‏های خبری، سینما، کتاب وهر وسیله ارتباط جمعی دیگری که در آن فرهنگ هدف (فرهنگی که قرار است جایگزین فرهنگ کشور هدف گردد) مجذوب تر از حد واقع جلوه داده شده باشد، علم و دانش، سیستم‏های اطلاعاتی، توان شبکه سازی اجتماعی، ایدئولوژی فراگیر با حداقل قیودات. [43]
ویژگی‏های جنگ نرم
کاهش خونریزی و تسلط بدون خشونت، کوتاه‌تر شدن جنگ‌ها و کمتر شدن هزینه‌های مالی ارتش‌ها ترویج مبانی فکری منفی و ترویج ارزش‌های جنسی منحرف تغییر دهنده ارزشها و فرهنگ یک جامعه اعمال فشار برای ایجاد تغییر در اصول رفتار یک نظام.
هدف از جنگ نرم چیست و به چه منظور انجام می‌گیرد:
هدف بلند مدت دشمن برای راه‌اندازی این جنگ براندازی است، هدف میان مدت تضعیف نظام و ناکارآمدکردن آن، در اهداف بلند مدت دشمن به صورت موزائیکی عمل می‏کند یعنی موارد مختلف را در طول زمان در کنار هم قرارمی دهد و در نهایت منجر به تضعیف و ناکارآمدی و در نهایت حذف یک نظام می‏شود.
بنابراین در جنگ نرم، دشمن از ادبیات سیاه- تاریک نشان دادن آینده- به کمک رسانه‌ها بهره می‏گیرد و با سوار شدن بر مرکب تردید- در اصول، مبانی و دستاوردها- تلاش می‌کند تا نظام‌ها و حافظان آن را مرعوب نماید و با فرسایشی کردن فضای سیاسی، نیروهای اصلی نگهدارنده را خسته نماید.
جنگ نرم، صحنه تقابل دروغ‌های بزرگ با واقعیت‌های تردیدناپذیر است. بیانیه‏های یکی از کاندیداهای ریاست جمهوری ایران که از طریق حدود 2500 سایت و وبلاگ بازتاب داده شده و پی درپی در تلویزیونها و رادیوهای آمریکا، اروپا، اسرائیل و عربستان دنبال می‌شد، دروغ‌های بزرگی‏اند که به پیکار واقعیت‏های تردیدناپذیر آمده اند.
مارک پالمر یکی از استراتژیست‌های معروف آمریکایی است که از او به عنوان یکی از نوآوران سیاست خارجی ایالات متحده نام می‌برند. پالمر در دولت‌های نیکسون، کارتر، ریگان و بوش در وزارت خارجه مشغول بوده و اکنون علاوه بر اینکه مدیر دپارتمان تحقیقاتی مرکز سیاست خارجی سابان در موسسه بروکینگز می‌باشد، عضو کمیته خطر جاری است که گزارشی تحت عنوان "ایران- آمریکا، رهیافت جدید " را به نگارش درآورد.
کمیته خطر جاری در اوج جنگ سرد و در دهه 1970 میلادی و با مشارکت اساتید برجسته علوم سیاسی و مدیران سابقه دار سازمان سیا و پنتاگون تاسیس شد. و یکی از موفقیت آمیزترین اقدامات در جریان رقابت دو ابر قدرت شرق و غرب طراحی و اجرای مراحل مختلف سناریوی فروپاشی ابرقدرت شرق از طریق "جنگ نرم " (Soft War) در سال‌های پایانی دهه 1980 بود. در آن مقطع و در پی اصلاحات گورباچف مبنی بر ایجاد فضای باز سیاسی و تغییر در قوانین اقتصادی (پروسترویکا) این کمیته با منتفی دانستن جنگ سخت و رودر رو با اتحاد جماهیر شوروی تنها راه به زانو درآوردن بلوک شرق را جنگ نرم و فروپاشی از درون معرفی کرد. سیاستگذاران پنتاگون و سیا با سه راهبرد دکترین مهار، نبرد رسانه‏ای و ساماندهی نافرمانی مدنی اتحاد شوروی را به فروپاشی و شکست واداشتند.[44]
مارک پالمر نویسنده گزارش "ایران- آمریکا، رهیافت جدید " در استدلال خود صراحتا باایده تهاجم نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران نیز مخالفت کرده و اعلام نموده ایران به لحاظ وسعت سرزمینی، کمیت جمعیت، کیفیت نیروی انسانی، امکانات نظامی، منابع طبیعی سرشار و موقعیت جغرافیایی ممتاز در منطقه خاورمیانه و‌هارتلند نظام بین الملل به قدرتی کم نظیر تبدیل شده که دیگر نمی‏توان با یورش نظامی و جنگ (Hard War) آن را سرنگون کرد بلکه تنها راه سرنگون سازی نظام جمهوری اسلامی پیگیری مکانیسم‏های جنگ نرم و استفاده از تکنیک‌های عملیات روانی تبلیغاتی با استفاده از 3 تاکتیک دکترین مهار، نبرد رسانه‌ای و ساماندهی و پشتیبانی از نافرمانی مدنی است.[45]
جنگ نرم در برابر جنگ سرد (Hard War) در حقیقت شامل هرگونه اقدام روانی و تبلیغات رسانه‏ای است که جامعه هدف یا گروه هدف را نشانه می‌گیرد و بدون درگیری نظامی و گشوده شدن آتش رقیب را به انفعال یا شکست وا می‌دارد .
پروژه «ناتوی فرهنگی» که چندی پیش مقام معظم رهبری آن را مورد تاکید و توجه قرار دادند مشتمل بر خط تهاجمی دشمن و تلاش معاندان نظام برای ورود از عرصه‌های فرهنگی، هنری و رسانه‌ای است تا به سیاه نمایی علیه نظام اسلامی و انقلابی ایران بپردازند. رویکرد اصلی در جنگ نرم فروپاشی علقه‌ها و پیوندهای همگرایانه ملی توسط رسانه‌ها است.
شاخصه‏های جنگ نرم رسانه ای
در جنگ نظامی مواضع، ابزارآلات جنگی، نحوه حمله و ... دشمن قابل تشخیص است اما در جنگ نرم هیچگونه مرزی با دشمن قابل تشخیص نیست، از همین رو پیروزی یا شکست در جنگ نرم به مراتب مهمتر و بسی دشوارتر از جنگ نظامی است. در جنگ نرم معمولاً دشمن از نیروهای خودی و وطنی استفاده می‌کند و با فریب دادن آنها، آنان را در برابر ارزش‌ها و دستاوردهای شناخته شده و قابل احترام جامعه قرار می‌دهد. تجربه کشورهای دیگر از جمله گرجستان، قرقیزستان و... نشان داده که معمولا کشورهایی که آماج حملات نرم رسانه‌ای قرار می‌گیرند بعضا غافلگیر شده‌اند و در نبود یک مدیریت واحد بحران نتوانسته‌اند در مقابل سیل این تهاجم رسانه‌ای استقامت کنند و مغلوب حریف شده اند.
اصولا جنگ نرم به دو شکل به وجود می‌آید، ابتدا اعتبار و پشتیبانی خارجی این موضوع را پایه ریزی می‏کنند دوم ایجاد بسترهایی است که به کمک رسانه‌ها در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی داخلی ایجاد می‌شود که به دشمن فرصت می‌دهد تا از آن ناحیه اهداف خود را پیش ببرند.
بدون شک رسانه‏ها در جنگ نرم در خط مقدم قرار دارند و به راحتی می‌توانند جریان‌های مهمی را هدایت و نظارت و کنترل نمایند و از طرفی هم خود جریان ساز باشند. در جنگ نرم «رسانه‌ها» ابزار بسیار قوی و کارآمدی محسوب می‌شوند اما رسانه‌ها اغلب در اختیار مراکز ثروت و قدرت هستند . جنگ نرم براساس و چارچوب تئوریک شکل می‏گیرد و جنگ آینده جنگ دانشگاهها و جنگ مراکزی است که تئوری‌ها را تولید و بازتولید می‏کنند.[46]
در حوادث بعد از انتخابات 1388 ایران مشاهده شد که رسانه‌های خارجی و داخلی به جعل اخبار و آمار پرداختند، حتی برخی از تحرکات خیابانی نیز توسط رسانه‌های خارجی هدایت و طراحی می‌شد، از این رو باید نقش مهم رسانه‏ها در جبهه جنگ نرم را نادیده نگرفت، چراکه رسانه یکی از کاربردی‏ترین ابزارهای فرهنگی برای غلبه بر فکر و اندیشه مخاطب است و می‌تواند در کودتاهای مخملی، کودتاهای رنگین یا به اصطلاح جنگ نرم حرف اول را بزند.

شیوه‏‌های عملیاتی جنگ نرم

به عقیده کارشناسان و صاحب نظران سیاسی، شیوه‌های عملیاتی جنگ نرم بسیار وسیعتر و گسترده تر از جنگ نظامی است.
یکی از شیوه‏های جنگ نرم توسعه بخش عملیاتی آفندی جنگ رسانه‌ای و گسترش هدفمند شبکه‏های ماهواره‌ای است، یعنی دشمن در این ترفند می‌خواهد حرف خودش را در چاردیواری خانه ما بیان کند. به عنوان نمونه طبق اعلام فصل نامه پژوهش و سنجش سازمان صدا و سیما در سال ۱۳۸۷حدود پنج میلیون و چهارصدهزار گیرنده ماهواره غیرمجاز در ایران وجود داشته است. از حدود ۱۷هزار وششصد و شصت و شش شبکه ماهواره‌ای جهانی بیش از سه هزار شبکه در ایران قابل دریافت بود که از این تعداد ۳۸۰ شبکه به موسیقی‌های مبتذل، ۷۴ شبکه به تبلیغات مد و لباس و لوازم آرایش‌های غربی، ۲۷۳ شبکه به تبلیغ ادیان ساختگی و ۲۳۵ شبکه به برنامه‌های مبتذل و غیراخلاقی اختصاص یافته بود و هر ساله نیز از سوی مجلس نمایندگان آمریکا ردیف بودجه‌ای به توسعه این شبکه‌ها اختصاص می‌یابد که اولین هدف این اقدام تداوم جنگ نرم علیه کشورمان می‏باشد. [47]
دشمن در سالهای اخیر با کمک پدیده رسانه بر تضعیف جایگاه ولایت فقیه، توسعه نقش اجتماعی روشنفکران سکولار وتجدید نظر طلب، تقویت رسانه‌های بیگانه فارسی زبان، سعی در پاشیدن بذر ناامیدی نسبت به آینده در بین مردم و..... تاکید می‌کند. پس از شناخت ضعف‌ها، تقویت سنگر آن ضعف، گام بعدی در دشمن شناسی است.
برخی از نمونه‌های رسانه‏ای جنگ نرم شبکه‏های فارسی زبان:
الف- پیگیری پرونده هسته‌ای ایران و القای غیرصلح آمیز بودن این فناوری.
ب- ارائه تصویری سیاه و خطرناک از جمهوری اسلامی ایران برای افکار عمومی جهان که آخرین نمونه آن ساخت و پخش فیلم ضدایرانی 300 بود. فیلم دیگری نیز تحت عنوان "فرار از تهران " توسط کمپانی برادران وارنر در حال تولید است.
ج- القای دخالت ایران در عراق، لبنان و... به عنوان بزرگترین مدافع تروریسم که به عوامل ناامنی در این کشورها تسلیحات داده و آنها را آموزش نظامی می‏دهد.
د- حمایت از جنبش دموکراسی خواهی و مقوله حقوق بشر، حقوق زنان و دامن زدن به مطالبات صنفی و اجتماعی در جنبش دانشجویی، جنبش کارگری و اعتراضات معلمان و همچنین سازماندهی نارضایتی‌ها و نافرمانی مدنی از طریق مطبوعات و احزاب و...
هـ - معرفی سایت‌های اینترنتی و ارائه نرم افزارهای جاسوسی به عوامل خود در داخل کشور تا ابعاد مختلف جنگ رسانه‌ای به شکل اثر بخش تر طراحی واجرا شود.
و- تلاش برای تحلیل مغرضانه از اوضاع داخلی و ایجاد فضای وحشت زا و موهوم از احتمال بروز جنگ، آغاز دوره بحران اقتصادی و مشکلات عظیم ناشی از آن
ز- سوءاستفاده تبلیغاتی از اجرای طرح‌هایی چون طرح امنیت اجتماعی به عنوان محدود کننده آزادی و حقوق زنان و نقش آزادی‌های مدنی و اجتماعی
ح- ایجاد تقابل سیاسی بین سران ارشد نظام اسلامی و القای اینکه جنگ قدرت در جمهوری اسلامی بین چند طیف در جریان است.
بنابراین اقتضای مبارزه با جنگ نرم اعتماد مردم به رسانه‌های خودی است. جنگ نرم یک طیف وسیعی از تحرکات سیاسی و رسانه‌ای تا فرهنگ سازی والقای ادبیات را در بر دارد. تهدید نرم یعنی ترغیب دیگران به همان چیزهایی که ترغیب کننده می‌خواهد
در گرجستان آمریکائی‌ها با استفاده از 200 نفر نخبه که آموزش داده بودند به کمک همین رسانه توانستند انقلاب مخملی در این کشور را انجام دهند. آمریکا با دادن مدارک دانشگاهی به این تعداد نخبه و بازگرداندن آنها به کشورشان توانست به هدف خود دست پیدا کند، پس می‌توان گفت انقلاب مخملی نیاز به کار و آموزش دارد چرا که با آموزش تهدید نرم می‌توان سلایق ملت‌ها و فکر و اندیشه آنها را تغییر داد. آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که تنها با تهدیدات نرم رسانه‌ای می‌توانند تغییرات و فشارهای لازم را به دولت‌های مستقل وارد کنند.
در این بین یکی از مهمترین روش‌های جنگ نرم رسانه‌ای در مواجه با نظام اسلامی هجوم به باورهای دینی است.
در جنگ نرم دشمن مستقیم وارد عمل نمی‏شود. از آنجا که در جوامع مذهبی پایه‌های نظام حکومتی بردین استواراست، بنابراین هنگامی که ارزش‏های دینی مورد هجوم قرار می‏گیرد مسیر به سوی باورهایی تغییر می‌یابد که در کشور مهاجم ارزش بوده است در نتیجه این آرمان‌ها در کشور مهاجم جستجو می‏شود و دنباله رو آنان می‏شویم.
جوانان مطلوب‌ترین گروه‌ها برای پذیرفتن جنگ نرم هستند و ذهن جوان جویای تحول و تغییر است، بنابراین دولت‌ها و مسوولان باید برای این قشر خوراک دائمی و جذاب داشته باشند تا مورد هجوم شایعات وسوسه انگیز رسانه‌ها قرار نگیرند.
اینترنت و فضای مجازی آماده‌ترین فضا برای تغییر ملایم اما مستمر یک نظام به سوی انحطاط است، بنابراین باید همواره مورد کنترل باشد. جنگ نرم در کشورهایی اجرا می‏شود که تجربه ثابت کرده نمی‏توان از طریق جنگ سخت در آنها به پیروزی رسید
ابزارهای جنگ نرم:
اینترنت و تکنولوژی ارتباطی، شایعه پراکنی، پرداختن به مباحث اقتصادی از جمله تحریم‏ها تقویت اپوزسیون علیه یک نظام، حمایت از گروه‏های تروریستی، شبکه‏های خبری، دادن اطلاعات غلط اما تاثیرگذار به اذهان عمومی.
هدف اصلی در این رویکرد جهانی سازی ارزش‌های ناتو و یا به عبارت دیگر اجرای پروژه جهانی سازی فرهنگ لیبرال دمکراسی است.
هرچند روش‏های دیگر نیز برای ناتو اهمیت دارد اما در حال حاضر رویکرد جنگ نرم با بهره گیری از کار ویژه‌های فرهنگی در سیاست امنیتی ناتو در اولویت قرار دارد.
نظریه پردازان این رویکرد معتقدند در صورتی که عملیات فرهنگی و جنگ نرم رسانه‌ای به موفقیت برسد، تبعات ناشی از روش‌های رویکرد تقابل گرایانه را با خود نخواهد داشت. رهیافت‌های دیپلماسی سیاه، ضمن اعتقاد به کاربرد روش‌های غیرخشونت آمیز، جنگ فرهنگی و نرم رسانه‌ای را برای برخورد با کشورهای اسلامی و در رأس آنها ایران اسلامی پیشنهاد می‏کند. کمیته بررسی این پیشنهاد در سال 2004 گزارشی تحت عنوان ایران یک رویکرد جدید ارائه می‌دهد که در این گزارش با رویکرد جنگ نرم، تهدیدات ناشی از جمهوری اسلامی بررسی و سپس راه کارهایی را برای مقابله ارائه می‌دهند. در این گزارش حمایت مالی از شبکه‌های تروریستی، گسترش رسانه‌های فارسی زبان ضد ایران (که موضوع این پایان نامه می‌باشد) و حمایت از اپوزیسیون خارج نشین ایران، تخریب ارکان نظام اسلامی و چندین پیشنهاد دیگر ارائه می‌شود.[48]
با توجه به مطالبی که بیان شد و هشداری که مقام معظم رهبری در طول این چند سال ابتدا با عنوان شبیخون فرهنگی و سپس به عنوان تهاجم فرهنگی و اخیراً هم در غالب ناتوی فرهنگی و جنگ نرم رسانه‏ای بیان کرده‌اند لازم است به پژوهش بیشتری در این زمینه برای مشخص شدن ابعاد مختلف آن پرداخت.
رسانه و خانواده
خانواده یک نهاد اجتماعی اصلی و مهم است. این نهاد کارکردهای متعدد و مهمی دارد که اگر آنها تضعیف شوند، بنیان خانواده از دست می‏رود. خانواده در مقایسه با مدرسه نهاد و مجرای طبیعی انتقال فرهنگ از یک نسل به نسل دیگر است. اگر خانواده سست شود فرهنگ، عقاید، دین و ارزشهای اخلاقی سست می‌شوند و سنتها و آداب از میان می‌روند. جامعه شناسان، خانواده را به یک هسته سخت تشبیه می‌کنند که به سختی می‌شکند. در جوامعی که میان فرهنگ خانوده و فرهنگ حاکم بر جامعه تضاد باشد افراد سعی می‌کنند فرهنگ مطلوب خود را در محیط خانوده حفظ کنند و آنرا از دستبرد فرهنگ حاکم بر جامعه محفوظ نگاه دارند.
رسانه عامل حضور نهادهای بیرون از خانواده به خصوص نهادهای حاکم بر جامعه در درون خانواده است. رسانه و به ویژه تلویزیون نماینده بیرون خانواده در درون خانواده است. فرزندان آنقدر که پای تلوزیون می‌نشینند پای صحبت پدر و مادر نمی‌نشینند. اگر رسانه‌ها در خدمت خانواده باشند و فرهنگ آن دینی و معنوی باشد می‌تواند در بالا بردن فهم افراد خانواده از دین و معنویت مؤثر باشد. ولی اگر فرهنگ حاکم بر رسانه با فرهنگ خانواده در تضاد باشد، خانواده به شدت آسیب می‌بیند. مطالعه و تحقیق نشان از نفوذ رسانه‌های غربی در کانون خانواده دارد، آنها از طریق ماهواره و اینترنت بر خانواده‌ها حاکمیت پیدا کرده‏اند و با ترویج ارزشهای متضاد با فرهنگ اسلامی بنیاد خانواده را در معرض خطر قرار داده‌اند . از طرفی حفظ ارزشهای دینی محتاج تحکیم اساس خانواده است که آشنایی دقیق با شگردها، عملکردها و فعالیت‏های جدید و پیچیده آنها می‏تواند زوایای مبهم، دگرگونی اعتقادی و فرهنگی بعضی از خانواده‌ها را تبیین و از حاکمیت رسانه‌های غربی در خانواده جلوگیری نماید.
نظام بین‏الملل پس از دوران جنگ سرد، تعریف جدیدی از جغرافیای سیاسی و محیط استراتژیک را دنبال کرد و برای رسیدن به آن با ابزارها و روشهای مختلفی به میدان آمد که استفاده از ابزار رسانه از مهمترین آنهاست. صف آرایی و دشمنی کشورها با هم و الگوی غالب جنگ در جهان امروزی که همان رسانه‏ها هستند ضرورت مطالعه در این حوزه را بیش از پیش روشن می‏کند. از طرفی یکی از راهبردهای فرهنگی در تعامل با جهان امروزی مشارکت فعال در عرصه‌های گوناگون در سطح جهان است نه انزوا و گریز از آن.
امروزه رسانه‌های دیداری، شنیداری و نوشتاری، بعنوان شایع‌ترین و اثرگذارترین ابزار مورد استفاده اربابان سلطه در راستای استثمار نوین ملت‏های دنیا عمل می‏کنند و غرب بیشترین سرمایه گذاری را در این بخش انجام می‏دهد. بعد از جنگ جهانی دوم، جنگها تا حدی تغییر ماهیت دادند. کشورهای قدرتمند جهان، از مدتها پیش دریافتند که شرط هر نوع پیشرفت اقتصادی، نظامی و سلطه بر کشورهای دیگر، گسترش فرهنگ خود بر کشورهای دیگر و حتی تخریب فرهنگ موجود آنجاست. همه کشورهای پیشرفته کنونی درپی انتشار و گسترش فرهنگ خود به جهان خصوصا کشورهای اسلامی هستند و در این زمینه تضعیف کانون خانواده از طریق رسانه‏ها یکی از اهداف آنهاست. [49]
امروزه رسانه‏‌ها با گسترش فرهنگ لیبرالیسم، وجود بقا و دوام خود را در نفی فرهنگهای دیگر می‏بیند. موضع ذاتی فرهگ غرب نسبت به سایر فرهنگها دو گونه است؛ یکی فرهنگهایی که سنخیتی با او دارند را در خود حل می‏کند، مانند فرهنگ ژاپنی و دیگری فرهنگهایی که با مبانی و بنیادهای فکری او تنافر و تضاد دارند، کمر به نابودی آنها می‏بندد. همچنین ترویج فردگرایی و جدایی دین از سیاست، مادی سازی فرهنگ و جایگزین کردن آن به جای فرهنگ بومی خانوادها، تضعیف جهاد و شهادت، تخریب اخلاق اسلامی، ترویج مصرف گرائی، بی اعتنائی به هویت ملی از اهدافی است که در بین خانواده‏ها دنبال می‏کند.
امروزه تضعیف کانون خانواده، توسط رسانه‏های غربی دنبال می‌شود که در این طیف هم، کانالهای تلویزیونی، مطبوعات، اینترنت و سینما با ترتیب اهمیت و دایره تأثیرگذاری، ایفای نقش می‏کنند. بررسی و دقت در حجم و محتوای برنامه‏های تولیدی رسانه‏های پرنفوذ دنیا این مسأله را روشن می‏کند.
هارولدلاسول، جامعه شناس مشهور، پس از جنگ جهانی اول در سال 1927 از پیوند نوظهور جنگ و تبلیغات خبر داد. او گفت ویژگی این ابزار جدید و پیچیده این است که هزاران و حتی میلیون‌ها نفر از افراد بشر را به توده‏ای یکپارچه از تنفر و امید تبدیل می‏نماید. [50]
ویژگی رسانه‏های مدرن در مقابل سنتی، استفاده از خدمات الکتریکی و الکترونیکی و پوشش وسیع آنها است. در صورتی که ویژگی اصلی رسانه‏های سنتی برقراری رابطه چهره به چهره میان ارتباط گر و مخاطب است. رسانه‌های مدرن برخاسته از مدرنیته و حاصل جامعه مدرن هستند. به همین دلیل مدرنیته را در خود دارند. سکولاریسم و خروج دین از حوزه اجتماعی و حصر آن در حوزه خصوصی، از مهم‌ترین ویژگیهای مدرنیته و جوامع مدرن است. بنابراین نقش استعمارگری رسانه‏های مدرن امروزه چشم گیرتر می‏باشد. رسانه‌های مدرن موضوعی نوظهور در روند تحولات نظام بین الملل و ساختار نظام سلطه هستند. شناخت رسانه‏های مدرن به لحاظ گستره و قلمرو نفوذ آنها دارای ابعاد پیچیده‏ای است که می‏توان آن را به فراخور نگرش و موضوع مورد مطالعه قرار داد. رسانه‏های مدرن در عین آنکه خدماتی را ارائه داده‏اند اما به شیوه‏ای دیگر، ضربه خود را به جوامع خصوصا ملل اسلامی وارد کرده‏اند. [51]
هربرت شیلر استاد دانشگاه کالیفرنیا می‏نویسد واژه امپریالیسم فرهنگی نشان دهنده نوعی نفوذ اجتماعی است که از طریق آن، کشوری اساس تصورات، ارزش‌ها، معلومات و هنجارهای رفتاری و همچنین روش زندگی خود را به کشورهای دیگر تحمیل می‏کند. [52] بنابراین رسانه‏های مدرن بهترین وسیله در فرایند تضعیف کانون خانواده به کار گرفته می‌شوند.
نکته جالبی که در بیانات مقام معظم رهبری در مورد ناتوی فرهنگی به چشم می‌خورد هدف قرار گرفتن ذهن واندیشه‌ها و تغییر آن توسط رسانه‌هاست . این مطالب با نوشته‏ای از آلوین تافلر در موج سوم در خصوص فضای اطلاعاتی به وجود آمده به واسطه دست رسی بشر به فن آوری نوین و رسانه‏های مدرن تکمیل می‏شود. وی می‌نویسد: «دگرگون ساختن عمیق سپهر اطلاعاتی موجب می‏شود مغزهایمان نیز دچار تحول و دگرگونی شوند یعنی شیوه‏های اندیشه و تفکر درباره مسائل، شیوه ترکیب اطلاعات و شیوه پیش بینی نتایج و اعمالمان هم متحول خواهد شد. [53]
رسانه‏های مدرن بر دو وجه ایجابی و سلبی عمل می‏کنند. از حیث ایجابی، به توسعه و گسترش جهانی لایه‏های بنیادین اندیشه‌ها و ارزش‌های تمدن غرب (مثل عقلانیت و ارزش‌های سکولاریستی) و از حیث سلبی، به تحقیر و تخریب ارزش‌ها و اندیشه‌های اسلامی و دینی می‏پردازند. رسانه‌های مدرن با استفاده از قدرت نرم افزاری برای اقناع افکار عمومی در تلاشند تا ذهن و اندیشه ملت‌ها و خصوصاً مسلمانان به ویژه خانواده‌های جامعه اسلامی را مورد هدف قرار دهند. ویژگی بعدی این نوع رسانه‏ها پیدایش افرادی است که بیشترین وقت مفید زندگی خود را پای آن می‏گذارند. شاید از همین روست که، دغدغه اصلی جان تیلورگاتو (gohn Taylor Gatoo) دانش آموزانی است که بیش از حد به رسانه‏ای مدرنی همچون تلویزیون تماشا می‏کنند. وی معتقد است کودکان و دانش آموزانی که به این رسانه معتاد می‏شوند، غالباً مسئولیت پذیر نیستند؛ دائم باید به آنها تذکر داد و از آنها مراقبت نمود. این کودکان نسبت به یکدیگر، بدخواه و مغرض هستند، بیشتر اوقات در دلتنگی و بی‏حوصلی غرقند. آنها فاقد هرگونه هدف پایدار و ثابت هستند بگونه‏ای که به نظر می‏رسد این کودکان با دنیای مجازی سر و کار دارند و با جهان واقعی سر و کار ندارند. [54]

تلویزیون:

تلویزیون یکی از رسانه‏های همگانی است که در جنگ ایدئولوژیک و در دنیای امروز میان نیروهای مختلف کاربرد دارد هم به مثابه عرصه کارزار است و هم به مثابه جنگ افزار. این وسیله هم زمان، دو حس بینایی و شنوایی را متأثر می‏کند و همین ویژگی، آن را در جایگاهی برتراز رادیو و مطبوعات قرار می‌دهد. [55]
رادیو: رادیو رسانه‌ای است متفاوت از سایر رسانه‌ها زیرا تنها عناصر شنیداری را در اختیار دارد و با کلام، موسیقی و صدا تلاش می‌کند پیام‌های خود را با کمترین اختلال و ابهام به مخاطب انتقال دهد. [56]
ماهواره : ماهواره ارتباط یک نقطه رله رادیویی در مدار بالای زمین است که سیگنال‌های آنالوگ و دیجیتال موجود روی یک فرکانس رادیویی را دریافت کرده، قدرت آن را افزایش می‌دهد و سپس به سوی زمین روانه می‌کند. این وسیله امروزه یکی از عناصر مهم ارتباطی بستر انتقال اطلاعات می‏باشد که می‏تواند به صورت امواج زمینی و یا هوایی باشد و در غالب تصاویر و صداهای مختلف ارائه گردد. در این میان ماهواره به عنوان یکی از بسترهای پیچیده ارتباطی نقش مهمی را ایفا می‏کند. جهانی سازان با استفاده از قدرت نرم اینترنت، ماهواره، سینما و ... در صددند اندیشه و فکر خود را جهانی سازی نمایند.
وقتی در سال 1939م محققان و دانشمندان علوم انسانی آلمان به منظور شکست کشور خود در جنگ جهانی اول، اعلام کردند که از جمله مهم‌ترین علل شکست، غفلت آلمان از سلاح تبلیغات و استفاده مؤثر رقیبان از آن سلاح بوده است، در واقع خبر از ورود و حضور گسترده ابزار تأثیرگذار در عرصه‏های مختلف می‏دادند. وقوع تحولاتی مانند تشکیل وزارت تبلیغات در آلمان و سازمانهای جنگ روانی در دیگر کشورها، تصدیق عملی این ادعا بود. [57]

اینترنت:

به دلیل استعداد شگرفی که ماهواره‏های مورد نظر برای برقراری ارتباط مستقیم با آحاد جامعه خصوصا خانواده‌ها خواهند داشت، بسیاری از صاحب نظران معتقدند که این رسانه‏ها فقط سبب گسترش و تکامل وسایل ارتباطی موجود نیستند، بلکه نوعی جهش ارتباطی ارزیابی می‏شوند که منجر به تجدید ساختهای اجتماعی ما به شیوه غرب خواهند شد. در واقع این تصور که قدرتهای بزرگ تنها در جهت اهداف انسان دوستانه و فرهنگی اقدام به سرمایه گذاریهای عظیم در تکنولوژی ماهواره‏ها نموده‏اند، تنها می‏تواند نشانگر عدم شناخت ماهیت قدرتهای جهان باشد. در دنیایی که حتی تبادل گندم و نان در آن با اهدافی دنبال می‏شود، تکنولوژی فوق مدرن ماهواره نمی‏تواند تبادل اطلاعات را بدون اغراض سلطه جویانه انجام دهد. بدین ترتیب این سؤال اساسی به ذهن متبادر می‏شود که رسانه‌ها امروز به دنبال چه منافعی هستند ؟ منافع تجاری؟ فرهنگی؟ اقتصادی؟ سیاسی و....
کسب منافع اقتصادی و تجاری بی‏شک یکی از مهم‌ترین انگیزه‏ها و اهداف آنها می‏باشد. [58] ماهیت مادی و استثماری فرهنگ سلطه که هویت انسان را از دریچه مادی و اقتصادی ارزیابی می‏کند بی تردید در کلیه پیامهای برنامه‌ها حضور دارد، اما نباید فراموش کنیم که حتی کانالهای تجارتی نیز تأثیرات فرهنگی و سیاسی به دنبال دارند، زیرا امپریالیسم فرهنگی و اقتصادی برای نهادینه کردن مناسبتهای سرمایه در کشورهای دیگر ناگزیر از صدور فرهنگ یکسویه سلطه بوده و خواهد بود و این همان پدیده‌ای است که امروزه آن را با عنوان تهاجم فرهنگی و به فرموده مقام معظم رهبری ناتوی فرهنگی می‌شناسیم.
مکانیسم رسانه‏ای عصر ما خود دارای پیچیدگی خاصی است، از طرفی این رسانه‏ها به تبلیغ زندگی به شیوه غربی در بین خانواده‏ها می‏پردازند و مقصود سردمداران دنیای سلطه را برآورده می‏کنند و از سوی دیگر در تمامی تولیدات سینمایی و تلویزیونی خود به ترویج فرهنگ برهنگی در مقابل فرهنگ عفاف و حجاب می‏پردازند .

اینترنت ماهواره‌ای

اینترنت ماهواره‌ای (به انگلیسی: Satellite Internet access) یکی از انواع دسترسی به اینترنت، از راه ماهواره است. اینترنت ماهواره‌ای بیشتر در مواردی به‌کار می‌رود که دسترسی معمولی به اینترنت (کابلی،فیبرنوری،دایال-آپ، بی‌سیم،Xdsl) امکان‌پذیر نیست (مانند جاهای دورافتاده)، یا از کیفیت پایینی برخوردار است. این سرویس معمولا در مدار زمین‌ایستا داده می‌شود، و در بعضی مناطق مانند مناطق قطبی، به علت کم‌شدن زاویه دید ماهواره از روی زمین، کیفیت خوبی ندارد.
معرفی کلی
به طور کلی در تعریف این نوع از اینترنت باید گفت امواج از طریق ماهواره ارسال میشود و کاربر برای دریافت آن باید از تجهیزات مخصوص آن یعنی دیش و دریافت کننده امواج استفاده کند. اگر این نوع از اینترنت فراگیر شود احتمال تولید تجهیزات آن با قیمت کمتر وجود دارد. یا حتی سیم کارت‌هایی مانند آنچه در تلفن ماهواره‌ای استفاده میشود تولید شود. دو نوع سرویس جدا در این نوع اینترنت ارائه میشود اول آپلود و دیگری دانلود است. سرعت این نوع اینترنت با افزایش تعداد ماهواره‌ها بیشتر می‌شود و بر اساس آزمایشات اخیر سرعت قابل توجهی است. بانک‌ها در دنیا از این نوع سیستم برای ارتباط با مرکز داده استفاده میکنند. این تکنولوژی جدید نیست و تعدادی ماهواره در مناطقی از جهان خدمات دیتا را ارائه می‌دهند. در چند سال اخیر پیشنهاد استفاده کشورهایی که دسترسی کمی به اینترنت دارند مثل مناطقی از آفریقا یا کشورهایی که سانسور اینترنت دارند مثل ایران و چین یا مناطقی که امکان نصب آنتن‌های تلفن همراه مهیا نیست داده شده و اقداماتی مانند پروژه استارلینک توسط اسپیس اکس در حال انجام است و در قدم اول روستاهایی در آمریکا و کانادا به آن متصل میشوند ایلان ماسک مدیر پروژه استارلینک می‌گوید هدف او از تعریف این پروژه علاوه بر کسب درآمد برای انجام دیگر پروژه‌هایش ایجاد بستر مناسب برای بهره مندی کل کره‌ی زمین از اینترنت بوده است زیرا در حال حاضر ۳٫۹ میلیارد نفر(۵۳%) به اینترنت دسترسی ندارند. با اتمام پروژه استارلینک همه به اینترنت دسترسی پیدا خواهند کرد. او اعلام کرده است که سرویس اینترنت ماهواره‌ای برای کشورهای شمال آفریقا و خاورمیانه مانند عراق و افغانستان که از زیرساخت لازم بهره مند نیستند رایگان خواهد بود. همچنین کشورهای هند و ژاپن نیز تمایل به این نوع از اینترنت نشان داده اند.
تأخیر دریافت سیگنال
تأخیر دریافت سیگنال (Latency) عبارت است از تأخیر میان درخواست داده (اطلاعات) تا دریافت جواب، یا در ارتباط یک‌طرفه، تأخیر میان لحظه واقعی انتشار سیگنال و زمانی که در مقصد دریافت می‌شود. در مقایسه با ارتباطات زمینی، ارتباطات ماهواره‌ای زمین‌ایستا، تأخیر زیادی دارند که دلیل آن فاصله زیاد (۳۳٬۷۸۶ کیلومتر) ماهواره تا ایستگاه زمینی است، گرچه امواج با سرعت نور حرکت می‌کنند. حتی اگر تاخیرهای دیگر نیز برطرف شوند، هنوز رفت و برگشت سیگنال رادیویی در لینک ماهواره‌ای، تقریباً ۲۵۰ میلی‌ثانیه زمان می‌برد.
برای یک بسته اینترنتی این تأخیر قبل از اینکه جوابش دریافت شود دو برابر می‌شود که این یک تئوری کمینه است. با عامل یابی دیگر تاخیرات معمولی از منبع شبکه در یک ارتباط یک طرفه تأخیر به ۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیونیوم ثانیه می‌رسد که با احتساب حضور ISP در شبکه این میزان تا از ۱۰۰۰ تا ۱۴۰۰ میلیونوم ثانیه برای بازگشت نهایی به کاربر زمان می‌برد که کل این زمان RTT (مخفف round-trip time) نامیده می‌شود. این میزان از ۱۵۰ میلیونوم ثانیه خطوط Dial up بسیار بیشتر است.
آنتن دو طرفه
با توجه به لتنسی کابرد این سرویس برای سرویس‌های لحظه‌ای همچو بازی‌های آنلاین، ویدیو کنفرانس‌ها و دیگر فعالیت‌های مبتنی بر زمان انی نامناسب می‌باشد.
همچنین با توجه با کانکشن‌های اس اس ال که برای رمزنگاری بین کاربر و سرور نیاز به دریافت و ارسال دسته زیادی از اطلاعات دارند این سرویس معیوبیت خود را به‌طور آشکاری نشان می‌دهد. با این وجود حتی دسترسی به یک ایمیل ساده و وبگردی می‌تواند زحمت‌آور باشد. از آنجایی که سرویس VPN نیز از جمله سرویس‌های با قابلیت رمزنگاری می‌باشد دو سرویس دهنده بزرگ آمریکای شمالی یعنی واید بلو و‌هاس نت از ارائه سرویس خود بر مبنای VPN خودداری کرده‌اند. با اینکه لتنسی قابل محو شدن نیست تنها راه ممکن برای سرعت بخشیدن به آن استفاده از شتاب دهنده‌های TCP است که با تقسیم دورهای بازخوردی بین فرستنده و گیرنده می‌تواند کارا باشد که البته نیازمند تکنولوژی‌های مدرن است.
ماهواره‌های واقع در دو مدار پایین‌تر LEO و MEO دارای لتنسی کمتری هستند اما با وجود تأخیر ۴۰ میلیونوم ثانیه از ظرفیت کمی نزدیک ۶۴ کیلوبیت بر ثانیه برخوردارند.
نوع بسیار ویژه برای به حداقل رساندن لتنسی استفاده از هوانوردهای خورشیدی که دور یک نقطه خاص در حال حرکتند می‌باشد این هوانوردها در ارتفاع تقریباً ۲۰٬۰۰۰ متری در حال پروازند که لتنسی آن‌ها به ۰٫۲۵ میلیونوم ثانیه می‌رسد.
ترکیب ال ان بی و بی یو سی برای ارتباط دو طرفه
در دید بودن ماهواره (Line of Sight)
مدار ژیواستیشنری در عرض جغرافیایی ۰ قرار دارد که ماهواره‌ها در این مدار به نظر بی حرکت می‌مانند اما در واقع با سرعت برابر زمین در حال چرخشند و نیازی به ردیابی آن‌ها توسط گیرنده زمینی نیست بلکه ثابت ماندن در نقطه‌ای برای دریافت سیگنال کافی می‌باشد. به‌طور معمولی پاک ماندن خط دید میان گیرنده و ماهواره باعث کار کردن آن‌ها می‌گردد.
سیگنال رادیویی بین دو آنتن به‌طور کامل همچون باریکه نور مستقیم و یک راست نیست با وجود این سیگنال‌ها را که در حالت انتشار پخش شده‌اند باید دوباره به نقطه‌ای بازتاباند تا قدرت و کیفیت خود را حفظ کنند که در این حالت استفاده از آنتن‌ها با قطرهایی بزرگ پیشنهاد می‌شود.
ارتباط دو طرفه
سرویس اینترنت ماهواره‌ای دو طرفه شامل ارسال و دریافت اطلاعات از طریق کنترل‌کننده وی ست (VSAT) که با استفاده از ماهواره به ایستگاه‌های زمینی متصل می‌گردد، است که خود این ایستگاه‌ها به اینترنت زمینی متصل می‌باشند. هر دوی دیش‌های ماهواره‌ای چه در نزد کاربر و چه در ایستگاه زمینی باید به‌طور دقیقی به ماهواره واسطه تنظیم باشند تا با سیگنال دیگر ماهواره‌ها اختلال پیدا نکنند. اصلی‌ترین تجهیزات سخت‌افزاری این سیستم شامل یک مودم ماهواره‌ای و پایانه وی ست می‌باشد. از جمله موارد استفاده این سیستم می‌توان مدیریت بحران و یا کاربرد آن در شبکه‌های بانکی اشاره نمود که در سطح شهرها و در پایانه‌های ATM متحرک سوار بر خودرو، کامیون یا کانکس‌ها وجود دارند و تقریباً تمام شبکه بانکی ایران از این سرویس ماهواره‌ای استفاده می‌کند. گرانی و راه اندازی سیستم وی ست می‌تواند چندین برابر سیستم‌های‌ای دی اس ال باشد و این مسئله موجب شده است تا این سرویس بیشتر مورد استفاده شرکت‌ها، بانک‌ها و سازمان‌های بزرگ قرار گیرد. در ایران نیز این سرویس مورد استفاده فراوان کسب و کارها، سازمان‌ها و بانک‌ها قرار می‌گیرد و شرکت پارس آنلاین به عنوان بزرگترین و با سابقه‌ترین ارایه کننده خدمات VSAT در ایران شناخته می‌شود.
مودم ماهواره‌ای برای ارتباط دو طرفه
پهنای باند
مشتریان اینترنت ماهواره‌ای محدوده‌ای از کاربران خانگی با یک سیستم تا مجموعه‌های بزرگ تجاری با چندین صد سیستم را تشکیل می‌دهند. بالا بودن هزینه‌های راه اندازی این سرویس‌ها توسط شرکت‌های سرویس دهنده باعث شده‌است کاربران از پهناباندی اشتراکی حتی با شرایطی خاص استفاده کنند که از جمله آن می‌توان به محدودیت چه در سرعت و چه در ترافیک اشاره کرد.
سرویس تو وی (Tooway) در اروپا محبوبترین سرویس اینترنت ماهواره‌ای می‌باشد که در سال ۲۰۱۱ با پرتاب ماهواره کا ست (KA-SAT) در قزاقستان پهنا باند این سرویس به ۷۰ مگابیت بر ثانیه رسید و تحولی عظیم در سرعت و ترافیک اینترنت ماهواره‌ای اروپا ایجاد کرد. قرارگیری امارات متحده عربی در محدوده فرکانس دهی آن از نکات جالب توجه می‌باشد.
یک طرفه دریافتی با ارسال زمینی
یک طرفه زمینی با بازگشت ماهواره‌ای که معمولاً از خطوط Dial up برای ارسال اطلاعات آن استفاده می‌شود سیستمی است که به دلیل بالا بودن سرعت دریافت اطلاعات آن جدا از بحث لتنسی ماهواره‌ای یک طرفه نام گرفته‌است. برای ارسال نیز می‌توان از سرویس‌های دیگر استفاده کرد که به‌کارگیری سرویس GPRS کلاً آن را بی‌سیم می‌کند GPRS می‌تواند از طریق موبایل باشد که این نوع از اینترنت ماهواره‌ای بر پایین بودن هزینه‌های آن کمک بسزایی می‌کند.
در ایران سرویس یک طرفه ماهواره‌ای بیشتر از طریق اپن اسکای فرانسه که توسط ماهواره Eutelsat W3A عرضه می‌گردد دارای محبوبیت فراوانی است.
استفاده از کارت دی وی بی اس (DVB-S) و اتصال آن به ال ان بی برای دریافت امواج مختص سرویس شرط لازم برای اتصال ماهواره‌ای یک طرفه می‌باشد. برای ترکیب دو اتصال مجزا معمولاً از وی پی ان استفاده می‌شود که سرور وی پی ان داده‌های ارسالی را از طریق ماهواره برای کاربر ارسال می‌کند. وب سرفینگ یا وب گردی در چنین شرایطی بنابه لتنسی سیگنال و منابع شبکه بسیار مطلوب نمی‌باشد اما دانلود فایل‌ها بر خلاف دیگر کاربردهایش که مبتنی بر زمان آنی نیستند می‌تواند از اهمیت خاصی برخوردار باشد که سرعت بالای خود را به خوبی نشان می‌دهد.
انتشار یک طرفه، فقط دریافت
سیستم انتشار یک طرفه همچون بخش رسانه‌ای رادیو و تلویزیون ماهواره‌ای می‌باشد. در این حالت کاربر کنترلی بر داده دریافتی ندارد و این خود باعث می‌شود که پروتکل‌هایی که نیاز به تاییدیه دریافت صحیح اطلاعات دارند بلااستفاده باشند. حالتی و جود دارد که سرویس دهندگان به کاربر اجازه می‌دهند کاربر درخواست خود را در وبگاهشان به‌طور آنلاین ثبت کند سپس داده او به‌طور آفلاین برای او ارسال می‌شود که البته نیازی به آنلاین بودن در هنگام دریافت فایل نیست؛ و یکی دیگر از حالتهای رایج دریافت فایل‌هایی است که بر روی امواج خاصی قرار دارند و کاربران آن‌ها را به صورت آفلاین دانلود می‌کنند. 

استارلینک

استارلینک (به انگلیسی: Starlink) یک منظومه ماهواره‌ای است که از سوی شرکت اسپِیس‌اِکس برای فراهم کردن اینترنت ماهواره‌ای شکل گرفته‌است. این صورت فلکی از هزاران ماهواره کوچک در مدار پایینی زمین تشکیل‌شده‌است که در ترکیب با فرستنده و گیرنده‌های زمینی کار می‌کنند.
اسپیس‌اکس قصد دارد برخی از ماهواره‌ها را برای اهداف نظامی، علمی یا اکتشافی بفروشد. مرکز توسعه ماهواره‌های اسپیس‌اکس در ردموند واشینگتن، میزبان تحقیق، توسعه، ساخت و کنترل گردش ماهواره‌های استارلینک است. هزینه پروژه یک‌دهه‌ای طراحی، ساخت و استقرار این صورت فلکی توسط اسپیس‌اکس در ماه مه ۲۰۱۸ حداقل ۱۰ میلیارد دلار برآورد شد.
توسعه محصول از سوی شرکت سازنده در سال ۲۰۱۵ آغاز شد. در گام اول، دو ماهواره نمونه اولیه برای پرواز آزمایشی در فوریه ۲۰۱۸ به فضا پرتاب شدند. بعدها به مرور زمان ماهواره‌های آزمایشی بیشتری اضافی شدند و ۶۰ ماهواره عملیاتی در ماه مه سال ۲۰۱۹ در مدار مستقر شدند.
از سپتامبر ۲۰۲۰، اسپیس‌اکس در راستای اهداف خود، هم‌زمان تا ۶۰ ماهواره در هر پرتاب را با هدف استقرار ۱۵۸۴ ماهواره ۲۶۰ کیلوگرمی برای ارائه خدمات تقریباً جهانی تا اواخر سال ۲۰۲۱ یا ۲۰۲۲ به فضا می‌فرستد. اسپیس‌اکس در اوت ۲۰۲۰ یک سرویس بتا خصوصی در ایالات متحده شمالی و یک بتا عمومی را در اکتبر ۲۰۲۰ در عرض‌های جغرافیایی بالا بین ۴۴ و ۵۲ درجه شمالی آغاز کرد.
در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۹ کمیسیون فدرال ارتباطات ایالات‌متحده پرونده‌هایی را از طرف اسپیس‌اکس به اتحادیه بین‌المللی مخابرات فرستاد تا طیفی را برای ۳۰٬۰۰۰ ماهواره اضافیِ مکملِ ۱۲٬۰۰۰ ماهواره استارلینک که قبلاً توسط کمیسیون فدرال ارتباطات تأییدشده بود، فراهم کند.
ستاره‌شناسان در مورد تأثیر صورت‌های فلکی در مشاهدات نجومی زمینی و چگونگی افزودن ماهواره‌ها به یک مدار از پیش متراکم، ابراز نگرانی کرده‌اند. این منظومه ماهواره‌ای همچنین باعث به وجود آمدن سخنانی در مورد رعایت اخلاق توسط یک شرکت که به‌طور یک‌جانبه ظاهر آسمان شب را تغییر می‌دهد، شد. 

----

در دنیای امروز تسلط بر رسانه‏ها می‏تواند تسلط بر فرهنگ، اعتقاد و ... پیامگیران محسوب می‏شود و این واقعیتی است که جهانیان سالهاست آن را دریافته اند. در ژانویه 1968 که کنفرانس‌هاوانا برای نخستین بار مسئله سلطه فرهنگی و امپریالیسم ارتباطی را طرح نمود به جهانیان هشدار داد که در دهکده جهانی مردم همه چیز را نمی‌بینند و نمی‌شنوند بکه این کدخداست که می‏گوید مردم در این دهکده چه چیزی را باید ببینند و بشنوند. این واقعیت بیش از هر چیز نشان دهنده اهمیت یکسویه رسانه‏های ارتباطی است وجود این ویژگی مهم در رسانه‌ها که قادرند نظرات عدۀ قلیلی به را به توده مردم تحمیل نمایند گرچه در ابعاد ملی می‏توانند موجبات قوام و ایجاد وحدت را در جوامع فراهم نماید اما در ابعاد بین‏المللی نهایتاً به سود صاحبان تکنولوژی و قدرت جبهه متحد ناتوی فرهنگی است. [59]
نتایج تحقیقات یونسکو نشان داده است که بیشترین مخاطبان تلویزیون و برنامه‏های پخش شده از آن در سراسر دنیا کودکان، نوجوانان و جوانان هستند که به مقتضای سن خود بالاترین ضریب تأثیرپذیری را نیز دارا می‌باشند. این تحقیقات حاکی است که هر کودک در طول دوازده سال تحصیلی خود بیش از شش هزار ساعت وقت صرف تماشای تلویزیون می‏کند که با در نظر گرفتن تعطیلات فصلی تقریباً معادل زمانی است که هر بچه در مدرسه به تحصیل اشتغال دارد. [60]
بنابراین می‏توان به عمق تأثیرات رسانه تلویزیون در خانوادها خصوصا قشر کودک و نوجوان واقف شد. در چنین شرایطی رسانه‏‌های غربی قادر هستند بدون هیچ گونه فیلتر و کنترل، تولیدات فرهنگی خود را با تولیدات آلوده‏ای که اغلب با تمسک و سوء استفاده از نیازهای غریزی و عاطفی نسل جوان می‌باشد را در دسترس خانواده‏ها قرار دهند.
درک این حقیقت بسیاری را بر آن داشته تا از خود بپرسند که آیا ما در مقابل شیوه رسانه‏‌های مدرن حریف از پیش بازنده ایم؟
برای پاسخ به این سوال لازم است بگوییم که این رسانه‌ها با تمام آن ویژگی‌هایی که برایشان ذکر شد در یک نگاه تنها و تنها نوعی تکامل در تکنولوژی ارتباطی هستند. آنها بیش از این نیز این امکان را داشتند که تمامی محتوای فرهنگی خود را به مخاطب مورد نظر القاء کنند. قبول این واقعیت که شیوه رسانه‏‌های غربی نه تنها امروز، بلکه در آینده نیز پیام جدیدی را برای نیازهای واقعی کانون خانواده ندارد ما را قادر می‏سازد تا بتوانیم آینده را بر اساس تجربیات گذشته ارزیابی کنیم.
بر اساس عملکرد گذشته آن می‏توان گفت که در آینده نیز بیشتر بر اساس تخریب اعتقادات و شخصیتها، سست کردن مبانی مذهبی، رواج فساد و بی بند و باری، ترویج یکسویه فرهنگ مصرف، ارائه الگوها و شخصیت‏های پر زرق و برق و بی‏محتوا در بین خانواده‏ها استوار خواهد بود.
اما اینکه رسانه‏های مدرن تا چه اندازه در این راه موفق خواهد شد بستگی کامل به هویت فرهنگی مخاطبان در نقاط مختلف جهان به ویژه ایران اسلامی دارد. استحاله فرهنگی فرآیندی است که به نوبه خود از قانونمندی‏های فراوانی تبعیت می‏کند؛ مهمترین آنها هجوم مستمر یک فرهنگ قدرتمند و غالب توسط رسانه‌ها به ارکان و زیربنای فرهنگی ضعیف و مغلوب است. وقتی آداب و رسوم،، سنتها، اخلاقیات و ارزشهای قومی، ملی یا مذهبی نتواند پاسخگوی نیازهای یک جامعه باشد به طور طبیعی گرایش به سمت تحول فرهنگی در آن جامعه ایجاد می‏گردد.تاریخ بیان گر انواع تبادلات و یا تحولات فرهنگی از این گونه است.
اما برای استحاله فرهنگی جامعه شرایط فوق به هیچ وجه کفایت نمی‏کند، بلکه لازم است چندین نسل فشار علمی و عملی توسط فرهنگ مسلط بر فرهنگ مغلوب اعمال گردد. طبیعی است که زمان لازم برای تکوین این پدیده، نسبت مستقیم با میزان فروپاشی و اقتدار دو فرهنگ خواهد داشت. تاریخ نشان داده است که تنها پیامبران الهی توانسته‏اند در کوتاهترین زمان استحاله فرهنگی را در گسترده‌ترین مرزهای جغرافیایی و قومی اعمال نماید. علت آن است که ادیان آسمانی پاسخگوی کلیه نیازهای فطری انسانها در جوامع مختلف بوده‏اند. حال آنکه استحاله فرهنگهای دینی که با تحریف ارزشهای آن آغاز می‌شود غالباً صدها سال بطول انجامیده است؛ در موردی چون فرهنگ شیعه شاهدیم که هزار و چهارصد سال تهاجم فرهنگی نیز منجر به استحاله آن نشده است.(اگرچه تا میزان کمی باعث به وجود آمدن فرقه‌های گوناگون در درون شیعه شده اما شیعه اثنی عشری همچنان پابرجاست.) تحلیل این مطلب که چرا قرنها سلطه سیاسی، اقتصادی و نظامی مغولها در ایران نتوانست به فرهنگ اسلامی آسیب کلی رساند و بالعکس منجر استحاله فرهنگی مغولها گردید ما را به این حقیقت رهنمون می‏سازد که فرهنگهای ضعیف حتی در زمان قدرت سیاسی بیش از آنکه تأثیرگذار باشند، تأثیر پذیرند. بنابراین به یقین فرهنگ جوامع اسلامی بویژه شیعه که در سالهای استعمار کهنه مستقیماً با تهاجم همه جانبه بیگانگان مواجه بوده و در قرن اخیر همه روز بالنده‏تر شده است، توان آن را دارد که در یک تهاجم فرهنگی وسیع (خصوصاً رسانه‏ای) نیز از ارکان خویش محافظت نماید.
مشاهده هویت مذهبی مسلمانانی که سالها در پشت پرده‏های آهنین کمونیسم تحت فشار انواع تبلیغات ضد دینی و آلوده بوده‏اند، نشان دهنده قدرت دفاعی و انعطاف فرهنگ دینی در مقابله با ایدئولوژیهای مادی است. [61]
به نظر می‌رسد شیوه رسانه‏‌های مدرن غربی که حامل پیام و فرهنگ غرب خواهد بود به هیچ وجه توان لازم را برای ایجاد استحاله فرهنگی به طور صد در صد در جوامع اسلامی خصوصا در تضعیف کانون خانواده نخواهد داشت، زیرا دنیای غرب خود دچار فقر معنوی و فرهنگی است. بسیاری از کارشناسان معتقدند که خطر استحاله فرهنگی جوامع و خانواده‌هایی را تهدید می‏کند که ایدئولوژی آنها مادی است و از فرهنگ پویا و انعطاف پذیری برخوردار نیستند. البته ساده انگاری خواهد بود که از این تحلیل نتیجه گرفته شود که دفاع در مقابل شیوه رسانه‏‌های غربی ضرورتی ندارد. بلکه لازم است تحقیقات گسترده‏ای برای دستیابی به بهترین شیوه‌های مبارزه آغاز گردد.
مثلاً مطالعه در مورد کشورهایی چون کوبا که سالهاست فشار فرهنگی غرب را تجربه می‌کنند، می‏تواند در این مسیر سودمند باشد به خصوص نباید فراموش کرد که بدلیل جذابیت ظاهری برنامه‏های ماهواره‏ای و خلاءهای موجود در کشور امکان بروز موجهای فرهنگی در کوتاه مدت قطعی است همچنان که شاهد آن هستیم. هجوم فرهنگی و رسانه‌ای به دلیل آنکه آمیخته با فریب و تظاهر است می‏تواند در میان خانواده‏ها ناهنجاریهای اساسی ایجاد کند؛ فروپاشی قطب کمونیسم بدون برخورد نظامی دستاورد بزرگی بود که جبهه متحد غرب بخشی از آن را مدیون جنگ روانی سازمان یافته خود بر علیه بلوک شرق است.
نمونه‏های فراوانی چون فیلمهای «بدون دخترم هرگز» و «شیرین وحشی» نشاندهنده این واقعیت است که دنیای غرب دست اندرکار سازمان دادن یک جنگ رسانه‌ای فرهنگی استراتژیک بر علیه خانواده‏های مسلمان بویژه ایرانی است . انگهایی چون واپسگرا و بنیادگرا که در برخورد با خانواده‌های مسلمانان و القای این گونه باورها در میان خانواده‏ها خطر بزرگی است که باید برای آن راه چاره جست. [62]
عملکرد رسانه‏های نوین بویژه غربی در تضعیف کانون خانواده
· تلاش در جهت جذب و جهت دهی به نوجوانان و جوانان خانوادهای مورد هدف، با انگیزه کادرسازی
· شکستن اعتقاد معنوی خانواده‏ها به زیارت قبور ائمه و امامزاده‌ها. یکی از مهمترین شگرد رسانه‏‏های غربی این است که با در انزوا قرار دادن مسائل معنوی و تحقیر این گونه امور به اهداف خود بپردازند.[63] آنها به خوبی دریافته‏اند که خانواده مذهبی سرشار از روحیه امید و توکل است و به همین سبب بخشی از برنامه‌های خود را معطوف به تخریب و تضعیف روحیه دینی و اسلامی خانواده‏ها کرده‏‌اند.
· تخریب هویت خانواده مسلمان زیرا از بین رفتن هویت خانواده سبب می‏شود اعضای آن نسبت به یکدیگر و جامعه احساس تعلق نکنند و مسئولیتی را نیز در قبال آن به عهده نمی‌گیرند. ایران کشوی با تمدنی بسیار کهن می‏باشد که باید نسل به نسل مورد حفظ و حراست قرار گیرد، آنچه بیشتر در شیوه رسانه‏ای ناتو فرهنگی به چشم می‏خورد تخریب هویت خانواده است یعنی جدا کردن خانواده مسلمان از هویت اصیل اسلامی خود . [64]
· ارائه تفسیر غلط از آیات قرآن کریم برای خانواده‏ها با استفاده از افراد غیر کارشناس
· تبلیغ افراطی مسحیت و ارائه تصویر غیر واقعی از حضرت مسیح (ع)
· ایجاد ابهام و تردید در اذهان خانواده‏ها با ارائه اخبار و اطلاعات ناقص در مورد ارزش‏های دینی و معاد و هنجارهای مذهبی
· به تمسخر گرفتن فرهنگ تاریخی خانواده ایرانی، رسانه‌های غربی سعی می‏کنند نکات مثبت و ارزشمند فرهنگ ملی را منفور جلوه دهند. مانند دفاع مردم و جوانان ایرانی در حماسه هشت سال دفاع مقدس که با سلاح شهادت در مقابل دشمن ایستادگی نمودند را کاری خشن و بد معرفی می‏کنند.
· تبلیغ و ترویج بی بند و باری و هرزگی در میان خانواده‏ها، شیوه رسانه‏ای آنها مبتنی بر شکستن قبح ارتباط دختر و پسر و زن و مرد می‏باشد تا روابط غربی و غیر اسلامی را در جامعه ایران رواج دهند.
· اجباری نشان دادن حجاب آنان بدون اینکه از حقوق زن در نظام خانواده در اسلام مطلع باشند یا از فلسفه حجاب آگاهی داشته باشند، حجاب زن را مانع رشد او می‏دانند. [65]
شیوه رسانه‏‌های غربی امروزه مبتنی بر استفاده از روش اقناع است. اقناع به معنای دخل و تصرف در نمادهاست . اقناع فرایندی ارتباطی است که هدف آن نفوذ در گیرنده پیام است، به این معنی که یک پیام ترغیبی یک نظر یا رفتار را به گیرنده ارائه می‏دهد و انتظار می‏رود که این پیام در مخاطب یا گیرنده پیام موثر واقع شود و نگرش دیگران تغییر داده شود. اقناع فرایند هدایت مردم به سوی پذیرش یک عقیده، نگرش یا عمل توسط وسایل عقلانی و نمادین است که ممکن است منطقی هم نباشد و بیشتر از طریق توسل به جذابیت‏ها صورت می‏گیرد.[66] اقناع و نفوذ از مفاهیمی هستند که بسیار به یکدیگر نزدیکند. در نفوذ هر زمان که منبعی تعمداً تلاش کند تا افکار، احساسات و رفتار گیرنده را تغییر دهد. نفوذ روی می‏دهد. اقناع را می‏توان حالت خاصی از نفوذ دانست. وقتی منبعی آگاهانه از ارتباطات استفاده و سعی کند نگرش مخاطب را تغییر دهد، در این حالت، اقناع روی می‏دهد، نفوذ و اقناع حاکی از تغییرات عامدانه هستند اما در عمل با هم متفاوتند. زیرا اقناع به ارتباط پیام‌های شفاهی و غیر شفاهی نیازمند است و به دنبال تغییر نگرش است اما نفوذ می‏تواند بدون ارتباط هم روی دهد و موجب تغییرات رفتار خارجی شود، بدون آنکه تغییر نگرش درونی ایجاد کند. نگرش ارزیابی شخص از یک موضوع فکری است. هر شخصی یک معیار ارزیابی خوب و بد می‏سازد و درباره موضوعات طبق آنها قضاوت می‏کند.[67]
یکی از نظریاتی که در زمینه اقناع ارائه شده، نظریه تلقیح است. براساس این نظریه که توسط مک گوایر و پاپاجورجیس ارائه شده است، بیشتر افراد باورهایی دارند که در معرض چالش قرار نگرفته است. هنگامی که به این باورها حمله شود ممکن است به آسانی تغییر کنند زیرا فرد عادت ندارد تا به دفاع از آنها بپردازد. این دو محقق برای آزمون این فرضیه تحقیقی انجام دادند. آنها دو فرضیه را مورد آزمون قرار دادند. فرضیه اول این بود که رویکرد حمایتی در معرض قرار دادن قبلی فرد با استدلال‌هایی که عقاید اساسی را تأیید می‏کند از رویکرد تلقیح یعنی در معرض قرار دادن قبلی شخص با تعدادی از استدلال‌های ضعیف و برانگیزنده دفاع که به عقاید شخص حمله می‏کند از جهت ایمن سازی اثربخشی کمتری دارد. فرضیه دوم نیز بحث می‏کرد که باید اثر مشارکت انفعالی باشد. آنها مطالعاتی درباره عقاید در فرهنگ آمریکایی انجام دادند. نتایج تحقیقات آنها نشان داد که عقاید اگر مصون نشوند، خیلی آسیب پذیر خواهند بود. [68]
اعتقاد ما این است که رسانه‏‌های غربی برای اینکه یک پیام اقناعی را اثرگذار کنند، یعنی نگرشی را که از طریق رسانه در مخاطب تغییر می‌دهند و نگرش جدیدی را ایجاد می‌کنند از شیوه‌های زیر استفاده می‏کنند،
· از افراد متخصص استفاده می‏کنند ؛
· تغییر نگرش را به صورت غیرمستقیم دنبال می‏کنند؛
· از مبلغ و مجریان دارای جذابیت استفاده می‏کنند؛
· اعتماد به نفس خانواده‏ها را کاهش می‏دهند؛
· هنگامی که نگرش مخاطب با نگرش متقاعد کننده یکسان نیست، از پیام دو طرفه استفاده می‏کنند.
· از پیام‏های هیجانی که دارای درجه متقاعد کنندگی بالاتری هستند استفاده می‏کنند.
· توسل به شوخی یا مسائل جنسی و تکرار گسترده یک پیام را جزء رایج‏ترین فنون و شیوه‏ رسانه‏ای خود برمی‏گزینند.
· در چند سال اخیر رسانه‌های غربی در بخش شبکه‌های تلویزیونی فارسی زبان با اهداف کاملا متفاوت مانند من و تو، فارسی one،pmc و... در مدت زمان بسیار محدود مخاطبان بسیاری در بین مردم وبه ویژه کانون‌های خانوادگی به خود اختصاص داده اند. شیوه برخورد آن بر ضد جامعه و خانواده ایرانی در ظاهر و محتوا گسترده تر شده و ابعاد بسیار وسیعی پیدا کرده است و مسائل خانواده و روابط انسانی به عنوان بزرگترین سرمایه جامعه را هدف قرار داده است. به عنوان مثال موارد زیر از جمله آنهاست:
· ترویج و عادی جلوه دادن خیانت زن به همسر و البته شوهر به زن
· ترویج بدحجابی در جامعه و خانواده
· تضعیف باورهای مذهبی
· ترویج خانواده‌های بی‏سامان و لجام گسیخته در مقابل ساختار سنتی خانواده
· بی اهمیت جلوه دادن احترام به والدین
· ترویج فضای آزادی مطلق برای فرزندان بدون نظارت پدر و مادر
· عادی جلوه دادن رابطه جنسی دختر و پسر قبل از ازدواج تا حد باردار شدن دختر خانواده
· هویت زدایی از مفهوم خانواده به عنوان کوچکترین واحد اجتماعی مستقل و مؤثر
· عادی جلوه دادن سقط جنین برای دختران قبل از ازدواج به عنوان راه حلی طبیعی برای رفع دلهره‏های احتمالی در روابط جنسی دختر و پسر
· تعصب زدایی از کانون خانواده و ترویج بی تفاوتی نسبت به حریم خانواده
· ‌منسوخ کردن ازدواج و گسترش روابط آزاد ‌در بین خانواده
· زدودن تعهد در خانواده
· الگوگیری غلط به دلیل سهل الوصول بودن
· تعارض فرهنگی مخرب
· ترویج مفهوم زندگی با دیگران به جای ازدواج
· ترویج فمینیسم و کم رنگ کردن نقش مرد در جامعه
· مخدوش نمودن رابطه فرزندان پسر و دختر در خانواده
· افزایش تأثیر پذیری جنسی و خشونت در جوانان و نوجوانان از طریق موسیقی مبتذل
· پی ریزی و ایجاد آمادگی ذهنی تفکر شیطان پرستی در نوجوانان و جوانان و خانواده‌ها
رسانه‌های بومی بویژه رسانه ملی با آموزش به خانواده‌هایی که از ماهواره استفاده می‏کنند می‏تواند والدین را در مواجهه با کودکان و فرزندان خود یاری رساند، و با پیش دستی وارد این عرصه گردد. یکی از مؤثرترین راه‏های برخورد با شیوه رسانه‏‌های غربی رویارویی فرهنگی، سیاسی و عقیدتی با ماهواره است که می‏تواند در دو بخش مهم و عمده پیگیری شود. نخست ایمن سازی و دوم مبارزه. بنابراین افزایش قدرت نرم و توجه جدی به مؤلفه‏های قدرت رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران در مقابله با شیوه‏های رسانه‏‏های غربی در تضعیف کانون خانواده لازم است . پیشنهادات زیر برای مقابله با این پدیده :
- باور به هجوم رسانه‌ای و فرهنگی دشمنان و بالا رفتن حساسیت برنامه سازان نسبت به این مسأله
- جهاد فرهنگی، تولید انبوه برنامه‌های فرهنگی
- استفاده از ظرفیت‌ها و فن آوری‌های نوین رسانه ای
- ترسیم نقشه جامع مهندسی فرهنگی
- تقویت ایمان، خود باوری فرهنگی و اعتماد به نفس
- بررسی ضعفها و قوت‌های داخلی و فرصتها و تهدید‌های رسانه‌ها
- درگیر کردن رسانه‏های منظقه‏ای و اسلامی
- مطلع کردن خانواده ایرانی از اثر مخرب رسانه‌های غربی
- بیان میزان استفاده از این رسانه‌ها و افزایش آمار طلاق و سن ازدواج .
پاسخ ندادن به نیازهای فطری خانواده خصوصا جوانان و دیگر اقشار جامعه محرومیتهایی را ایجاد می‏کند که می‏تواند محل مناسبی برای نفوذ و رشد بیماری‏های فرهنگی باشد. مسکوت ماندن و معطل ماندن دستورات اسلامی در مواردی چون الگوی مصرف، آرایش مرد و زن، الگوی پوشش، ازدواج موقت، موسیقی و تفریحات سالم تاکنون باعث بروز ناهنجاریهایی شده است که عمدتاً ناشی از سیراب نشدن نیازهای فطری نسل جوان و خانواده‌هاست . امروز باید برنامه‌های سیما موظف به تفهیم جوانان باشند که مثلاً زن و مرد اسلامی نمونه‌ای از خوشپوشی، نظافت، سلیقه و زیبایی هستند ولی متأسفانه در برنامه‌های سیما اکثراً افرادی که دارای پوشش اسلامی مناسب هستند از افراد پایین دست جامعه معرفی می‏شوند و افرادی که با نمادهای پوششی غیر اسلامی معرفی می‏شوند در جایگاه بالای اجتماعی و فرهنگی قرار دارند و این یکی از بزرگترین منفذهایی است که رسانه‌های مدرن غربی از آن استفاده می‏کنند.
ارتباط با جنس مخالف، برگزاری برنامه‏های گفتگو محور با مضامین لهو و لعب، پخش موسیقی‏های مطرب و فسادانگیز و ترویج سنتهای غلط که با دستورات اصیل اسلامی منافات دارد و از تصوف منشعب می‏شوند و نیز نشان دادن انسان مذهبی به گونه‏ای که مقبول طبع و پذیرای فطرت جوانان نیست از دیگر شیوه‏های آن رسانه‏‌هاست . رسانه‌های غربی با استفاده از افزایش بی‏سابقه سرمایه گذاری خارجی و بین‏المللی، و گسترش ارتباطاات و رسانه‏ها و فرایند تبادل اطلاعات و پدید آمدن دنیای مجازی ارتباطات و اطلاعات در صدد هستند که با آخرین امکانات ماهواره‏ای و اینترنتی در حوزه‏‌های فرهنگ، اقتصاد، سیاست و غیره با تضعیف کانون خانواده به نتایج مورد نظر خود برسد. کانون امن خانواده اکنون توسط شیوه‏های رسانه‏ای ناتوی فرهنگی و اینترنت شکسته شده است و خانواده‏ای که تا کنون نقش مهم تربیت اعضاء را برعهده داشت دچار بسیاری از ناهنجاری‏ها شده که این مسأله در دراز مدت خطرناک است. رسانه‏های غربی فرهنگ زنده و زاینده خانواده را به سمت مرگ تدریجی سوق می‏دهند. بنابراین برای حفظ کانون خانواده باید نهادهای پرورشی در خانه مدرسه و مراکز دینی و دانشگاهی رسالتشان را بازنگری و تعریف کنند و باز تعریفی جدید از رسالت خویش ارائه دهند تا مؤثر و کارساز باشد.
طبق آمارهای مراکز رسمی «میزان استفاده مردم ایران از رسانه ماهواره بیش از 60 درصد است». این آمار، نشان می‌دهد که اثرگذاری ماهواره در ایران به مراتب بیشتر از چیزی است که تاکنون تصور ‌شده است. در واقع اکنون دست کم 40 میلیون نفر در ایران، در خلوت خانه خود دسترسی کنترل نشده‌ای به برنامه‌های صدها کانال سیاسی، سینمایی، پورنوگرافی، موسیقی و... دارند. حدود 15 سال قبل که مجلس شورای اسلامی هرگونه استفاده از تجهیزات ماهواره‌ای را ممنوع کرد و جرم دانست، روند مبارزه با ماهواره در ایران روندی پر فراز و نشیب بوده است. طرح‌های مقطعی نیروی انتظامی برای جمع‌آوری دیش‌ها و رسیورها از خانه‌های مردم نه تنها هیچ نتیجه‌ای نداشته بلکه هر روز به میزان مخاطبان ماهواره افزوده شده است.
در این جهت صدا و سیما سعی کرده جذابیت برنامه‌های خود را افزایش داده و پاسخگوی نیازهای خانواده‏ها و جامعه باشد. ولی حتی پخش دائمی فیلم‌های‌هالیوود، ساخت سریال‌های منطبق با تمایلات جوانان و افزایش تعداد شبکه‏ها نیز نتوانسته‌ است سیر صعودی استفاده از ماهواره را مهار کند. این روند به آن جا رسیده است که رئیس سازمان صدا و سیما از حداقل 30 میلیون مخاطب ثابت ماهواره در ایران خبر می‌دهد. بنابراین نه نظریه تسلیم در برابر این پدیده منطقی به نظر می‏رسد چرا که منجر به تسلط فرهنگی شده و نه نظریه و راه کار محدودیت سازی به دلیل اینکه منجر به افزایش و استفاده بیش از 65 درصد خانواده‏ها شده است.
آنچه که به عنوان یک راه حل منطقی و درست رسانه‌ای می‏تواند در برابر این پدیده کارایی داشته باشد، بلند کردن صدای جذابیت فرهنگ اصیل اسلامی در سراسر دنیا به کمک رسانه با بسته‏ای پر از محتویات فرهنگی و متعالی اندیشه اسلامی است .
بنابراین طراحی مهندسی فرهنگی کشور و مقابله با شیوه رسانه‏‌های غربی، همگی بر این امر دلالت دارد که باید عنصر فرهنگ و ارزش‌های فرهنگی را اصلی‏ترین و محوری‌ترین عنصر خانواده‏های جامعه کنونی ایران اسلامی دانسته و برای آن همه، از مردم تا مسئولان و صاحب نظران و کارشناسان برنامه‏ریزی کنند. اما مدیران متعهد برای رسیدن به اهداف فرهنگی، صرفاً با بهره گیری از سیستم‏های مهندسی شده ناسازگار با اهداف فرهنگی، موفق نخواهند شد که موجبات تحول و رشد فرهنگی خانواده‏ها را فراهم کنند بلکه در این میان نیاز به مهندسی فرهنگی همسو و همسان با نیازهای فرهنگی خانواده‏ها بیش از پیش نمایان می‏شود. جهاد رسانه‏ای و فرهنگی در مقابل ناتوی فرهنگی، پیشنهادی است که اگر به کار گرفته شود اندیشه‏های ناب فرهنگ اسلامی را می‏تواند در دنیا فراگیر نموده و وعده حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر این که این قرن، قرن اسلام است، را تحقق بخشد.
جهاد رسانه‏ای و فرهنگی فقط بر عهده دستگاههای فرهنگی نیست، بلکه همه افراد جامعه خصوصا خانواده‏ها در این رابطه نقش مهمی برعهده دارند. به عنوان مثال اینترنت عرصه رویارویی فرهنگ‏های متفاوت است و امکان دسترسی آسان به مخاطبین در جهان را فراهم کرده؛ هر کاربر اینترنتی می‏تواند به یک سرباز جبهه جهاد فرهنگی تبدیل شود، که البته این امر فقط به اینترنت محدود نمی‏شود. آگاه سازی افکار عمومی و تولید محصولات فرهنگی از جمله راه‏های مؤثر در مقابله با این توطئه‏هاست.
امروز جامعه ما به هم اندیشی، حمایت و نظارت نیازمند است . کارکرد امروزه رسانه‌های غربی ضد فرهنگ دینی و ملی است. ناتوی فرهنگی رسانه‌ای غرب متکی بر نظریات مدرن غربی‏ها، اصالت مصرف و جدایی دین از سیاست است. عمده سرمایه گذاری رسانه‌های غربی بر روی خانواده‏ها و مراکز فرهنگی بوده که مقام معظم رهبری بارها بر این مساله تاکید کرده‏اند.
خانواده‏ در جامعه اسلامی از نظر بافت فرهنگی با خانواده‏ در کشورهای غربی تفاوت دارد؛ فرهنگ خانواده در اینجا، ریشه در تاریخ و اعتقادات دینی دارد, اما خانواده در فرهنگ غربی، اینگونه نیست بنابراین آنها با استفاده از ابزارها و روش‌های گوناگون رسانه ای، برای تهاجم به دیگر فرهنگ‌ها تلاش رسانه‏ای بزرگ را شروع کرده‏اند.
در ارتقای فرهنگی خانواده‏ها، نخست باید مشخص شود، پایه‌ها را کجا و بر چه زمینی می‏گذاریم، تا آن ساختمان مورد نظر، به تدریج بر آن پایه‏ها بنا شود. این زمین، نهاد خانواده است که ویژگی‏های شناخته شده‏ای، دارد. اما آن پایه‏های اصلی که فرهنگ بر آنها قرار می‏گیرد، کدامند؟ ممکن است کسانی که فریفته تکنولوژی و رسانه شده‏اند، معتقد باشند که باید بر تکنولوژی و رسانه متمرکز شویم . اما به نظر می‏رسد چنین نباشد زیرا اولین و مهم‌ترین پایه فرهنگ، خانواده است. اگر بنیان خانواده سُست باشد، نمی‏توان روی آن چیزی ساخت. باید آسیب‏های داخلی و خارجی که متوجه خانواده می‏شود شناسایی شده و در این مسیر فرهنگ سازی گردد. امروزه، به دلیل گسترده شدن جوامع و تغییراتی که تکنولوژی در نوع زندگی مردم پدید آورده است، رسانه‏ها، عهده دار انتقال پیام هستند. اما رسانه، ابزار انتقال پیام است و نه تولید کنندة پیام. پیام را دستگاه یا گروه یا فرد دیگری تولید می‏کند. رسانه باید، به عنوان یک ابزار تولید فرهنگی را در مراکز و بخش‏های مولّد فرهنگ دنبال نماید.
اگر روشهای استفاده صحیح از رسانه‏ها برای خانواده‌ها تبیین شود آثار مخرب آن بسیار کاهش می‏یابد . از آنجا که بشر ذاتا اجتماعی آفریده شده، در رفتار اجتماعی نیاز به تعامل و ارتباط دارد. این نیازها گاهی مستقیم و گاهی به صورت غیرمستقیم به وسیله ابزار و لوازمی مثل رسانه‌ها بر آورده می‏شوند. استفاده از رسانه‌ها به نیازهای ثانویه برمی‏گردد که اگر این نیاز پاسخ داده شود به یک فرصت تبدیل می‏شود در غیر اینصورت تهدید و آسیبهای زیادی را به دنبال خواهد داشت.
از طرفی هدف نویسنده این نیست که گرایش خانواده‏ها به رسانه‌ها را یک پدیده غلط، نادرست و زشتی معرفی کند. زیرا استفاده صحیح و به جا از رسانه، نقش موثری در پیشرفت و تکامل خانواده‏ها دارد. بهتر است که چارچوب و چشم انداز درستی تبیین گردد تا شاهد رفتار درستی در این زمینه باشیم .
بنابراین رسانه‏ها یکی از مهم‌ترین زیربناهای ساختار ارتباطی و اطلاعاتی و وسیله‏ای مفید برای کسب آگاهی بیشتر انسان از پدیده‌های علمی و فرهنگی در دنیا هستند, ولی مانند هر ابزار پیشرفته دیگری، این فناوری معضلاتی را پدید آورده و باعث ایجاد تناقض‏ها و تضادهایی در بین خانواده‏ها شده است که ضروری است از اثرات مخرب آن بر روی خانواده‏ها غفلت نگردد.

رسانه و سیاست

رسانه به مفهوم امروزی عمری کوتاه دارد ولی مفاهیم قدرت و سیاست از قرن‌ها قبل با زندگی بشر همراه بوده است. سیاست را معمولاً عرصه قدرت نامیده‌اند و رسانه‌ها را ابزار آن. با این وجود قدرت فقط به سیاست و رسانه نیز فقط به ابزار ختم نمی‌شود. بررسی روابط بین این سه مفهوم می‌تواند حد و مرزهای هریک را تا حدودی روشن کند. وسایل ارتباط جمعی اعم از رادیو، تلویزیون، مطبوعات، فیلم و نظایر این را در اصطلاح رسانه گویند. طی کمتر از یک قرن گذشته بر سر این پرسش که آیا رسانه‌ها بر فرد یا جامعه نفوذ دارند یا خیر، بحث‌های گسترده یی مطرح شده است.
در پاسخ به سوال مطرح شده گاه به افراط و گاه به تفریط بر قدرتمندی یا بی اثری آن کتاب‌ها و مقالاتی منتشر شده است. در دنیای معاصر که گاه عصر رسانه‌ها لقب گرفته، رسانه نقش بسیار مهمی در حفظ و بقای قدرت‌های سیاسی ایفا می‌کند. زادگاه رسانه‌ها در دنیای معاصر امریکاست. اصطلاحاتی چون «رسانه‌ها در امریکا متولد شده اند»، «مدیاکراسی در برابر دموکراسی» یا «امریکایی شدن سیاست» بر نقش و اهمیت رسانه‌ها در شکل گیری و تداوم امپراتوری امریکا تاکید دارد. به عبارتی رسانه‌ها نه فقط ستون فقرات صنعت فرهنگی در این کشورند بلکه ابزاری برای حفظ یا جابه جایی قدرت در کنار دولت یا در خدمت افکار عمومی هستند. برد و باخت دولت در شطرنج سیاست داخلی و خارجی این کشور به نقش رسانه‌ها بستگی دارد.
صدها مثال تاریخی درباره قدرتمندی رسانه‌ها مشاهده می‌شود. البته، چنین نقشی را کم و بیش در سایر کشورهای جهان نیز می‌توان پیدا کرد. سیاستمداران معاصر چون لنین، هیتلر، چرچیل، ریگان و تاچر و برلوسکونی هریک درباره قدرت رسانه‌ها در عرصه سیاست سخن گفته اند. آنچه در گفته‌های آنها تفاوت دارد نحوه کاربرد این قدرت است. عده یی رسانه‌ها را به عنوان ابزاری برای قدرتمند شدن مردم در برابر دولت‌ها می‌بینند. آن طور که در مبارزات سیاسی و انقلابات دیده می‌شود. آنجا که رسانه‌ها نتایج آرا را به نفع یکی یا دیگری تغییر می‌دهند. نیکسون برابر کندی در مناظره تلویزیونی شکست می‌خورد. آنجا که در رومانی تلویزیون قدرت را متزلزل می‌کند.
آنجا که امپراتوری رسانه یی برلوسکونی برنده انتخابات می‌شود. یا در کودتاها اولین برجی که به تسخیر نظامیان در می‏آید ساختمان رادیو و تلویزیون یک کشور است. در کشور ما دو مفهوم رسانه و قدرت همواره عجین بوده است. طی سه دهه گذشته از هر ۱۰ امتیاز روزنامه یی که صادر شده است، هشت فقره از آن فقط به اسم کسانی صادر شده که در مصدر امور حکومتی قرار داشته اند. شاید کمترین آنها معاون وزیر و به ندرت مدیرکل بوده اند. در زمینه کارکرد نردبانی یا سکوی پرش بودن رسانه‌ها برای رسیدن به قدرت نیز صدها مثال زنده و تاریخی را می‌توان بیان کرد. از امیرکبیر و روزنامه وقایع اتفاقیه و صدارتش می‏توان یاد کرد تا سیدضیاء و روزنامه رعد و صدها نماینده مجلس که در سال‌های اخیر از نوع رادیو تلویزیونی آن بر اریکه قدرت تکیه زده اند. از این بحث کوتاه می‏توان نتیجه گرفت که در قدرتمند بودن رسانه‌ها در عرصه سیاست شکی نیست اما اینکه این قدرت چگونه توزیع می‌شود و چگونه مورد استفاده یا سوءاستفاده قرار می‏گیرد تفاوت دیدگاه وجود دارد.
به عبارتی قدرت رسانه فقط به ابزاری بودن یا نبودن آن محدود نمی‌شود بلکه به عواملی چون سرعت انتقال اطلاعات، شدت انتشار پیام و شرایط انتشار آن بستگی دارد. اما از همه مهم تر به رابطه یی بستگی دارد که بین رسانه و جامعه وجود دارد و ارتباطات رسانه یی در سایه چنین رابطه یی تفسیر می‌شود. بنابراین رسانه‌ها قدرتمندند وقتی که روابط بین رسانه و جامعه قوی باشد و تنها در این حالت است که مقبولیت قدرت و پایدار آن را رسانه‌ها تضمین می‌کنند.
در بررسی وسایل ارتباط جمعی معاصر چون مطبوعات و خبرگزاری‌ها، می‌توان آنها را به عنوان مهمترین وسیله ارتباط سیاسی از قرن 19 تا اواسط قرن 20 به شمار آورد. در این دوران، رسانه‌ها به ویژه مطبوعات، گزارشگر وقایع سیاسی و منعکس کننده مذاکرات مجامع سیاسی و نهادهای قانون گذار محسوب می‌شوند. در بررسی وسایل ارتباط جمعی معاصر چون مطبوعات وخبرگزاری‌ها، می‌توان آنها را به عنوان مهمترین وسیله ارتباط سیاسی ازقرن 19 تا اواسط قرن 20 به شمار آورد.
در این دوران، رسانه‌ها به ویژه مطبوعات، گزارشگر وقایع سیاسی و منعکس کننده مذاکرات مجامع سیاسی ونهادهای قانون گذار محسوب می‌شوند. مطبوعات همچنین به عنوان سکو یا تریبون برای بیان عقاید سیاسی و وسیله‏ای در دست احزاب و سازمانهای سیاسی برای بسیج افکارعمومی یا شکل دادن به مرام ومسلک به کار می‌روند. آنها ابزاری برای پروپاگاندا درکشمکش بین دولتها، و ناظر برعملکرد حکومتها و از همه مهمتر وسیله‌ای برای آگاه کردن مردم از مسائل مملکتی واعمال قدرت در جوامع هستند. رابطه نزدیک بین سیاست و رسانه‌ها را می‌توان از امتیازاتی شمرد؛ که درجوامع مختلف ازسوی حکومتها برای آنها منظور شده است. البته این امتیازها در مواردی تبدیل به محدودیت‏هایی نیز می‏شود؛ و بسته به نوع نظام حاکم بر جوامع متفاوت است. نقش انتقادی و بسیج‌گر رسانه‌ها به‌ویژه مطبوعات در انقلابهای آمریکا، فرانسه، اروپای مرکزی و روسیه برای هیچکس پوشیده نیست. بنابراین رسانه‌ها همواره بخش جدایی ناپذیر در امر نشر اندیشه‌ها و رابطی در مناقشات بین طرفین دعوا برسر قدرت سیاسی، ایدئولوژی‌های سیاسی، دولت و اپوزیسیون و مردم بوده‏اند.
به عبارتی نهادهای سیاسی در ابتدایی‌ترین جوامع تا پیچیده‌ترین آنها، برای اعمال قدرت بدون به کارگیری عامل ارتباطی نمی‌تواند موجودیت داشته باشد. همچنین ارتباطاتی که بین رسانه‌ها و نهادهای سیاسی انجام می‌گیرد، ارتباطات سیاسی نامیده می‌شود. ارتباطی که در آن رسانه‌ها، نقش مؤثری در قدرت نظامهای سیاسی دارند. رسانه‌ها موجب ارتباط نهادهای سیاسی مختلف می‌شوند. ارتباطات سیاسی و نظامهای حاکم بر این رسانه‌ها سعی در استفاده ابزاری از رسانه‌ها برای رسیدن به اهداف خود دارند. این نظام‏ها، بدنبال کنترل رسانه‏ها هستند. ارتباطات سیاسی ارتباطات سیاسی، انتقال اطلاعات مناسب ازنظر سیاسی از یک بخش نظام سیاسی، به بخش دیگر و میان نظام‌های اجتماعی و سیاسی است.
اطلاعات مناسب نه تنها به مسائل واقعی، مثلا ً آنچه اتفاق افتاده است، بلکه به انتقال اندیشه، فرهنگ‌ها و نگرش‌ها نیز مربوط می‌شود. بنا به تعریف، ارتباطات برای همه رفتارهای سیاسی و اجتماعی مهم است. بدون ارتباطات، سیاست و جامعه نمی‌تواند وجود داشته باشد. ارتباطات سیاسی، عنصر پویای نظام سیاسی است. کارل دویچ Duich در مطالعه‌ کلا سیک خود، حکومت و ارتباطات را در کانون درک سیاسی قرار می‌دهد. از نظر تحلیلی، کاملا ًپذیرفتنی است، که به جای بحث درباره ارتباطات بطور کلی، از ارتباطات سیاسی سخن گفته شود. روشن است پیام‌هایی به‌ویژه سیاسی وجود دارند، که می‌توان آنها را تشخیص داد. مانند سخنان سیاستمداران، بیانیه‌های انتخاباتی،تصمیمات حکومتی و بحث‌های منوط به سیاست‌ها و برنامه‌ها. همین گونه نیز کانالهای ارتباطی‌ای وجود دارند، که عمدتا ً یا منحصرا ً سیاسی هستند. مانند مذاکرات مجالس قانونگذاری، جلسات بحث و گفتگو یا گردهمایی‌های حزبی، جلسات سیاست گذاری و برنامه‌های بحث و گفتگو، درباره مسائل روز در رادیو و تلویزیون. با وجود این از نظر ساختاری، ارتباطات سیاسی بخشی از نظام سیاسی نیست. بلکه جزئی جدایی ناپذیر از نظام ارتباطات جامعه است. الگوهای ارتباطی معین ممکن است به میزانی کمتر یا بیشتر سیاسی تشخیص داده شوند. ازاین جهت که سیاست مسأله اصلی مورد توجه آنها است.
به عبارتی جلسات کابینه در بریتانیا یا جلسات بحث و گفتگو میان رئیس جمهور آمریکا و مشاورانش مثالهای آشکاری از ارتباطات سیاسی هستند. اما فرایندهای ارتباطی مورد استفاده آنها، مشخصاً سیاسی نیستند. توزیع اسناد قبل از تشکیل جلسه و بحث میان افراد، در یک جلسه، پدیده‌های معمول بیرون از حوزه سیاسی هستند. رسانه‌های همگانی ممکن است در بعضی از جوامع، شدیداً تحت کنترل سیاسی باشند. اما آنها منحصراً سیاسی نیستند.
در حوزه گسترده این ارتباطات، ارتباط رهبران جامعه با مردم، ارتباطات بین گروه‌های سیاسی، ارتباط بین خواسته‌های مردم و اهداف سیاستمداران و ارتباط بین احزاب و مردم جای می‌گیرند. ویژگی‌های ارتباطات سیاسی همانطورکه گفته شد، ارتباطات سیاسی ازطریق رسانه‌های موجود درجامعه دنبال می‌شود. اگرچه پیام‌های ویژه سیاسی و کانال‌های ویژه سیاسی ارتباطات، آشکارتر از همه در درون خود نظام سیاسی وجود دارند. بیشترارتباطات سیاسی ازطریق کانالهای ارتباطی جامعه برقرار می‌گردند و پیام‌های سیاسی، به‌ویژه پیام‌های موجود در ذهن دریافت کنندگان، همیشه از پیام‌های دیگر تفکیک نمی‌شوند.[69]
برای مثال تنها مقدار محدودی از بازده رسانه‌های همگانی مخصوصاً در مورد رادیو و تلویزیون سیاسی است. اگرچه بدیهی است که نظریه پردازان سرکردگی مانند گرامشی و ساختارگرایانی مانند آلتوسر Altoser تعریف بسیار وسیع تری در مورد اینکه چه چیزی سیاسی است، به کار می‌برند. علاوه بر آن بسیاری از آنچه سیاسی است یا اهمیت سیاسی دارد، توسط بسیاری از اعضای جامعه لزوماً ای‌نگونه شناخته نمی‌شود. برای مثال اهمیت زیاد مسائل محیطی، اهمیت سیاسی برخی از آنها را افزایش داده است و باعث گردیده،که بعضی دیگر که قبلاً تصور نمی‌شد، اهمیت سیاسی داشته باشند، سیاسی درنظر گرفته شوند. مثلاً جرم وجنایت لزوما ً سیاسی تلقی نمی‌گردند، تا زمانی‌که شکلی به خود بگیرند، یا به ابعادی برسند که سبب شود، اعضای جامعه احساس کنند که دولت باید برای برخورد با آن، دست به اقدام بزند. ارتباطات سیاسی،مانند ارتباطات در زمینه‌های دیگر، هم به صورت عمودی و هم به شکل افقی عمل می‏کند. یعنی همیشه به صورت یک جریان دوطرفه و بطور جانبی میان افراد وگروه‌ها صورت می‏گیرد. بدین‌سان افراد و گروههای مختلف، شبکه‌های ارتباطات و الگوهای مشخص و متفاوتی خواهند داشت. برای مثال مقامات سیاسی، همتایان خود، اعضای بوروکراسی، طرفداران ومخالفان سیاسی خود، رهبران گروه‌های سیاسی، رسانه‌های همگانی و عامه مردم را هم جزء منابع و هم درزمره مخاطبان به شمار می‏آورند. کانال‌هایی که آنها مورد استفاده قرارمی دهند، ممکن است شامل روابط رو در روی رسمی و غیررسمی درسطح میان فردی، روابط مستقیم وغیر مستقیم با رسانه‌های همگانی، گروههای فشار وعامه مردم باشد. به طورخلاصه مقامات سیاسی ممکن است، شبکه‌های ارتباطی گسترده‌ای داشته باشند، که نسبت به پدیده‌های سیاسی بسیار حساسند. برعکس، عامه مردم تا آنجا که به ارتباطات سیاسی مربوط می‏شود، اکثرا ً شبکه‌های بسیار محدودتری خواهند داشت، که بسیار بیشتر به رسانه‌های همگانی وابسته‏اند و به شیوه‌ای متناوب و چند باره عمل می‌کنند. ارتباطات سیاسی از سه کانال اصلی استفاده می‌کند. رسانه‌های همگانی، گروه‌های فشار و احزاب سیاسی و روابط غیر رسمی بین افراد وگروه‌ها. رسانه‌های همگانی برای پخش گسترده اطلاعات سیاسی مهم هستند.و دربیشتر جوامع مهمترین منبع اینگونه اطلاعات را تشکیل می‌دهند و تلویزیون در این بین مهمترین آنهاست. رسانه‌ها همچنین با تبلیغ عقاید افراد و گروه‌ها، در شکل‌گیری افکارعمومی ایفای نقش می‌کنند. این امر می‌تواند رسانه‌ها را به ایفای نقش‌های مهم، در فرایند دستور کار و تصمیم‌گیری رهنمون کند. یعنی به اینکه چه مسائلی مهم در نظر گرفته شوند و کدام مسائل مهمتر ازبقیه هستند، کمک کند. گروه‌های فشار و احزاب سیاسی به‌ویژه در روابط دوسویه میان سیاستمداران و بوروکراتها و انواع مختلف فعالان سیاسی و بخش‌های خاص یا معین افکار عمومی در جامعه، اهمیت دارند. روابط غیر رسمی میان افراد و گروه‌ها نیز مهم هستند. به ویژه ازطریق نظریه جریان دو مرحله‌ای که درآن رهبران عقاید به عنوان کانالهای اطلاعات، به عنوان منابع فشار اجتماعی برای پیروی کردن از هنجارهای گوناگون و به عنوان منابع حمایت از به هم پیوستگی گروهی در رفتار اجتماعی و سیاسی عمل می‌کنند. اما همانند مشارکت سیاسی، ارتباطات سیاسی را نباید به طور مجزا در نظر گرفت. هر چند که این امر، از نظر تحلیلی امکان پذیرباشد. بلکه باید جزئی از الگوهای ارتباطی گسترده‌تر درجامعه به‌طور کلی در نظر گرفته شود.
ارتباطات سیاسی و افکارعمومی رسانه‌های همگانی بدون تردید نقش بسیار مهمی در شکل‌گیری افکار عمومی دارند. هرچند توافقی درباره ماهیت این نقش وجود ندارد. یکی ازافرادی که در این زمینه تحقیقات زیادی داشته است، دنیس مک کویل Mcquill است، که نوع شناسی جامعی از آثار رسانه‌ها فراهم کرده است. در این نوع‌شناسی، او تمایز اساسی بین آثار کوتاه مدت و درازمدت و آثار عمدی و غیرعمدی برقرار می‌کند. او سنجش دقیق آثار مختلف را دشوار می‌داند. ممکن است در طول زمان و از یک بخش جامعه به بخش دیگر فرق کند.
رسانه‌های همگانی، مهمترین منبع اطلاعاتی درباره مسائل سیاسی در کشورهایی مانند انگلیس هستند. تحقیقات گسترده در این زمینه، این حرف را ثابت کرده است. در مورد نقش رسانه‌ها نیز، در تعیین دستور کار تصمیم گیری سیاسی، نمی‌توان تردید کرد. نمونه بارز این اثرگذاری بر افکار عمومی را می‌توان در جریان واترگیت که به رسوایی و سقوط نیکسون انجامید، مشاهده کرد.
با این حال بررسی آثار رسانه‌ها در کنترل اجتماعی، اجتماعی شدن یا تغییرات نهادی یا فرهنگی دشوار است. رژیم‌های توتالیتر، آشکارا از رسانه‌ها برای اعمال کنترل اجتماعی و نفوذ در فرایند اجتماعی شدن استفاده می‌کنند. اما رابطه بین رسانه‌ها وحکومت درکشورهایی همانند بریتانیا و آمریکا بسیار پیچیده‌تر است. [70]
کمونیست‌ها معتقدند، که رسانه‌ها بدنبال تأمین منابع سرمایه داران هستند و برای گفته‌های خود نیز دلایل مختلفی ارائه می‌دهند. تأثیر عوامل سیاسی برارتباطات ارتباطات سیاسی نیز مانند ارتباطات، به طور اجتناب ناپذیری از عوامل گوناگونی از قبیل عوامل طبیعی، تکنولوژیک، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی تأثیر می‌پذیرند. از بین این عوامل گذشته از اهمیت تک‌تک آنها ما به بررسی عوامل سیاسی اکتفا می‌کنیم: عوامل سیاسی برشبکه ارتباطات وبه طورقابل ملاحظه‌ای درمیزانی که شبکه ارتباطات تابع کنترل سیاسی حکومت هستند، تأثیر می‌گذارند. رسانه‌های همگانی در بسیاری ازجوامع و آشکارتر از همه درنظام‌های توتالیتر یا اقتدارگرا، تابع میزان متفاوتی ازسانسور هستند. برای مثال آلمان نازی ونظام‌های کمونیستی شوروی و اروپای شرقی، کنترل دقیقی بررسانه‌های همگانی و معمولا ً بر وسایل تکثیر اطلاعات، ماشین چاپ، دستگاه فتوکپی و حتی ماشین تحریر اعمال می‌کنند. با وجود این، کنترل اطلاعات درهمه جوامع وجود دارد.
سانسور حتی به صورتی دیگر دربیشتر کشورها وجود دارد. حتی اگر به آنچه مستهجن ومخالف اخلاق تلقی می‌گردد، محدود باشد. کمتر حکومتی است که سعی نمی‌کند، کنترل بر اطلاعات را به هرصورتی حفظ کند و بطور ضمنی براین اعتقاد که اطلاعات قدرت است، صحه نگذارد. رابطه قدرت سیاسی و رسانه دربررسی رابطه بین قدرت سیاسی و رسانه‌ها، می‌توان سه مدل عمده را از یکدیگر تفکیک کرد:
الف) مدل دستکاری کردن براساس این مدل، صاحبان ابزار تولید درجهت منافع خودشان وسایل تولید فرهنگ و اندیشه را درجامعه کنترل می‌کنند. این مدل برپایه فلسفه مارکسیسم استواراست. دولتها در جوامع سرمایه داری، نماینده صاحبان سرمایه محسوب می‌شوند و با استفاده از وسایل ارتباط جمعی، سعی در حفظ وضع موجود دارند. بنابراین دولت یا کسانی که مالکیت یا مسئولیت اداره این رسانه‌ها را برعهده دارند، آگاهانه محتوای آنها را دستکاری می‌کنند. بدین ترتیب رسانه‌ها موجب می‌شوند، که صاحبان سرمایه، ثروتمند شوند وثروت بیشتر، قدرت سیاسی بیشتری برای آنها به ارمغان می‌آورد. افرادی چون هرمن Herman و چامسکی Chomsky ازاین دیدگاه دفاع کرده‌اند.
ب) مدل هژمونی( سرکردگی) این مدل نیز بر پایه فلسفه مارکسیسم استوار است، که اولین بار توسط آنتیونیوکراشی عنوان شد و ریشه در افکارمتفکرانی چون لوی آلتوسر و نیکوس پولانزاس دارد. هژمونی در لغت به معنای حاکمیت نوعی اندیشه در جوامع، طی دوره‌ای خاص است. این مدل، ایدئولوژی را بهتر از ساختار و منافع اقتصادی می‌بیند. براساس این دیدگاه، روزنامه نگاران و روشنفکران در جامعه بر اساس ایدئولوژی خودشان عمل می‌کنند. زیرا منافع طبقاتی و اجتماعی، و به عقیده گرامشی، اندیشه برتر یا تفکر حاکم در جامعه، به‌طور ناخودآگاه در ضمیر روزنامه‌نگار جا دارد و از این رو رسانه بخشی از ایدئولوژی حاکم محسوب می‌شود.
ج) مدل کثرت گرا در مدل کثرت گرا که بر اساس دیدگاه ماکس وبر طرح ریزی شده است، تنها به طبقه‏بندی جوامع از نظر اقتصادی توجه نمی‌شود. بلکه موقعیت‌های سیاسی و منزلت‌های اجتماعی نیز در آن وارد می‌شود. ازاین رو جهت گیری در رسانه‌ها با توجه به نیاز مخاطبان و ازسوی بازار مشخص می‏شود. محتوای رسانه‏ها متنوع می‌شود و سانسوری در کار نخواهد بود. در این مدل، آزادی بیان حق همگان محسوب می‌شود. انواع نظامهای حاکم بر رسانه‌ها همانطور که گفته شد، رسانه‌ها عامل اصلی توزیع اطلاعات در جوامع معاصر به شمار می‌روند و نقش‌هایی، از جمله ناظران اجتماع، سازندگان افکار عمومی و مشوقان مردم در امر مشارکت سیاسی، برای آنها منظور شده است. اما رسانه‌ها در عمل، با توجه به رژیم‏های سیاسی متفاوت، با محدودیت‌هایی مواجهند، که گاه به صورت سانسور و گاه به شکل فشارهای مالی و گاه متأثر ازخواست مخاطبان ظاهر می‌شوند. از دیدگاه دوفلور کارکرد رسانه‌ها را می‌توان همچون دیگر نهادهای اجتماعی درچارچوب رژیم‌های سیاسی مورد توجه قرارداد.

چهار نوع رژیم سیاسی با نظام رسانه‌ای

سیبرت Sibert و همکارانش درسال 1956 برای اولین بار در یک دسته بندی، به چهار نوع رژیم سیاسی با نظام رسانه‌ای متفاوت اشاره می‌کند. بعدها دنیس مک کویل آنها را تحت عنوان نظریه‌های هنجاری درشش گروه تقسیم می‌کند:
1- نظام آمرانه یا استبدادی: این نظام ازنظرتاریخی، قدیمی‌ترین نوع محسوب می‌شود و مبتنی برحق آمرانه و مطلق حکومت دربرابر رسانه‌هاست. به‌طوری که اداره وکنترل این وسایل درانحصار دولت است و پیامهای آنها همانند و در یک قالب تهیه و پخش می‌شوند. آلمان نازی و اسپانیای فرانکو از این نمونه‌اند. 2- نظام آزادی گرا: این دیدگاه، ریشه درجنبش‌های روشنفکری قرون 17و 18 میلا دی دارد و متأثر از نظرات جان لاک و به خصوص جان میلتون می‌باشد، که برای اولین باردیدگاه آزادی مطبوعات را مطرح کرد. ویژگی عمده این نظام رسانه ای، عقل گرایی، لزوم وجود بازار آزاد تبادل اندیشه و پذیرش مسئولیت نظارتی رسانه‌ها برکارهای دولت می‌باشد.
3- نظریه کمونیستی: ریشه درافکارفلسفی کارل ماکس دارد. این رویه پس ازانقلاب اکتبر روسیه درسال 1917 توسط لنین به کار گرفته شد. بر پایه‌ی این نظر،آزادی مطبوعات درجوامع غربی چیزی جز استثمار توده‌ها نبوده است. بنابراین دولت مجازاست آنها را به عنوان ابزار توسعه به کارگیرد.
4- نظریه مسئولیت اجتماعی: این نظام در شروع قرن بیستم در آمریکا پیدا شد. دیدگاهی که توسط حقوق دانان و سندیکاهای مطبوعاتی عنوان شد. مهمترین نکته در این نظام، حقوق گروه‌ها، محورکردن جامعه و ایجاد انگیزه برای گفتگوی بیشتر میان افراد بود. به این معنا که باید در جامعه، برای افراد و اندیشه‌ی آنها ارزش قائل شد. این دیدگاه، بهترین شکل کنترل ونظارت برکار رسانه‌ای از طریق سندیکاهای رسانه‌ای است.
5- نظریه انقلابی توسعه‏ای: این نظریه یک دیدگاه جهان سومی به حساب می‌آید، که به دو نوع نظام آمرانه و کمونیستی شباهتهای زیادی دارد. دراین نظام، رسانه‌ها در کنترل مستقیم دولت می‌باشند ولی مسئولیت پیشبرد اهداف توسعه‌ای را دنبال می‌کنند.
6- نظریه مشارکت دموکراتیک: این دیدگاه، به کنترل افراطی محتوای ارتباطات توسط رسانه‏ها انتقاد می‌کند و خواستار مشارکت نهادهای دیگر گروه‌های کوچک در امر تولید و مالکیت وسایل ارتباط جمعی است. [71]
رسانه و جوانان
رسانه‌ها و به خصوص رسانه‌های الکترونیکی، با توجه به قابلیتها و کارکردهایی که دارند، میتوانند در جهت حفظ سلامت و بهداشت روان و به عنوان یکی از عوامل تسهیل کننده هویت یابی برای جوانان کاربرد داشته باشند. همچنین میتوانند زمینه ساز بحران هویت و بیگانگی افراد از فرهنگ، ارزشها و باورهای خود گردند. بنابراین، وسیله و واسطه بودن رسانه‌ها آنها را در معرض کاربردهای دوگانه و گاه متضاد قرار داده است.
در یکی از تحقیقات غربی که چندین سال به طول انجامید، از افراد خواسته شد تا به این سؤال که«علت توجهشان به برنامه‌های تلویزیون یا هر رسانه دیگر چیست؟» پاسخ دهند. در جوابهایی که از این بررسیها بدست آمد، الگوی نسبتاً منظمی دیده میشود و آن عبارت است از:
1- کسب اطلاعات: پاسخ دهندگان یکی از عوامل توجه و علاقه خود به رسانه‌ها را کسب اطلاع و آگاهی درباره جامعه و جهان و راهنمایی در مورد مسائل زندگی معرفی کردند.
2- وحدت و تعامل اجتماعی: کسب بصیرت درباره وضعیت دیگران، احساس تعلق به جمع و کمک به اجرای نقشهای اجتماعی.
3- تفریح و سرگرمی: یکی از عوامل روی آوردن افراد به رسانه‌ها تفریح و سرگرمی است.
4- هویت یابی: از دیگر علل روی آوردن افراد به رسانه‌ها به ویژه تلویزیون، کسب آگاهی در مورد خویشتن، تقویت ارزشهای شخصی، یافتن الگوهای رفتاری، همانندسازی با ارزشهای مورد اعتنای دیگران و در یک کلام «هویتیابی» است.
بدیهی است هر کس میکوشد تا از رسانه‌ها در جهت پیشبرد اهداف خود استفاده کند. عامل اصلی کارکرد منفی برای رسانه‌ها به خصوص ماهواره و اینترنت، اهداف پلیدی است که غالب مدیران فعلی این رسانه‌ها در پیش گرفته‏اند و هدف اصلی استعمار نوین، سلطه فرهنگی و تبلیغ ارزشهای غربی در جهان سوم و تمامی جوامع در حال توسعه است. در حال حاضر با توجه به تغییر و تحولات عصر جدید و جهانی شدن رسانه‌ها، ما در برابر یک چالش جدید قرار گرفته ایم که این مسئله می‌تواند شخصیت و هویت ملی و فرهنگی ما را به آزمون بگذارد.
«گراهامایفولر» معاون پیشین شورای اطلاعاتی امنیت ملی در سازمان سیا میگوید: «اسلام و نهضتهای اسلامی در زمان ما منبع کلیدی کسب هویت را برای اقوامی فراهم میآورد که قصد دارند همبستگی اجتماعی خود را در مقابله با تهاجم فرهنگی تقویت کنند». طبق همین برداشت، چندی پیش مؤسسه امور امنیت ملی یهودیان در واشنگتن در کنفرانسی به صراحت اعلام کردند: «باید هویت دینی مسلمانان را از آنان بگیریم».
استراتژی دنیای غرب و رسانه‌های غربی در واقع این است که شخصیت و هویت ملی و فرهنگی جوانان را در برابر یک چالش و بحران جدید قرار دهد. اینجاست که بحث از کارکرد رسانه‌ها در ایجاد بحران هویت، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
امروزه مسأله جهانی شدن رسانه‌ها برخاسته از یک زیربنای فکری و نوین در اندیشه و تفکری است که در دهه 1990 در محافل علمی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی غرب به ویژه امریکا رواج یافت. جهانی شدن (Globalization) یک تحول اجتماعی است که در آن قید و بندهای جغرافیایی، هنجارهای اجتماعی و فرهنگی از میان میرود و روابط انسانی، کیفیت بدون مرز و بدون زمان میگیرد.
طرفداران این نظریه ( به خصوص اندیشه وران و هدایتگران امریکایی جریان جهانی سازی) برای دستیابی به این هدف، از وسایل ارتباط جمعی مانند ماهواره، اینترنت و پستهای الکترونیکی به عنوان ابزار مهم و اصلی سود جسته اند. بنا براین «جهانی شدن رسانه‌ها» و یا به تعبیر دیگر «وسایل ارتباط جمعی فرامرزی» فرسایش هویت ملی و فرهنگی را در پی دارد.[72]
«پاستر»، یکی از نظریه پردازان پست مدرنیزم کوشیده است اثرات فناوریهای جدید و رسانه‌ها را در پرتو آخرین نظریه‌های معتبر، نسبت به اجتماع و فرهنگ، موشکافانه بررسی کند. وی در اثر خود با عنوان «عصر دوم رسانه‌ها» در این زمینه میگوید: «آنچه در نوآوریهای فنی مربوط به عصر دوم رسانه‌ها؛یعنی عصر اینترنت، پست الکترونیکی و ماهواره مهم است، دگرگونی گسترده فرهنگ، هویت فرهنگی و روش جدید ساخته شدن هویتهاست».
به میزانی که رسانه‌ها مسئولیت خود را در جهت حفظ هویت و ارائه مدلهای هویتی به نوجوانان درک میکنند، میتوانند پیامدهای منفی رسانه‌های مهاجم (که هویت ملی و فرهنگی ما را نشانه گرفته و استراتژی بحران آفرینی را در پیش گرفته اند) پیشگیری کنند.[73]
اگر به آرمان و اندیشه امام راحل(ره) که معتقد بود: «تلویزیون باید یک دانشگاه باشد.» باور داشته باشیم، میتوان دریافت که رسانه‌ها نباید اسیر تئوری «رسانه-سرگرمی» شوند و کارکرد یک بعدی پیدا کنند. رسانه‌ها باید هنجارها، ارزشها و میراث فرهنگی جامعه را در قالب فیلم، داستان، مقاله،گزارش مستند و ... به نسل جوان معرفی کنند و از این رهگذر درک آنها را از اینکه چه کسی هستند؟ سابقه تاریخی آنها چیست؟ موقعیت کنونیشان در جهان و منطقه چگونه است؟ ... افزایش داده‌ها و تأثیرات منفی ماهواره، اینترنت و دیگر رسانه‌های فرا ملیتی را گوشزد کنند و این امکان را فراهم سازند تا جوانان به هویت اصیل فرهنگی، تاریخی، سیاسی و اجتماعی خویش پیبرند.
بنابراین بخش مهم هویت جوانان در درون جامعه شکل میگیرد. چنانچه نهادهای خانواده، مراکز آموزشی و محیط اجتماعی به وظیفه خود در قبال اعطای شخصیت و هویت مناسب، نسبت به افراد تحت پوشش خود خوب عمل کنند، نتیجه‌‌اش خودباوری اجتماعی، خوداتکایی، خودیابی، آزاداندیشی، اعتماد به نفس، استقلال خواهی، عدم وابستگی، عزت نفس، رشد و توسعه و فتح قله‌های کمال فردی و اجتماعی میگردد؛ چنانکه بعد از پیروزی انقلاب شاهد برخی از موفقیتها بوده ایم. اما چنانچه جامعه به وظیفه خود در سامان دادن به یک هویت جمعی سالم به افراد خود نکوشد یا سستی کند، نتیجه‌‌اش وابستگی، بیهویتی، مقلد محض بودن، توسری خور بودن، مأیوس شدن، افسردگی، عدم رشد و توسعه، احساس حقارت در مقابل بیگانگان، عقب ماندگی، مصرفی بار آمدن و هزار مشکل اجتماعی دیگر خواهد بود که هنوز نزدیک به 30 سال که از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی میگذرد، شاهد پیامدها و آثار مخرب باقیمانده از رژیم سابق هستیم. بازنگری باورهای فرهنگی، زمینه تصحیح و پالایش و تعمیق اندیشه‌ها را در نسل جوان مهیا مینماید.
جوانان در استفاده از رسانه‌های نو پیشگام هستند و این مزیت نسبی را دارند که سریعتر یاد می‌گیرند و فعالترند. آنها در استفاده از رسانه‌ها از خود ابتکار و نوآوری نشان می‌دهند. از طرفی رسانه‌ها به عنوان یک پدیده تکنولوژیک و اجتماعی و ارمغانی از جامعه جدید، اثرات ویژه‌ای روی جوانان دارند.. بخشی از این تاثیر به ذات و ویژگیهای دوره جوانی و گذار از دور نوجوانی مربوط است. بخشی نیز مرتبط با ملاحظاتی است که در سطح اقتصادی، سیاسی، فرهنگی یا ترکیب آنها از قبیل اقتصاد سیاسی، اقتصاد فرهنگی و اقتصاد اخلاقی و کلا «مصرف» مطرح است. وجه ملموس آن به مصرف رسانه‌های نو یا مصرف تکنولوژیک بر می‌گردد. جوانها در مصرف رسانه‌ها گاهی عطش، نیاز یا وسواس دارند که این نیاز هم سخت افزاری است و هم نرم افزاری. به همین علت، با مصرف انبوه و تولید انبوه سبک و مد و میل به ایجاد نیاز جدید و میل به ترویج مد مواجهیم.
البته تاثیرات رسانه‌ها را می‌توان از وجه سیاسی ـ فرهنگی هم در نظر گرفت. استفاده از رسانه‌ها گرچه استفاده فرهنگی است ولی در عین حال فرهنگ را باید در متن قدرت و روابط سیاسی جامعه هم دید و به همین خاطر اهمیت سیاسی هم پیدا می‌کند.
به هر حال، اهمیت رسانه‌ها از منظر اقتصادی، سیاسی و فرهنگی محسوس است و گسترش آنها مجالی را برای تنوع و تکثر در ارزشها و هنجارها در اختیار افراد قرار می‌دهد و تا حدی مکانیزم‌های کنترلی که در عرصه عمومی ممکن است محدودیت ایجاد کند رخت برمی‌بندد. از منظر اخلاق (اخلاق عمومی و اخلاق رسانه‌ای و اخلاق اجتماعی) هم می‌توان به رواج رسانه‌ها نگاه کرد و تاثیرگذاری آنها را بر گروه‌های جوان بررسی نمود. از این منظر رسانه را ذاتا ابزاری خنثی نمی‌دانند و معتقدند که تکنولوژی در بطن خود ویژگیهایی دارد که به کاربر خود انتقال می‌دهد و به نظر می‌رسد که اکثر رسانه‌های نو این ظرفیت را در سطح بالا دارند و جوانان از این پتانسیل بیشترین اثر را می‌پذیرند.
منابع جامعه اطلاعاتی اثراتی بر کمیت و کیفیت ارتباطات برجا می‌گذارند. منظور از کمیت، جنس و زمان و میزان اطلاعات است و اساسا چنین حجمی از اطلاعات چه در شیوه مصرف و چه در شیوه مبادله و شیوه برقراری، ارتباط متناسب با خود را طلب می‌کند. بنابراین جامعه اطلاعاتی معرف جامعه‌ای است که در آن کمیت و کیفیت ارتباطات و تعاملات کنشگران اجتماعی (با هم و با جامعه) دچار تغییرات اساسی می‌شود که این امر هم به دلیل برد رسانه‌ها، هم سرعت انتقال پیام و هم به واسطه کیفیت ارتباط و تعامل کنشگر و مصرف‌کننده و کاربر با رسانه روی می‌دهد. همه اینها شرایطی را ایجاد کرده‌اند که پیش از این میسر نبود. این شرایط سرعت تغییرات را تشدید می‌کند و فرهنگ خاص خود را به همراه می‌آورد و تغییرات متناسب با خود را در ساختار اجتماعی ایجاد می‌کند، به نحوی که ساختار قبلی را به ساختار سیال‌تر، دینامیک‌تر و پویاتر و فردگرایانه‌تری تبدیل کرده است که نوع نیازها و تمایل و ارتباط کاربران و مشخصا جوانها را با خود تغییر می‌دهد. جوانی که با رسانه‌های نو و پیامهای متعدد و شبکه‌های وب جهانی سروکار دارد، ناگزیر است شیوه خود را در برخورد و مواجهه با آن اطلاعات تغییر دهد.
جامعه‌شناسان معتقدند که در این شرایط یادگیری فرد، موزاییکی می‌شود. یعنی به جای اینکه جوان از اطلاعات در عمق آن استفاده کند ناچار است از این بایتها و سایت‌ها و تکست‌ها داشته باشد و یاد بگیرد که آنها را موازی با هم ببیند و به صورت موردی و بر حسب نیاز به آنها رجوع کند. این چیزی است که «یادگیری موزاییکی» نام دارد. به این ترتیب جوان اطلاعات را سریع و سیال می‌گیرد و سریع و سیال پردازش می‌کند و به اقتضای موقعیت به استفاده از آن می‌پردازد.
این فناوریها جوانان را در معرض تجربیاتی قرار می‌دهند که همه به صورت واقعی به آن دسترسی ندارند و دسترسی و تجربه کردن آن مستلزم شرایط و موقعیتهایی است که یا زمان مستقل و یا موقعیتهای ویژه‌ای را طلب می‌کند.
رسانه‌های نوین بلوغ اجتماعی و تغییر ذاتی در نگرش کاربران جوان به اجتماع را موجب شده‌اند. استفاده از این تکنولوژیها ذاتا مستلزم مهارتها و تواناییهایی است که بواسطه انعطاف‌پذیری و نیاز به سرعت یادگیری، برای جوانها بیشتر میسر است. به همین دلیل، جوانها گاهی خود عامدانه از این فرصتها استفاده می‌کنند و گرایش به تقویت این مهارت‌ها را در خود ایجاد می‌کنند تا مرزبندی با دنیای بزرگسالان را بارزتر کنند و بیشتر دامن بزنند. البته گاهی بزرگترها نیز به یادگیری مهارتهای استفاده از تکنولوژیها روی می‌آورند تا هم از لذات و امتیازات این تکنولوژیها ( مثل آموزش، یادگیری، سرگرمی و ...) بهره‌مند شوند و هم شکاف و فاصله آنها برای ارتباط و گفتگو با نسل جوان بیش از این نشود. در چنین فضایی جوانان فاصله خود با بزرگسالان را همچنان حفظ می‌کنند و حتی‌المقدور به آن دامن می‌زنند که نتیجه آن، تسریع فرایند بلوغ است. بویژه در عرصه‌هایی که ممکن است از آن استفاده‌های منحرفانه و ناپسند استنباط شود یا تجاربی که در عرصه واقعی یا نیاز به صرف زمانی دارد که جوان به آن برسد یا شرایط ویژه‌ای را طلب می‌کند.
مثلا تجربه‌های پورنوگرافی در رسانه‌ها و فضاهای مجازی، رسیدن به بزرگسالی را تسریع می‌کند. این فرایند، داشتن تجربه جنسی را به عنوان شرطی برای بزرگسالی، کمرنگ می‌کند.
بر اساس نظر کارشناسان تاثیر رسانه‌ها در کاهش زمان رسیدن به سن بلوغ و جوانی، احتمالا باعث می‌شود که جوانان سریعتر نقش بزرگسالی را بازی کنند و وارد جامعه شوند. این امر در جامعه‌ای که پذیرش چنین چیزی را ندارد و به اندازه جوان با رسانه‌ها در ارتباط نیست تبعاتی مطلوبی را به همراه ندارد.
رسانه‌ها عملا فرایند کسب هویت مستقل را برای جوانان تسریع می‌کنند و فرصتهایی را برای تامل و بازاندیشی در خود، اطرافیان و اجتماع فراهم می‌کنند و میل جوان را به استقلال (به عنوان یکی از نشانه‌های بزرگسالی) تشدید می‌کنند. این موضوع ممکن است به لحاظ هنجاری متعارف و پسندیده و مقبول جلوه کند یا در شرایطی به عرصه‌های ممنوع و غیرمجاز هم کشیده شود. فضای مجازی و مجاورت با رسانه‌ها می‌توانند آن فرآیند گذار سالم به دنیای بزرگسالی را به انحراف بکشانند. بخصوص این موضوع در استفاده‌های پورنوگرافیک از فضای مجازی بسیار حساس است.
البته رسانه‌ها برای جوانان قطعا وجوه مثبتی هم دارند. بازاندیشی و تامل، کارکرد مثبتی است که می‌توان از رسانه طلب کرد. همین‌طور مواردی مانند کسب مهارت، کسب تجارب تازه برای آموزش، یادگیری و... از کارکردهای مثبت دیگر رسانه‌اند. می‌توان قدرت‌بخشی را هم از رسانه‌ها طلب کرد. بخصوص برای گروههایی که مشارکت‌شان در موقعیت‌های دنیای واقعی برای یادگیری و تعامل و ارتباط مشکل است و در عالم واقعی از فرصتهای محدودتری برخوردار هستند و از نابرابری بیشتر متنفر می‌شوند، رسانه می‌تواند فضای برابر را ایجاد کند. اینها همه دو روی یک سکه‌اند، یک روی سکه استفاده مثبت از تکنولوژی‌ ارتباطی است و روی دیگر استفاده منفی از آن.
تحقیقات و بررسی‌‌ها در فضای مجازی چت‌روم‌ها نشان می‌دهد که اگرچه هنوز استفاده غالب از این امکان، از نوع سرگرمی‌ها و سرگرمیهای مبتذل و غیرمقبول و گفتگوهای پیش پا افتاده است و ممکن است به حریم حیثیتی افراد لطمه بزند، اما می‌توان از آن انتظار پیامدها و کارکردهای مفید را در یک دوره گذار داشت. مثلا از نگاه ارتباطی می‌توان انتظار داشت که با استفاده از چت‌رومها شیوه گفتمان صحیح، پیدا کردن افراد هم‌سلیقه و همفکر برای تاثیرگذاری مثبت بر یکدیگر و تبادل نظر و ارتباط سالم بیشتر فراهم شود. این امکان در حال حاضر عملا به یک تریبون و مجالی تبدیل شده که ضعف ارتباطات افراد در حوزه عمومی را جبران می‌کند. از مطالعات پراکنده نیز استنباط می‌شود که هنوز روابط دنیای مجازی امتدادی است از آنچه در دنیای واقعی می‌گذرد و هنوز مثلا مزیت جنسیتی در دنیای مجازی هم خودش را نشان می‌دهد، زیرا انتخابگری و استفاده ابزاری، بیشتر در اختیار پسران جوان است که همه این امتیازات را در دنیای واقعی هم بهره‌مند هستند.
همچنین نقش رسانه‌ها در تربیت جوانان بسیار پررنگ می‌تواند باشد. امروزه انسان در زندگی اجتماعی و در برخورد با غیر خود، نیاز شدیدی به ارتباط دارد و تنها از این طریق است که نیازهای فردی و اجتماعی خود نظیر نیاز به احساس امنیت و میل به رشد را برآورده می‌کند. بشر از همان آغاز برای برقراری ارتباط و رساندن پیام خود به دیگران، شیوه‌های گوناگونی را به کار برده است؛ از اشارات، کلمات و اشاره‌های رمزی اولیه گرفته، تا استفاده از پیشرفته‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین وسایل ارتباطی مدرن امروزی.
رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی که در طول تاریخ دارای سرعت بسیار کند و ناچیزی بوده اند، در عصر حاضر تحول چشمگیری یافته اند.
پیدایش فن سینما در ابتدای قرن بیستم، ظهور رسانه‌های بی سیم نظیر رادیو و سپس تلویزیون، تولید و انتشار نوارهای ویدئویی و راهیابی آن به خانه‌ها در دهه‌های آخر قرن گذشته و از همه مهمتر همگانی شدن و امکان دسترسی آسان همگان بدانها و هم اکنون پدیده شگفت انگیز ماهواره و شبکه‌های اینترنت، از مظاهر تحول این صنعت، در عصر حاضر بوده است، که انسان تمام آنها را برای رسیدن به مقاصد مختلفی نظیر اطلاع رسانی، تعلیم و تربیت، اندیشه پروری (فرهنگسازی) هدایت و راهنمایی، افزایش آگاهی‌های اجتماعی و... به کار گرفته و می‌گیرد. البته در همه این اهداف نیز هدفهای تربیتی نهفته است. چگونگی پذیرش و استقبال مردم و نیز تحت تأثیر واقع شدن هر کدام از آنها از این ابزار و وسایل متفاوت است؛ زیرا استقبال مردم، متأثر از عوامل گوناگونی، نظیر، اندوخته‌ها و یافته‌های فرد، دیدگاهها، اعتقادات و ارزشها و... است.
هر اندازه که رسانه‌ها به بهترین شکل به کار گرفته شده، منافع و فواید آن در زمینه کمک به رشد صحیح و سالم افراد و نیز سازگاری او با جامعه و تحول و پیشرفت صحیح آن جامعه به سوی کمال مطلوب، بیشتر بوده است.
نظر به این که از طرفی حوزه‌های معرفتی و علمی بسیار وسیع بوده و دارای سرعت چشم گیری از پیشرفت در زمینه‌های مختلف می‌باشد و به کارگیری صرف روشهای تقلیدی و نقل و انتقال معارف توسط نظام رسمی تعلیم و تربیت، مؤثر نبوده و بر تمام ابعاد و جوانب امر پوشش کافی ندارد و از طرف دیگر، استفاده و بهره بردن از دستگاههای اطلاع رسانی و رسانه‌های گروهی آسان است و دارای توان بالا و امکانات وسیعی در جهت انتشار بین گروههای مختلف مردم می‌باشد، بنابراین کمک گرفتن از دستگاههای اطلاع رسانی و رسانه‌ها برای استحکام بخشیدن به فرایند تعلیم و تربیت و تعمیق آن در زمینه‌های مختلف و حوزه‌های علمی، فنی و ادبی در خارج از مدرسه بیش از پیش ضروری است.
پیامهایی که توسط رسانه‌ها رد و بدل می‌شود در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، نظامی، و فرهنگی و... است. مخاطبان این پیامها افراد و گروههایی در سطوح مختلف فرهنگی، اقتصادی، و اجتماعی‌اند که گاه در مسافتهای طولانی و دور از هم در سراسر جهان پراکنده اند.
از جمله وظایف رسانه‌ها عبارت است از یاددهی و یادگیری، اندیشه پروری، هدایت و راهنمایی، افزایش آگاهی‌های اجتماعی و رشد اجتماعی در ابعاد مختلف. تمام سعی و تلاش رسانه‌های جمعی، رسیدن به اهداف و مقاصدی است که در عین حال، هر کدام به نحوی دارای رنگ و صبغه تربیتی اند؛ زیرا این رسانه‌ها در اموری نظیر رشد شخصیت افراد در ابعاد مختلف، ایجاد ارتباط بین افراد و جامعه، کمک به افراد در فرایند سازگاری با جهان متغیر پیرامون و... دخالت دارند.
تحقیقات جدید نشانگر این امر است که تمام افراد - چه کوچک و چه بزرگ - در برابر محصولات تولیدی رسانه‌ها منفعل و متأثر محض نیستند؛ بلکه این محصولات پس از دریافت توسط مخاطبان عاقل و براساس اندوخته‌های ذهنی به یک فهم و درک و معرفت تبدیل می‌شود. بنابراین انسان به کمک اعتقادات، گرایشها، ارزشها و دیدگاههای خاصی که دارد، این محصولات رسانه‌ای را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و در نهایت به یک فهم جدید عقلانی که جهت دهنده یک رفتار از او می‌باشد، می‌رسد. اما از آنجا که به هر حال، رسانه‌های جمعی بر مخاطبان بخصوص کودکان، نوجوانان و جوانان تأثیرات غیرقابل انکاری دارد، همیشه با تأثیرات سوء نیز همراه می‌باشد و بیم آن می‌رود که اثرات سوء آن در بیشتر موارد غلبه پیدا کند؛ مثلاً:
1. استفاده از این ابزار در جهت جایگزینی افکار و ارزشهای انحرافی، زمینه ساز انحرافهای اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی است.
2. اعتماد بر اخبار و نیز تحلیل و تفسیرهای رسانه‌ها، قدرت نقد و تحلیل و بررسی و تحقیق را از افراد می‏گیرد.
3. زیاده روی در نقل اخبار و بیان حوادث و... به افسردگی روحی و ناراحتیها و حساسیتهای عصبی منجر می‌شود.
بنابراین، تأثیرگذاری رسانه‌ها بر افراد غیرقابل انکار و اجتناب ناپذیر است. از طرف دیگر، روشهای تقلیدی تدریس در مدارس که انتقال دانش و معلومات و پس گرفتن آن در ایام امتحانات می‌باشد، به تنهایی برای تغییرات و تحولات مورد نظر اجتماع کافی نیست.
علاوه بر این، دستیابی جهانیان به تمام جهان توسط رسانه‌های گروهی و تبدیل تمام جهان به یک دهکده جهانی، مسؤولیت سازمانها و مؤسسه‌های آموزشی و تربیتی و دولتها را بیش از گذشته کرده است؛ زیرا این مراکز و مؤسسه‌ها نقش بسیار مهمی در امر تشکیل و سازندگی شخصیت انسانی افراد و تحقق رسالت مدرسه و اهداف آن دارند.
امروزه دیگر برای همه دست اندرکاران این امر ثابت شده است که رسانه‌های جمعی علاوه بر آن که ابزاری برای سرگرمی و تفریح مردم اند، ابزاری برای آموزش و پرورش، فکر و اندیشه و تحول و تکامل جامعه بوده و از این جهت بسیار حایز اهمیت اند. به همین سبب می‌توانند نقش مهمی در تعلیم و تربیت اندیشه نسل حاضر بخصوص نسل جوان ایفا کنند و به خاطر همین نقش مهمی که ایفا می‌کنند، امروزه این ابزار و وسایل همچون رادیو و تلویزیون، از لوازم ضروری زندگی اجتماعی شده است.
این لوازم زندگی، مردم را، با رویدادهایی پیوند می‌دهند که در زندگی روزانه اهمیت دارند. رسانه‌ها برای مردم میدانی را فراهم می‌کنند که آنان بتوانند در آن افکارشان را در زمینه مسائلی که بر زندگی روزانه شان تأثیر می‌گذارد مبادله کنند و سبب می‌شوند تا مردم درک عمیقتری از خودشان، محیط شان و نهادهایشان پیدا کنند. رسانه‌ها تعلیم دهندگانی‌اند که ادعای معلمی ندارند.
رادیو دیگر از مخاطبان خود انتظار ندارد که دو زانو و مؤدب در مقابلش زانو زده، به او نگاه کنند تا مطلبی را فراگیرند؛ بلکه در تمام شبانه روز و در هر مکانی و برای همه اقشار بخصوص نوجوانان و جوانان مطالب بسیار متنوع و جذاب ارایه می‌دهد.
تلویزیون، این جعبه جادویی قرن بیستم، از جهت جذابیتهای ظاهری و سرگرم کردن تماشاچیان، گوی سبقت را از دیگر رسانه‌ها ربوده است، به حد{ی که کمتر بیننده‌ای از میان برنامه‌های تلویزیون یکی را انتخاب می‌کند، بلکه این تلویزیون است که برنامه‌های جذاب خود را بر بینندگان تحمیل می‌نماید.
جمع شدن عناصر صوتی و تصویری و نیز حرکتی در تلویزیون، این وسیله را در نظر آنها دارای جذابیت دو چندان کرده است و خود انگیزه نیرومندی است تا کودکان و نوجوانان وقت زیادی را صرف نشستن پای آن کنند.
روزنامه‌ها مجلات و حتی کتابها، با چاپ مطالب بسیار متنوع و رنگ آمیزیهای جذاب و داستانهای شگفت انگیز مخاطبان را به خود جذب می‌کنند. اما به راستی با وجود رسانه‌های متعدد گروهی در سراسر جهان و باز بودن فضای آن برای جوانان و نوجوانان، چه بر سر آنها خواهد آمد؟ آیا حقیقتاً این رسانه‌ها تربیت صحیح و مطلوبی را برای آنها به ارمغان خواهند آورد؟ برنامه‌های تولیدی این دستگاهها در جهت چه اهداف و مقاصدی هدفگیری شده اند؟
آیا تا به حال برای ریشه کن کردن و یا حداقل تقلیل آثار سوء آن تدابیری اندیشه شده است؟ آیا در حقیقت این مدارس موازی که بسیار گسترده تر از مدارس رسمی اند، دارای متولی و سرپرستی هستند؟ نقش پدر و مادر در برخورد فیزیکی و یا زمینه سازی برای هر چه بهتر استفاده کردن نوجوانان و جوانان از رسانه‌ها چیست؟ آنها چه وظایفی دارند؟
از طرفی تربیت، کم کردن فاصله بین توان بالقوه و بالفعل انسان و حرکت دادن متربی از مبدأ نقص به منتهای کمال است؛ تربیت باغبانی وجود انسان و بستر آفرینی رویش و جوانه‌های وجود انسان است. بنابراین تربیت چیزی نیست که ما آن را انجام دهیم، بلکه چیزی است که ما انسانها برای آن، بستر فراهم می‌کنیم؛ فراهم کردن بستر تربیت یعنی زدودن آفتهای تربیت، نفی علاقه‌ها و هموار کردن عوامل تربیت. «قولوا لا }ِلهَ }ِلا ا... تفلحوا» اساسی‌ترین منشور و اصول تربیت است. رسیدن به فلاح، با توجه به گفتن این که خدایی جز «ا...» نیست، یعنی به اوج کمال شخصیت رسیدن؛ همان طور که می‌دانید، فلاح از «فلح» به معنی «جوانه زد»، «شکوفا شد» می‌آید و اوج شکوفایی وجود انسان، غایت تربیت است و هدف اصلی از بعثت اولیا و انبیای الهی، تربیت بشر است.
تربیت، اولین و آخرین حرف را در دنیای حاضر می‌زند و در آینده نیز چنین خواهد بود؛ به ویژه تربیت تفکر خلاق یعنی مسلح شدن به پرورش مغزهای خلاق و نوآوری که بتواند سرنخِ علوم و فنون برتر را به دست بگیرد؛ به گونه‌ای که مسلح بودن به اندیشه‌های تربیت تفکر خلاق، در رأس برنامه‌های استکباری دنیاست، یعنی آنها می‌خواهند انسانهای خلاق را در هر جای دنیا که باشند، حتی با برگزاری المپیادها در جهان سوم، بشناسند و آنها را تربیت کنند تا صاحبان مغزهای خلاق، مولد تکنولوژیهای برتر و صنایع نوین شوند و این یک نوع تربیت است.
رسانه‌ و کودک
وسایل ارتباط جمعی مهمترین شاخصه جامعه مدرن به شمار می‌آید و شامل رادیو، تلویزیون، نشریات و... می‌باشد. در این میان نقش رسانه‌های تصویری به خصوص تلویزیون نسبت به سایر رسانه‌ها برجسته‌تر است و در مقایسه با دیگر رسانه‌ها از مطلوبیت بیشتری برخوردار است، این امر به خصوص، بیشتر آنجا تحقق مییابد که کودکان به عنوان متقاضیان جدی برنامه‌های تلویزیون مطرح باشند. البته رسانه‌های نوشتاری هم در اطلاع‌رسانی و رشد استعداد کودکان مؤثر و مفید می‌باشند. یکی از مهم‌ترین کارکرد رسانه‌ها، کمک به روند فرهنگپذیری است. فرهنگپذیری، عبارت است از، جریان انتقال اندیشه‌ها، هنجارها، باورها، معیارها و نمونه‌های رفتاری موجود در فرهنگ جامعه به افراد آن. نهاد خانواده و سپس نهاد تعلیم و تربیت، اولین مراکز انتقال مفاهیم فرهنگی به کودکان می‌باشند. با توجه به اهمیت و نقش رسانه‌ها، روانشناسان هر یک از جنبه‌ای مختلف، محتوای رسانه‌ها را مورد مطالعه قرار داده‌اند. با تأثیرهای شناختی رسانه‌ها، می‌توان گفت که رسانه بر الگو‌های رفتاری افراد به شدت تأثیر می‌گذارد و در رابطه با سلامت روانی و اخلاقی فرد و سازگاری وی با جامعه اثرگذار است.
تبادل اطلاعات بدون محدودیت و قلمرو جغرافیایی و فرهنگ ملت، امروز به شدت اعمال می‌شود و این مسئله در رابطه با تربیت کودکان نگرانی‌هایی را پدید آورده است و محتوای تولیدات رسانه‌ها نیز سؤالهای مهمی را بر می‌انگیزد. پخش یک سلسله برنامه‌های تلویزیونی ممکن است بزهکاری را در کودکان رشد بدهد، به جای این‌که باعث شکوفائی و رشد استعدادهای واقعی آنان شود، موانع گوناگون دیگری از قبیل تقلید رفتاری و نا به هنجاری را به وجود آورد.
پیمان جهانی ملل‌متحد در مورد حقوق کودک که در سال 1989 منعقد شد در ماده 17 خود چهارچوب بین‌المللی را در ارتباط با رسانه‌های جمعی در نظر گرفته است. این ماده به محافظت از کودک، در برابر اطلاعات و مطالب زیان‌آور برای سلامت (اخلاق) او سخن می‌گوید. امروز از چهار گوشه جهان خواستار اتخاذ تدابیری بر مبنای همین اصل شده‌اند. برای دستیابی به اهداف، جلب توجه جهانی به مسئله خشونت در رسانه‌های تصویری و نقش آن در زندگی کودکان و نوجوانان، تشویق به مبارزه با خشونت و کمک به شکل‌گیری پایه‌های بهتر برای تنظیم سیاست‌های مربوط در زندگی سیاسی و اجتماعی کودکان نقش اساسی دارد.
کودکان مانند بزرگان علاقه به مطالعه، دیدن و شنیدن دارند، تقدیم برنامه‌های جالب و مطابق با استعداد کودکان زمینه‌ساز توسعه، به وسیله رسانه‌های مربوط به کودکان است، تا آنان علاقمندی بیشتری پیدا کنند. کودکان به مشاهده تلویزیون علاقه زیاد داشته و وقت زیادی را صرف برنامه‌های تلویزیون می‌کنند، پخش برنامه‌های آموزشی زمینه‌ساز رشد، آموزش و پرورش کودکان می‌باشد. مشاهده، خواندن و دسترسی کودکان به رسانه‌ها جزء حقوق‌شان می‌باشد که دولت باید به آن توجه نموده و زمینه‌های لازم را مساعد نماید. چنانچه در ماده «17» پیمان ملل‌متحد در مورد حقوق کودک آمده است که: کشورهای عضو به کارکرد ارزشمند رسانه‌های جمعی واقف هستند و تعهد می‌‌کنند که کودک به اطلاعات و مطالب منابع مختلف ملی و بین‌المللی دسترسی داشته باشند، به خصوص آن دسته از منابع که هدف‌شان ارتقای سلامت اجتماعی، معنوی و اخلاقی کودک و صحت جسمی و روانی او باشد.
به این ترتیب وظیفه دولت تضمین دسترسی کودکان به اطلاعات و ترویج ابعاد مثبتی مانند انتشار آن دست از اطلاعاتی است که سبب ارتقای درک و شناخت مقابل جمع، برای زن و مرد و دوستی میان انسان‌ها، گروه‌های قومی، ملی و مذهبی، در مناطق مختلف می‌شود.
توجه به این نکته که کودکان یک گروه کوچک اقلیت و در حاشیه نیستند، ضروری است. حدود دو میلیارد کودک در جهان، حدود 13 فیصد در کشورهای غنی‌تر و حدود 87 فیصد در کشورهای در حال توسعه زندگی می‌کنند. دسترسی کودکان به تلویزیون و سایر رسانه‌های گروهی نیز از پراکندگی ناهمگن برخوردار است. این ناهمگنی کاملاً واضح و بسیار عمیق است، رسوم و عنعنات تماشاکنندگان در هر نقطه از جهان فرق می‌کند، در کشورهای اسلامی، کودکان دوست دارند مطابق به فرهنگ حاکم در جامعه، خواست و نیازمندی خانواده، برنامه‌های سازنده و آموزشی را تماشا کنند. در کشور ما از جمله برنامه‌هایی که به آن کمتر توجه صورت گرفته برنامه‌های کودکان می‌باشد، در حالی‌ که کودکان گروه بزرگ جمعیت ما را تشکیل داده، که باید به آن توجه نمود. پس باید وضعیت کنونی رسانه‌های کودک را خوب درک نمود و در جهت بهتر شدن آن باید تلاش کرد.
یقیناً نباید تمام صحنه‌هایی را که در برنامه‌های تلویزیونی نمایش داده می‌شوند، یکسان انگاشت و تمام کودکان را نیز یکی گرفت. نتیجه آن‌ که فراگیری اتخاذ رفتارها و گرایش‌های پرخاش‌جویان از تلویزیون بستگی به ماهیت نمایش‌ها و شرایط فردی تماشاگر دارد. در تماشای برنامه‌ها، بزرگان به این فکرند که کودکان شاید برنامه‌های تفریحی، سریال‌های خانوادگی و داستان‌های کوتاه را تماشا کنند، در حالی ‌که بسیاری از کودکان به اخبار، مصاحبه و گفتگوهای تلویزیونی علاقه دارند، که روی همین دلیل ما نتوانسته‌ایم برنامه دلخواه آنان را در نظر گیریم، پس در تماشای تلویزیون و خواندن سایر رسانه‌ها باید علاقه کودکان را در نظر گیریم.
رسانه و زنان
جایگاه زن در فرهنگ‌ها و جوامع مختلف از مهم‌ترین بحث‌های امروز پس از سپری شدن روزگار سنت گرایی و سنت پرستی است. از ثمرات مدرنیته تغییر در نگاه به زن و نقش او در اجتماع انسانی است که در قالب جنبش فعالان حقوق زن یا فمینیسم بروز پیدا کرده است. نکته‌اینجاست که برخلاف تصور رایج در کشور ما ــ و نه در جهان ــ فمینیسم واژه‌ای که معنای واحدی داشته باشد نیست. فمینیسم، مجموعه اصول و قواعدی ثابت و لایتغیر نیست. فمینیسم مانیفستی مشخص با مواد و تبصره‌های دقیق در رابطه با حقوق زن نیست. بر این اساس مخالفت یا موافقت با آن هر دو بدون شناخت درست آن ناشی از جهل است و سطحی نگری و عدم تعمق.
فمینیسم چیست؟ تنها زمانی می‌توان به‌این پرسش پاسخ داد که با نگاهی تاریخی و با در نظر گرفتن موج‌های اول، دوم و سوم فمینیسم و نیز رویکردهای مختلف به آن در صدد پاسخگویی به‌این سوال برآییم نه فقط با در نظر گرفتن یکی از مکاتب فمینیستی و اطلاق آموزه‌های آن به کلیت جریان فمینیسم.
«فمینیست‌های متاثر از اندیشه پست مدرن پیشنهاد می‌کنند که باید انگارش‌های جهانشمول گرا را درون اندیشه فمینیستی همچون هرکجای دیگر برملا ساخت... برداشت‌های کاملا یگانه از قدرت و سوژه‌های قدرت در فمینیسم به طرز خطرناکی اقتدارگرایانه تلقی می‌شود، چراکه آنها به سرکوب یا حذف این امکان مبادرت می‌ورزند که ستم برای تمام زنان یکسان نیست و تمام زنان همسان نیستند. بـدیـن قـرار، داعـیه فمینیست‌های پست مدرن این است که انگارش‌های جهانشمول گرا ممکن است به‌طور کنایی به تکرار خود رویه‌های ستمگرانه‌ای منجر شود که فمینیسم امید از میان برداشتن آنها را دارد.» [74]
بنابراین شناخت زن، نیازها، مطالبات و حقوق او و به دنبال آن تصویر درستی از وی در رسانه‌های عمومی‌ از جمله صدا و سیما مستلزم اجتناب از دوگانگی‌های مطلق، برداشت‌های یکسویه و بایدها و نبایدهای انحصارطلبانه سنتی و مدرن، هر دو است. اما آیا درست، رهیافت‌های پسامدرنیست‌هاست؟ نه‌اینچنین هم نیست.
با تأمل در اندیشه‌های مقام معظم رهبری می‌توان بطور قطع ادعا نمود که مسأله زن و ضرورت پرداختن جدی و صحیح به جایگاه زنان از اهمیت بالایی برخوردار است: «به نظر من، نقش زن هرچه برجسته شود، خیلی بهتر است. زنهای ما مظلومند. من راجع به زن حرف‌های زیاد و بحثهای فراوانی دارم. مسأله‌ی زن واقعاً مسأله‌ی مهمّی است. یک عدّه توجّه نمی‌کنند و به‌عنوان یک مسأله‌ی نمایشی که حالا مد روز است، حرف می‌زنند. خوب؛ گرایشهای فمینیستی و گرایش خاص غربیِ در مورد زن هم که به‌جای خود محفوظ است؛ اما اصل نقش زن در خانواده، در اجتماع؛ ارزش و اهمیت زن و اموری از این قبیل، چیزهایی است که ما حقیقتاً به آن‌ها کم پرداخته‌ایم و از این کم پرداختن خسارت هم می‌بینیم. خودِ این یک مسأله است.»[75]
بعد از آنکه به اهمیت پرداختن به مسأله زنان پی بردیم؛ باید بررسی نماییم که ضرورت پرداختن به این مسأله در رسانه و کیفیت بازنمایی و ترویج الگوی زن مسلمان در یک رسانه دینی و انقلابی چگونه باید باشد. آیا می‌توان از جاذبه‌های عمومی زن در رسانه بهره برد؟
آنچه مسلم است در رسانه‌های غربی و همگام با آنان در صدا و سیمای ایران در قبل از انقلاب تصویر مناسب و مطلوبی از نقش و جایگاه زن برای مخاطبان ارائه نمی‌گردیده است. در نظر مقام معظم رهبری در این رسانه‌ها هم منزلت و ارزش حجاب از میان رفته و هم جایگاه حقیقی وجود زن در عالم مورد غفلت و تحقیر قرار می‌گرفته است: «در مورد مسأله‌ی زن نیز دو عیب اساسی در برنامه‌های گذشته‌ی صدا و سیما وجود داشت: یکی این‌که ارزش حجاب از بین رفته بود. از این بزرگ‌تر، آن بود که نقش‌های پست کننده به زن داده می‌شد. در عیب اول، یک ارزش زیر سؤال می‌رفته و پایمال می‌شده که آن، ارزش حجاب بوده است؛ اما در عیب دوم، گاهی همه‌ی ارزشهای بشری که برای زن مورد نظر می‌باشد، زیر سؤال می‌رفته است. چنانچه داستان عاشقانه‌یی نقل می‌شده، داستانی بوده است که زن در آن‌جا بالاخره‌‌ همان نقش صهیونیست‌پسند و استکبارپسند خودش را دارا بوده است و غالباً و قاعدتاً در چهره‌ی یک مادر، یک همسر خوب و یک انسان کارآمد ارایه نمی‌شده است. باید این دو عیب برداشته شود.» [76]
همان‌طور که ملاحظه می‌شود، ایشان بر حفظ ارزش و جایگاه حقیقی زنان تأکید داشته و ضرورت اصلاح عملکرد اشتباه رسانه‌های قبل از انقلاب را مطالبه می‌نمایند.
ایشان هم چنین بر ضرورت بازنمایی چهره‌ای مناسب از زن مسلمان در رسانه دینی تأکید ویژه‌ای دارند: ما باید زن را، هم باحجاب نشان بدهیم، هم سرشار از ارزش‌هایی که اسلام و انقلاب برای او در نظر گرفته است؛ یعنی نجابت و عفت زن. مهم‌ترین مسأله، آن گوهر عفت زن، آن عضو اصلی و رکن اساسی خانواده بودن، آن عضو اصلی و رکن اساسی فعالیت‌های جامعه بودن، آن تأثیر زن در رشد جامعه و رشد مردان، آن تأثیر زن در واقعیت‌های گذشته‌ی ما – از قبیل انقلاب و جنگ و غیره – است. [77]
با توجه به این مطلب می‌توان نتیجه گرفت که مقام معظم رهبری نه تنها با نشان دادن زن در رسانه مخالف نیستند، بلکه بر بازنمایی چهره‌ای مناسب از زن مسلمان در یک رسانه دینی و انقلابی تأکید دارند. اما این بازنمایی باید در جهت اظهار و حفظ ارزش‌های حقیقی و معنوی وجود زن باشد و از جاذبه‌ها و فضائل عمومی زن مانند حجاب، نجابت، عفت و هم‌چنین نقش مؤثر زن در جامعه و محیط پیرامون باید برای این منظور استفاده کرد.
به نظر می‌رسد تأکید مقام معظم رهبری بر اظهار و بازنمایی فضائل و ارزش‌های زن در رسانه، ناشی از یک مسأله اساسی و مهم است. که آن مسأله چیزی نیست جز ضرورت الگودهی و الگوسازی از زن مسلمان در یک رسانه دینی و انقلابی برای جامعه و جهان در این عصر ارتباطات و انبوه رسانه‌های عمومی و جمعی. که این الگودهی و معرفی اسوه و نمونه همواره از اهداف دین و انبیاء و اولیاء الهی بوده و در قرآن کریم نیز با معرفی برخی از زنان موفق تاریخ، مورد اشاره قرار گرفته است.
رسانه و ورزش
رسانه‌های جمعی امروزه به منبع غالب شکل‌گیری واقعیت‌های اجتماعی در جوامع تبدیل شده‌اند و این ادعا که دنیای ما در محاصره واقعیت‌های رسانه‌ای قرار دارد، بی‌شک ادعایی گزاف نیست.
رسانه‌ها مسوول بخش اعظمی از مشاهدات و تجربه‌هایی هستند که ما از طریق آنها درک خود را نسبت به جهان پیرامون و نحوه عملکرد آن سامان می‌بخشیم.
درواقع، بخش عمده‌ای از نگرش ما به دنیا، ریشه در پیام‌های رسانه‌ای دارد که از پیش ساخته شده‌اند. آنها به لحاظ دارا بودن دامنه نفوذ وسیع، اثر مستقیمی بر ارزش‌ها و هنجار‌های جامعه دارند وهمچنین در تغییر آگاهی‌ها و نگرش‌های جامعه نقش بسزایی ایفا می‌کنند. صرف‌نظر از این اثرگذاری غیرملموس، رسانه‌های جمعی یکی از منابع قدرت در جوامع نیز محسوب می‌شوند؛ یعنی ابزاری برای مدیریت و استفاده از ظرفیت بالقوه جامعه برای حرکت به سوی رشد و پیشرفت.
از این‌رو می‌توان از ظرفیت رسانه‌ها در جهت اشاعه و سوق دادن هرچه بیشتر مردم به سمت ورزش استفاده کرد حال آن که رسانه‌ها نیز از جذابیت و هیجان ورزش برای جلب مخاطب سود می‌برند. در حقیقت می‌توان گفت رابطه متقابلی بین رسانه‌ها و ورزش وجود دارد که دارای جنبه‌های مثبت و منفی است.
ورزش در جلب مخاطب به رسانه‌ها کمک قابل توجهی می‌کند، اما این که رسانه‌ها نیز به همان اندازه در جهت اشاعه ورزش درست و ترویج فرهنگ ورزش فعالیت می‌کنند یا نه، جای تردید وجود دارد. مادی‌گرایی رسانه‌ها موجب می‌شود تا به منظور جذب مخاطبان بیشتر به دنبال ورزش‌های قهرمانی و رقابتی باشند تا ورزش‌های همگانی.
ورزش همگانی با هدف افزایش مشارکت تمام گروه‌های اجتماعی و فراهم کردن تکثرگرایی ورزشی، تقویت ورزش قهرمانی، ورزش رقابتی، تفریحات سالم و ورزش تفریحی پایه‌گذاری شد، اما متاسفانه این دو (همگانی و قهرمانی) خیلی زود در مقابل یکدیگر قرار گرفتند.
بهترین گزینه، توجه برابر به هر دو بخش قهرمانی و همگانی باشد. به هر حال رسانه‌ها باید خود را با چنین روندی سازگار کنند و در جهت نیاز‌های عمومی‌ گام‌بردارند و نباید نیاز‌های واقعی مردم از ورزش در هیاهوی تبلیغات رسانه‌ها به فراموشی سپرده شود.
سیاستگذاران، مدیران، برنامه‌سازان، نویسندگان و تهیه‌کنندگان رسانه‌ها باید به این نکته مهم توجه داشته باشند که پرداختن به ورزش همگانی نه‌تنها یکی از رسالت‌های اجتماعی ـ فرهنگی رسانه‌ها محسوب می‌شود، بلکه پشتوانه محکمی برای همگانی کردن و بسط و توسعه ورزش قهرمانی کشور نیز قلمداد می‌شود و توجه بیش از حد به جنبه تجاری ورزش در بلندمدت ممکن است رسانه‌ها را دچار بحران کند.
به هر حال کارکرد‌های چندگانه سلامت، بهداشتی و روانی ورزش همگانی از یک‌سو و نیز دامنه شمول آن که بخش گسترده‌تری از عموم مردم را در برمی‌گیرد، توجه بیشتری از سوی سیاستگذاران و دست‌اندرکاران رسانه‌ها طلب می‌کند.
دنیای امروزی یعنی دنیای ارتباطات و رسانه؛ دنیایی که در آن فرماندهی مغزت در دست قدرتی به نام رسانه است. در جامعه مدرن و الکترونیکی، رسانه است که برای تو تصمیم می‌گیرد چگونه فکر کنی، چگونه رفتار کنی، چگونه حرف بزنی و حتی چگونه زندگی کنی.
این نفوذ را در هرجایی می‌توانی ببینی و احساس کنی. شاید ورزش یکی از ملموس‌ترین مثال‌هایی باشد که بتوان در این زمینه مطرح کرد. تا به حال با خود فکر نکرده‌اید که چرا ورزش غالب فوتبال است؟ یا این‌که چرا باید از بین تیم‌های مختلف ورزشی فقط حرف از چند تیم باشد و مسابقات آنها مورد توجه بیشتری باشد؟ شده است فکر کنید اگر رسانه‌هایی چون مطبوعات، رادیو، تلویزیون و اینترنت نبودند، ذائقه ورزشی شما چگونه بود و به چه ورزشی بیشتر علاقه داشتید؟
ورزش به عنوان بازتاب نظام اجتماعی همیشه پیوند عجیبی با رسانه خورده است. شاید بتوان گفت که رسانه و ورزش 2 یار جدانشدنی هستند. دکتر سیدمهدی آقاپور، استادیار دانشگاه تهران و رئیس انجمن جامعه‌شناسی ورزش ایران، رسانه امروزی را به عنوان یک عامل و نه یک ابزار تعریف می‌کند. به عبارت دقیق‌تر، وی معتقد است رسانه امروزی بیشتر از این‌که در خدمت ورزش باشد به تعیین کننده شاخص‌های ورزشی و نوع ورزش مطرح جامعه تبدیل شده است.
به گفته وی، براساس نظریه رایزمن انسان و جامعه امروزی یک انسان و جامعه «دیگر راهبر» است که منظور از دیگری همان رسانه است به گونه‌ای‌که حتی رسانه‌ها بر چگونگی رقابت‌ها و نوع اجرای مهارت‌های حرکتی ورزشکاران هم تاثیر می‌گذارند و این کار هم با تغییر ذائقه مربیان و ورزشکاران و تماشاگران انجام می‌شود. وی درباره ارتباط رسانه و ورزش گفت ورزش در رسانه جایگاه مهمی دارد. در جامعه ما تقریبا یک سوم برنامه‌های تلویزیونی، ورزشی است و حدود 25 روزنامه ورزشی وجود دارد، پس توسعه ورزشی بدون همکاری رسانه‌ای مقدور نیست. رسانه‌ به عنوان یک عامل مهم و همتراز با دستگاه‌های اصلی متولی ورزش و تربیت بدنی در جامعه، موظف است به برنامه‌ها و راهبردهای ورزشی مصوب در جمهوری اسلامی توجه کند و در انعکاس مسابقات و گزارش‌ها و اخبار و رویدادهای ورزشی به اولویت‌ها کاملا توجه داشته باشد. مثلاً انعکاس دفاعیه و نتایج یک پایان‌نامه دکترای ورزشی خیلی مهم‌تر از خبر یا گزارش یک مسابقه فوتبال است یا این‌که اولویت پرداختن به ورزش‌های مادر و پایه مثل شنا، دوومیدانی و ژیمناستیک از ورزش‌های تهاجمی و رقابتی مثل فوتبال، بسکتبال و ورزش‌های رزمی بسیار بیشتر است. علاوه‌ براین، نقد و ارزیابی‌ عملکردها، برنامه‌ها، مدیریت‌ها و فرآیندهای ورزشی با دعوت از استادان و کارشناسان خبره، به صورت نقادانه اما صمیمانه و با رویکرد آسیب‌شناسی چالش‌ها برای ارتقای جریانات و سیستم‌های ورزشی از طریق رسانه باید منعکس شود.
دکتر بهمنی، استاد مرکز تربیت معلم شهید چمران و مدیرکل تربیت بدنی آموزش و پرورش نیز رسانه‌ها را به یک مامای قابل تعبیر می‌کند که خوب می‌داند چه موجودی را می‌خواهد خلق کند و رفتارها و واکنش‌هایش را رقم ‌زند. وی همچنین رسانه‌های امروزی را به نقشی که در قدیم پدرسالارها به‌عهده داشتند، تشبیه می‌کند و می‌گوید: رسانه شما را مجبور می‌سازد آن‌ طور که خودش دلش می‌خواهد فکر کنید.
وی توسعه ورزشی درون‌زا را با توسعه ورزشی برون‌زا در جامعه ایران مقایسه کرد و ضمن برشمردن ویژگی‌های هریک از آنها، از رسانه‌های گروهی خواست که توسعه درون‌زا را اصل قرار دهند و ورزش پایه و دانش‌آموزی را بیشتر مطرح سازند، زیرا علاوه بر تندرستی عمومی، ورزش قهرمانی نیز در گرو رشد و توسعه ورزش دانش‌آموزی است.
دکتر حمید قاسمی نیز ورزش را به رسانه بسیار وابسته می‌داند و می‌گوید این وابستگی باعث شده است امروزه هم رسانه‌های ورزشی داشته باشیم و هم ورزش‌های رسانه‌ای.
این عضو هیات علمی دانشگاه آزاداسلامی و معاون فرهنگی سازمان تربیت بدنی همچنین معتقد است که بسیاری از رشته‌های ورزشی به خاطر برخوردار نبودن از ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی توانایی تبدیل شدن به یک ورزش رسانه‌ای را ندارند و این درحالی است که برخی دیگر مثل اسکواش چنین توانایی را دارند و با جذاب‌تر کردن محیط ورزشی و بسیاری عوامل بصری دیگر توانسته‌اند خود را به یک ورزش رسانه‌ای تبدیل کنند.
وی همچنین معتقد است تمرکز رسانه‌های امروزی بیشتر روی جنبه مسابقات سراسری و حرفه‌ای است؛ در حالی‌که افراد علمی سعی دارند دامنه این تمرکز را به سطوح دیگر ورزش یعنی تربیت بدنی و بازی‌های غریزی و بازی‌های بومی و محلی که بسیار مورد غفلت واقع شده‌اند، گسترش دهند.
شکی نیست که رسانه‌های ورزشی به ویژه مطبوعات الگوهایی را در فرهنگ مدرن ایجاد می‌کنند، که آنها ادراکات مشترک اجتماعی را حجم می‌بخشند. مطبوعات آگاهی عامه جامعه را واقعیت می‌بخشند. مطبوعات قهرمان می‌سازند. الگوها را در جامعه به عنوان مدل‌های اخلاقی و ورزشی مطرح می‌کنند و گاه این اسطوره‌ها را از شکل مفهوم فرهنگی به فهم عامیانه تبدیل می‌کنند. مثال زنده این توجه به غلامرضا تختی برمی گردد. در دوره‌ای که یکی دو تا نشریه ورزشی بیشتر نداشتیم، کیهان ورزشی از تختی الگویی ساخت غیرقابل دسترس، اما مردمی، او اسطوره‌ای از پهلوانی و جوانمردی در جامعه بی قهرمان ما شد. نحوه شروع معرفی تختی تا ابعاد بخشیدن به شخصیت معمولی او با قلم نویسنده این نشریه به شکل سحرآمیزی در جامعه تسری پیدا کرد و ناگهان تختی به یک پهلوان اسطوره‌ای بدل گشت و تا به امروز پس از سی و هشت سال همچنان یک قهرمان بلامنازع باقی مانده است. کیهان ورزشی در آن زمان تختی را در تاریخ الگویی قابل فهم معرفی کرد و آن را در بین توده‌های مردم به شکل فرااجتماعی جا انداخت تا به تأثیر رسانه‌ها در ورزش بیشتر پی ببریم. نقش رسانه‌های ورزشی ما را از طریق و مسیر تیم یا کشوری که تشویق می‌کنیم، در فضا و زمان خاص آن قرار می‌دهند. از این طریق می‌خواهیم به اهمیت فرهنگی ورزش در جامعه نقب بزنیم و از طریق آن به نقش الگوها در رسانه‌ها و اجتماع برسیم.ورزش، در سال‌های اخیر به نحو فزاینده‌ای نهادی شده است، چرا که اکثر نظام‌هایی که فعالیت‌های ورزشی را ایجاد کرده‌اند مشترکاً توسط دولت و سازمان‌های داوطلب اداره می‌شوند. این نظام که منبع عظیمی از کارکنان ایثارگر داوطلب را در اختیار دارد، از نظر تعداد، احتمالاً بزرگترین جنبش مشارکتی است.بین ۱۵ تا ۷۰ درصد از جمعیت هر کشور به طور منظم در یکی از رشته‌های ورزشی فعالیت می‌کنند. شمار افراد مشارکت کننده در این امر در جهان بالغ برمیلیونها نفر است، برخی این نیروهای عظیم را، که در انبوهی از باشگاهها و فدراسیون‌های ورزشی در سطوح محلی، منطقه ای، ملی و بین المللی گرد آمده اند، تکیه گاهی می‌دانند برای دموکراسی در عمل و ارائه دهنده فرصتی به حساب می‌آورند برای جوانان (که بیش از همه در ورزش مشارکت دارند) تا معنی کثرت گرایی دموکراتیک را دریابند. به رغم دستور صریح منشور بین المللی آموزش‌های جسمی و ورزشی، هنوز راهی دراز را باید پیمود، تا دسترسی به ورزش در عمل تبدیل به حق همگانی شود. نقشه توسعه نیافتگی در ورزش مگر در جزئیاتی، با نقشه توسعه نیافتگی یکسان است در اینجا نقش رسانه‌ها برای ترویج ورزش، معرفی و انعکاس‌های رویدادها که بتواند در نسل‌های امروز ایجاد انگیزه کند بسیار مهم است.آنها الگوسازی می‌کنند، قهرمان می‌سازند و نمونه‌های اجتماعی تحویل می‌دهند. تماشاگران ورزشی یا خوانندگان روزنامه‌ها و مجلات ورزشی به دنبال یک نوع الگوبرداری برای پرورش شخصیت خود هستند. روانشناسی اجتماعی نشان می‌دهد که چگونه همسان سازی شخصی یا یک گروه به هنگامی که فرد در تشخیص هویت خود گروه بزرگتری را مرجع قرار می‌دهد به وقوع می‌پیوندد، سپس این دیگری تعمیم یافته و هویت گروهی، هنجاری برای فعالیت اجتماعی می‌گردد. در اینجا نقش رسانه‌ها بیشتر متجلی می‌شود، چون آنها می‌توانند همین نیازهای شناختی یا عاطفی را به نوعی به سوی منطق یک مسابقه سوق دهند و تماشاگران را به نوعی با ستاره‌های خود همسان کنند و به شکل روشن تر همانندی کنند و در بخش‌های دیگر می‌توان از طریق رسانه‌ها با ورزش بسترهای تازه‌ای برای پرورش فرهنگ مطرح کرد. کوبرتن، بنیانگذار المپیک نوین از روزنامه نگاران و دستگاه‌های تبلیغاتی خواست شرافت و اخلاقیات را در ورزش به عنوان سرآمد تمام فعالیت‌ها تبلیغ کنند. او معتقد بود که ورزش با اخلاقیات پیوستگی تنگاتنگی دارد. ورزش نیز چون مذهب اطمینان می‌بخشد و تسلی می‌دهد و قابلیت‌هایی فرهنگی نوین را دارد. در ورزش سختی، تمرین، ریاضت و خودسازی وجود دارد و جایی که «ریاضت باشد، ریا نیست» ورزش در تمام حکومت‌ها فرزند آنهاست. استفاده تبلیغاتی از ورزش نیز تنها از طریق رسانه‌ها امکان پذیر است. از تبلیغات نژادپرستانه هیتلر در المپیک ۱۹۳۹ تا المپیک ۱۹۷۲ مونیخ و حتی ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لس آنجلس، رسانه‌ها در انعکاس صادقانه و انعکاس عامدانه سیاسی نقش داشته اند. اما شرافت و اخلاقیات ورزش در نقطه مرکزی چنین حکومت‌هایی نیز متبلور گشته است.دونده آلمانی هیتلر در المپیک برلن در مقابل قدرت و شجاعت جسی اوونس سیاهپوست سر فرود آورد و با احترام او را قهرمان واقعی خواند، هرچند هیتلر از آن حرکت رنجید. مطبوعات این حرکت را به بهترین شکل و در قاموس یک رفتار انسانی انعکاس دادند. لوتزلانگ قهرمان پرش طول آلمان در سخت‌ترین شرایط که جسی اوونس با دو خطا احتمال حذف شدنش بود و برای پرش سوم خود را آماده می‌کرد، دستش را روی شانه اوونس گذاشت و گفت: «من لوتز هستم. نگران نباشید، شما به راحتی خواهید پرید. کمی پایتان را عقب تر بگذارید، برای شما کار راحتی است!» و اوونس ۰۶/۸ متر پرید و یک رکورد تازه برای المپیک بر جای گذاشت و لوتز با ۸۷/۷ متر دوم شد. آلمانی با چشمان روشن و پوست سفید اولین نفری بود که به اوونس تبریک گفت. یک نژاد آرین به یک سیاهپوست تبریک گفت. فردا تمام تیترهای روزنامه از این حرکت نوشتند و عکس‌های جسی اوونس و لوتز لانگ را در کنار یکدیگر به چاپ رساندند. این حرکت مطبوعات کمک کرد تا ورزش به عنوان یک وسیله فرامیهنی در جهان جا بیفتد.
اگرچه هیتلر در اوج قدرت فاشیستی خود خشمگین باشد. با وجود تسلط کامل هیتلر بر رسانه‌ها، اما تمام مطبوعات از جوانمردی و بزرگ منشی لوتز لانگ نوشتند. این مطلب سالها بعد از طریق رسانه‌ها به دانشگاه صلح در کاستاریکا فرستاده شد و توسط «تاپیووارس» رئیس فنلاندی آن در این دانشگاه به یادگار گذاشته شد. این مطلب یکی از بهترین مطالبی که در صفحه اول اکثر روزنامه‌های سال ۱۹۳۶ به چاپ رسید و از آنجا نقش ورزش در جامعه آن روز بیشتر شد.آنچه امروزه به عنوان یک رسالت اجتماعی بر دوش نویسندگان ورزشی ما گذاشته شده است، حفظ اصالت‌ها و نقش فرهنگ در نوشته‌ها و مقالات روزمره هفتگی ماست. از منظر اجتماعی به ورزش نگریستن و با صافی انسانی به اتفاقات نگاه کردن است. مطبوعات و رادیو و تلویزیون می‌توانند در ورزش امروز جهان و ایران به عنوان یک عامل پیش برنده فرهنگی و ورزشی معرفی شوند.گریز از اخلاقیات و فرهنگ در ورزش و دست یازیدن به خبرها و اتفاقات بی ارزش جاری در سطح زیرین ورزش، نسل امروز ما را در همان کلاس و سطح معمول نگه خواهد داشت و یک رکود فرهنگی در جامعه ما ایجاد خواهد کرد.
[1] روانشناسی اجتماعی کاربردی. ترجمهٔ فرهاد ماهر. موسسه انتشارات، ۱۳۷۶
[2] - فناوری و نظریه سه وجهی، 1 کلیفورد جی کریستیانز در: بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ،،» رسانه . 1335، ص 22
[3] - همان، ص 29
[4] - همان، ص103
[5] - مجید محمّدی، دین و ارتباطات، ص 205
[6] - باقر ساروخانی، جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی، ص 3
[7] کلیفورد جی کریستیانز، «فناوری و نظریه سه‏وجهی رسانه»، در بازاندیشی درباره رسانه، دین و فرهنگ، 1385، ص 92.
[8] همان، ص 95- 94
[9]- محمّد سلیمی، فرهنگ، رسانه و فرایند سکولاریزاسیون،1386، ص 249
[10] - مجله پگاه حوزه، شماره 31، ص 52
[11] - مجید محمّدی، دین و ارتباطات، 1382، ص 205ـ228
[12] - همان، ص 206
[13] - مجله پگاه حوزه، ش81-80، ص4
[14] - فصلنامه مطالعات ملی، سال پنجم، ویژه هویت، ص258
[15] - مجله حدیث زندگی، ش11، ص25
[16] - مجله نگاه حوزه، ش81-80، ص36
[17] - تانکارد، جیمز و سورین، ورنر؛ نظریه‌های ارتباطات، علیرضا دهقان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1386، چاپ سوم، ص450 و 451
[18] - دادگران، محمد؛ ص109
[19] - معتمدنژاد، کاظم؛ وسایل ارتباط جمعی، تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، 1385، چاپ پنجم، جلد اول ص5
[20] - دادگران، محمد؛ ص126
[21] - ساروخانی، باقر؛ جامعه شناسی وسایل ارتباط جمعی ص87 و 88
[22] - آشنا، حسام‌الدین، مقاله مخاطب‌شناسی رسانه، نشریه پژوهش و سنجش، 1380، شماره26، ص19-20
[23] - کریمی، سعید؛ رسانه‌ها و راه‌های تقویت مشارکت مردم در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی، قم، بوستان کتاب، 1382، چاپ اول، ص122 و 124
[24] - همان، ص 170
[25] - مولانا، الگوی مطبوعات و رسانه‌های اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ص 132
[26] - International principles of professional ethics in Journalism
[27] - اصول بین‌الملل اخلاق حرفه‌ای در روزنامه‌نگاری طی چندین نشست مشورتی در طول پنج سال با حضور تعددی از سازمان‌های روزنامه‌نگاری منطقه‌ای و بین‌المللی در سال 1983م. تصویب شد.
[28] - مصباح یزدی، محمدتقی. ‌(1381)، فلسفه اخلاق، (چاپ سپهر)، شرکت چاپ و نشر بین‌الملل، ص 13
[29] - همان، ص 18
[30] - جمعی از نویسندگان، (1386). اخلاق کاربردی، قم: پژوهشگاه علم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، ص 374
[31] - معتمدنژاد، کاظم، (1375). اصول اخلاق حرفه روزنامه نگاری، فصلنامه رسانه، ش 66، ص 35
[32] - شهری‌باف، جعفر (1378). تاریخ اجتماعی ایران در قرن 13، ج 6، مؤسسه فرهنگی رسا، چاپ سوم، ص 277
[33] - هوسمن، کارل، (1375). حرمت حریم خصوصی در برابر حق مردم به آگاهی از رویدادها، ترجمة داوود حیدری، فصلنامه رسانه، سال هفتم، ش 3، ص146
[34] - شهری‌باف، جعفر (1378). تاریخ اجتماعی ایران در قرن 13، ج 6، ص 286
[35] - انصاری، باقر، (1386). حقوق حریم خصوصی، انتشارات سمت، چاپ اول، ص65
[36] - امام خمینی (ره)، (1368). المکاسب المحرمه، المجلد االاول، چاپ سوم، قم: اسماعیلیان، ص142
[37] - فرهنگی، علی اکبر (1382). ارتباطات انسانی : جلداول، تهران : موسسه خدمات فرهنگی رسا،
[38] - برکو، ری ام وهمکاران (1998). ترجمه دکتر سیدمحمد اعرابی و داود ایزدی (1378). مدیریت ارتباطات، تهران : دفترپژوهشهای فرهنگی
[39] - پورافکاری، نصرت الله (1373). فرهنگ جامع روانشناسی وروانپزشکی. تهران : فرهنگ معاصر
[40] - گاتر، جان تیلور(1382). تلویزیون وکودکان، سیاحت غرب، سال اول، شماره7
[41] - نیومن، دیوید (1383). تلویزیون وخشونت. ترجمه ساراحبیبی. باشگاه اندیشه
[42] - جوزف، اس. نای، (2004)، قدرت نرم: ابزاری برای موفقیت در سیاست جهانی، ترجمه سید محسن روحانی، انتشارات دانشگاه امام صادق.ص 12
[43] - ضیایی‌پرور، حمید (1383)، جنگ نرم۲: ویژه جنگ رسانه ای، انتشارات مؤسسة فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‏المللی ابرار معاصر تهران، ص 81
[44] - همان، ص 21
[45] - خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، 1387، کد خبر 310233
[46] - ضیایی‌پرور، حمید (1383)، جنگ نرم۲: ویژه جنگ رسانه ای، انتشارات مؤسسة فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‏المللی ابرار معاصر تهران، ص 303
[47] - فصل نامه پژوهش و سنجش، سال پانزدهم، شماره 53، بهار 1387 ؛ ص 74 و سایت گرداب، 1388، 5 مهر
[48] - نائینی، محمدعلی، (1386) ماهواره‏ها و جنگ روانی، تهران، انتشارات دانشگاه امام‏حسین (ع)، ص 81 و 82
[49] - رفیع پور، فرامرز، آناتومی جامعه، تهران، ص 321
[50] - اسنو، نانسی، رسانه‌ها وتبلیغات، ترجمه عباس کاردان، ص43
[51] - عبداللهیان، حمید، دین و رسانه، چاپ اول، ص 177
[52] - شیلر، هربرت، وسایل ارتباط جمعی و امپراتوری آمریکا، ترجمه احمد میعابدین، ص 180
[53] - جوادی یگانه، محمد رضا، دین و رسانه، ص 177
[54] - عبداللهیان، حمید، دین و رسانه، چاپ اول، ص 115
[55] - بیریوکف، تلویزیون و دکترین‌های آن در غرب، ترجمه محمد حافظی، ص 12
[56] - حقایق، بابک، دائره المعارف بزرگ زرین، ص 804
[57] - ابراهیمی خوسفی، منصور، عملیات روانی و فریب استراتژیک ص 415
[58] - شفیق، منیر، اسلام رودروی انحطاط معاصر، ترجمه غلامحسین موسوی، ص 221
[59] - حسینی، حسین، مجموعه مقالات همایش جنگ روانی، ص 208
[60] - همان، ص 210
[61] - حسینی، حسین، مجموعه مقالات همایش جنگ روانی، ص 212
[62] - شجاعی، سید مظفر، ماهواره جنگ روانی وظیفه ما، ص 214
[63] - آذرکمند، احسان، مستند خانه‌های نوین؛ دانشکده صدا و سیما، دقیقه 4
[64] - همان؛ دقیقه 1
[65] - همان، دقیقه 10 تا 14
[66] - ستاری، جلال، هویت ملی و هویت فرهنگی، ص 83
[67] - علیرضا دهقان؛ نظریه‌های ارتباطات؛ ص 235
[68] - علیرضا دهقان؛ نظریه‌های ارتباطات؛ ص 240
[69] - جامعه وسیاست(1377)- مایک راش - ترجمه: منوچهرجوری - انتشارات سمت (تهران)
[70] - ارتباطات سیاسی، توسعه ومشارکت سیاسی(1375) - پرویزعلوی - تهران - نشرعلوم نوین.
[71] - قدرت تلویزیون - ژان کازینو - ترجمه: علی اسدی - تهران - انتشارات سپهر. منبع: مرکز تحقیقات و مطالعات رسانه ای
[72] - استراتژی رسانه‌های غربی در ایجاد بحران هویت، نشریه نصر، سال اول، شماره دوم،1381
[73] - پاستر، مارک«عصر دوم رسانه‌ها» ترجمه غلامحسین صالحیار، مؤسسه ایران،1378
[74] - چیستی فمینیسم، درآمدی بر نظریه فمینیستی، کریس بیسلی، ترجمه محمدرضا زمردی، تهران، روشنگران و مطالعات زنان، 1385. ص 130
[75] - دیدار با مدیران صدا و سیما ۱۵/۱۱/۸۱
[76] - دیدار اعضای شورای سیاستگذاری صداوسیما ۱۴/۱۲/۱۳۶۹
[77] - دیدار اعضای شورای سیاستگذاری صداوسیما ۱۴/۱۲/۱۳۶۹
Bookmark and Share

عناصر(مدل‌های ارتباطی):

1)فرستنده 2) پیام 3) کانال (مجازی) 4) گیرنده پیام
5) پارازیت 6) بازخورد 7)رمز گذاری 8) رمز گشایی
اطلاعات : یکی از مهمترین مقوله‌ها در ارتباطات است اطلاعات مجموعه‌ای نظام مند و پردازش شده از داده‌هاست در واقع مجموعه‌ای از اطلاع منجر به اطلاعات می‌شود.
هر چه اطلاعات عمومی تر و اجتماعی تر باشد اهمیت آن هم بیشتر می‌شود و هر آنچه ارتباط از سطح فردی به سطح جمعی ارتقاء پیدا کند جریان اطلاعات پیچیده تر می‌شود اگر ارتباط جمعی در تولید و انتشار اطلاعات دچار اشتباه و خطا شود یک جامعه را به انحراف می‌کشاند .
معیار‌های سنجش اطلاعات :
1)اهمیت 2) درستی 3)معما 4)جالب ( جذاب ) 5)سودمندی
6) دربرگیری 7) کیفیت 8) تازگی
ارتباط خصوصی و عمومی:
1)ارتباط خصوصی و بدون واسطه:
ارتباط فوری و چهره به چهره که طی آن به صورت مستقیم میان پیام دهنده و پیام گیرنده یا گروه کوچک ردوبدل می‌شود.
مزیت :
1. فرصت تصحیح یکدیگر-
2. ارتباط عمیق چهره به چهره
3. قابل روئیت بودن اثر پیام
4. فرصت جابجایی پیام گیرنده و پیام دهنده.
2)ارتباط جمعی(عمومی):
این واژه از ریشه لاتینی media (وسایل و اصطلاح mass (توده) تشکیل شده است.و به لحاظ لغوی ابزاری است که از طریق آن می‌توان با افراد، گروههانه به طور جداگانه بلکه با جماعتی کثیر یا توده‌ای از مردم دسترسی پیدا کرد این نوع وسایل عبارتند از رادیو، تلویزیون، سینما، مطبوعات.
وسایل ارتباط جمعی: Mass media
تعریف : ارتباط جمعی یا عمومی انتقال اطلاعات با وسایلی نظیر روزنامه – کتاب، تلویزیون، رادیو برای گروه غیر محدود از مردم با سرعتی زیاد.
رسانه
تعریف رسانه: رسانه وسیله‌ای برای نقل وانتقال اطلاعات، ایده‌ها و افکار افراد و جامعه .
رسانه واسطه‌ای عینی و عملی در فرایند برقراری ارتباط است و دارای دو کارکرد است.
1)کارکرد: آشکار: محل برخورد پیام و گیرنده پیام است.
2)پنهان : برقرار کننده جریان ارتباط و پیام رسانی.
بنابراین رسانه عاملی است که پیام به مخاطب منتقل می‌شود.شکل ابتدایی : نمادین – (دود) و دیگری شکل مدرن: نهادمند (روزنامه)
رسانه‌ها از نظر مفهومی: منطقی(شامل تبلیغات و روابط عمومی)
 رسانه جمعی: مجموعه ابزار‌ها و روش‌ها برای ایجاد ارتباط با مخاطبان انبوه است.
رسانه‌ها همچنین سه نوع است : انسانی –سازمانی – تکنولوژی
انواع رسانه :
1)رسانه‌های چاپی print media ( روزنامه- مجله – کتاب)
2)رسانه‌های الکترونیک elec tronic media (رسانه‌های دیداری و شنیداری مانند تلویزیون و رادیو)
3)رسانه‌های دیجیتال (digital media) دیسک – فلش – dvd- cd
4)رسانه‌های آنلاین(خبرگزاری‌ها – سامانه‌های اینترنتی) نخستین روزنامه آنلاین در سال 92 (شیکاگو تریبون)
5) رسانه‌های سایبر yber media s
6) وبلاگ‌ها (نو ظهور‌ها)
7)رسانه‌های نصبی( اعلامیه، بروشور، تابلو‌های شهری و جاده‌ای و اعلانات، کاتولوگ، پوستر، آرم، پلاکارد، لوگو، همایشی)
8)رسانه‌های نهادی ( روابط عمومی)
9) رسانه‌های فرانهادی همچون خبرگزاری‌ها، دفاتر روابط بین الملل، کارتل‌ها، بنگاه‌های سخن‌پراکنی و تراست‌های خبری، شرکت‌های چند ملیتی سازه، فیلم‌های سینمایی، شبکه‌های ماهواره‌ای

کارکرد رسانه‌ها(Mass Media Functions)

رسانه جمعی رسانه‌ای است در زمان واحد، پیام‌های یکسان برای جمع گیری از افراد ارسال می‌شود.مهمترین ویژگی رسانه‌های جمعی (نهادی بودن ) آن است به این معنا که یک پیام در درون یک نظام منسجم ارتباطی و با هدف اثر گزاری بر آگاهی‌های مخاطب تهیه و ارسال می‌شود.
 از نظر‌هارولد لاسول (Harold laswell) سه کارکرد عمده رسانه به قرار زیر است.
1)نظارت بر محیط:
رسانه‌ها با جمع آوری و توزیع اطلاعات در مورد رویداد‌های اطراف اعم از داخلی و خارجی یک جامعه، هدایت و اداره امور نظارتی را به عهده می‌گیرند.
2)همبستگی بخشی از جامعه در واکنش به محیط :
افراد جامعه نسبت به رویداد خبری دارای تفسیر و تحلیل هستند که با این تجزیه و تحلیل نسبت به محیط و توصیه در مورد نحوه رفتار با آن پدیده و رویداد اثر گذار می‌شوند و رسانه بخش از جامع را نسبت به یک رویداد دارای نگاه مشترک و همبسته می‌کند.
3)انتقال میراث اجتماعی از نسلی به نسل دیگر:
رسانه‌ها در انتقال فرهنگ با منتقل کردن اطلاعات، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه به نسل دیگر نقش مهمی دارند و می‌توان گفت عنصر، آموزشی، رسانه‌ها پر رنگ است که در این زمینه سواد رسانه‌ای معنا و مفهوم پیدا می‌کند.رایت به این 3 محور، تفریح و سر گرمی را نیز افزوده است.
روند تکوینی و سیر ارتباط جمعی در جهان و ایران
· ارتباط غیر شفاهی (حرکات چهره و دست و لمس کردن)
· ارتباط شفاهی (کهکشان شفاهی) تا 700 سال قبل ازم.(میلاد)
گذر از ارتباط شفاهی به ارتباط نوشتاری و اختراع الفبا در یونان
الفبا به مشابه پلی میان گفتار و نوشتار بود.الفبا نقطه عطفی درست سه هزار ساله شفاهی است و موجب اختراع خط توسط سومریان شد.اختراع چاپ توسط گوتنبرگ (عصرکتابت) 1453 م.
مطبوعات 150 سال پس از اختراع صنعت چاپ متولد شدند.
پس از عصر کوتبرگ 1453 شاهد اختراع تلگراف در سال 1832 یعنی پس از 380 سال توسط ساموئل مدرس انگلیسی هستیم برای اولین بار اطلاعات با سرعت بالا و از طریق رمزهای ساده به مسافت‌های طولانی انتقال یافت .
1876 اختراع تلفن توسط الکساند گراهام بل و توماس ادیسون اختراع بزرگی بودانتقال صدای انسان از صدها کیلومتر مسافت.
4 کهکشان ارتباطی از نگاه دکتر محسنیان راد با الهام از نظریه مک لوهان
1-کهکشان شفاهی
2-کهکشان دارمانی
3-کهکشان گوتبرگ
4-کهکشان مارکنی
1-کهکشان دارمانی: داریوشی + مانی= عصر دارمانی
کتاب
جامعه ابتدایی جامعه صنعتی جامعه اطلاعاتی
مطبوعات
1453 چاپ - اوایل قرن 17 نخستین دوره مطبوعات تا قرن 18
1832 تلگراف استقلال آمریکا – انقلاب فراسه
1876 تلفن - انقلاب‌های دموکراتیک ظهور مطبوعات سیاسی و
1895 رادیو مذهبی آزادی و حقوق مردم
1920 تلویزیون - نیمه اول قرن 19 – مطبوعات آگهی – تجارت و
1957 ماهواره سرمایه داری
1970 رایانه‌ها (انقلاب اطلاعاتی)
1990 اینترنت (اوج انقلاب اطلاعاتی)
1920 م رادیو
1950 م تلویزیون
1980 م رایانه
1990 م اینترنت
قوی‌ترین رسانه کدام است
جهان 5/6 میلیارد جمعیت دارد.
700 میلیون نفر هر کدام یک کامپیوتر دارند.
2/2 میلیارد نفر هر کدام یک تلفن همراه دارند.
5/3 میلیارد نفر هر کدام یک دستگاه تلویزیون دارد.
5/4 میلیارد نفر از این جهت هر کدام یک رادیو دارند.
سیر ارتباطات در ایران
1)ارتباطات غیر کلامی : طبل، دود، برج‌های آتش، مناره و مسجد
2) ارتباطات کلامی : خواندن، نوشتن، گفتن و شنیدن
 نخستین چاپخانه در ایران قرن 17 م در شهر اصفهان (جلفای اصفهان ) به همت یک مُبَلغ مسیحی و نخستین کتاب انتشار یافته انجیل به زبان ارمنی بود.ورود چاپخانه به ایران در زمان عباس میرزا بوده در تبریز که به نشر کتاب می‌پرداخت.
-اولین روزنامه فارسی زبان داخل کشور «کاغذ اخبار» توسط میرزا صالح شیرازی در زمان محمد شاه قاجار (1837) در اولین شمار 14 لقب برای ناصر الدین شاه بکار برد. (روزنامه‌ای درباری) روزنامه وقایع التفاقیه سومین روزنامه‌ای بود که توسط امیر کبیر منتشر شد.
رادیو و تلویزیون در ایران
(1951) – 1330 شمسی طرح سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران مطرح شد ولی عمل نشد. حبیب ثابت پامسال سرمایه دار بخش خصوصی یک فرستنده تلویزیون را به دولت وقت داد.مجلس در سال 1337 (1958) ماده‌ای با چهار تبصره به تصویب رساند که به موجب آن اجازه داد که فرستنده تلویزیونی زیر نظر پست و تگراف و تلفن ایجاد شود.
این فرستنده از مقررات اداره کل انتشارات پیروی می‌کرد.
بنابراین 11 مهر ماه سال 1337 اولین برنامه توسط فرستنده تلویزیونی آریان پخش شد ابتدا از ساعت 18 تا 21برنامه داشت و هزینه‌های آن از طریق آگهی بود پس از یک سال فعالیت برنامه‌ها روزانه خود را 5 ساعت افزایش و در سال 1340 فرستنده‌ای در آبادان و اهواز تاسیس کرد.در سال 1346 مجلس مقررات سازمان رادیو و تلویزیون ایران را باز بینی کرد و این سازمان به صورت مالی مستقل و وابسته به وزارت اطلاعات شد.
-در سال 47 نخستین مراکز تولید و پخش رادیو و تلویزیون افتتاح و با توسعه شبکه‌های مخابراتی و مایکروویو از سال 1348 تلویزیون ملی ایران توانستند با ایستگاه‌های مختلف در سطح کشور ارتباط بر قرار کند برنامه‌های تلویزیون در ایران بیشتر سرگرم کننده بود.
- سال 47 نخستین مرکز شهرستانی تولویزیون ملی در رضاییه گشایش یافت و بعد در بندرعباس .
-نخستین تلویزیون آموزشی سال 45 توسط آموزش راه اندازی شد.
-پخش برنامه‌های تلویزیون به صورت رنگی باز در سال 1350 بود.
رادیو در ایران
فعالیت رادیو در ایران با افتتاح اولین فرستنده‌های بی سیم در تهران آغاز شد. 6/2/1305 . ابتدا مدرسه بی سیم قشون کل در وزارت جنگ برای تعلیم نیروی انسانی آموزش‌هایی را تدارک دید و عده‌ای برای یادگیری تخصص رادیو و ایستگاه بی سیم به فرانسه رفتند.
اندیشه ایجاد رادیو در ایران با توجه به پخش برنامه‌های هر فارسی زبان دیگر کشور‌ها مطرح شد.در سال 1318 کار نصب اولین دستگاه فرستنده صورت گرفت و با یک استودیو موقت در عمارت بی سیم، سرانجام رادیو تهران در 4 اردیبهشت سال 1319 اقتتاح شد.در آغاز کار از اخبار و گزارش خبری نبود و بیشتر موسیقی و ترانه پخش می‌شد و گاهی نکته ادبی و انتقادی گفتارهای تاریخی، جغرافیایی، کشاورزی، خانه داری و بهداشتی اضافه شد. برنامه افسانه‌های هزار و یک شب موفق‌ترین برنامه‌های آن عده است هنرمندان به رادیو موجب شد که برخی مواقع خیابان‌های تهران خلوت شود برنامه صبح جمعه با شما معروفترین بود .در سال 36 با راه اندازی ایستگاه 100 کیلو ولتی رادیو ملی ایران شکل گرفت.
رسانه‌های سنتی یا ارتباطات سنتی
چنانچه رسانه‌های سنتی را در معنایی غیر از معنای تکنولوژیک و به مفهوم هر نوع واسطه ارتباطی در نظر بگیریم، عبارتند از :
1)سنگ نوشته‌ها 2)الواح گلی 3)نقاشی دیوار‌ها 4)پوست آهو 5) منبر 6)تعزیه خوانی 7) مسجد 8) نمایش
رسانه‌های سنتی همچنان وجود دارند اما رسانه‌های نوین جایگاه ویژه‌ای یافته اند.
رسانه‌های نوین در امتداد رسانه‌های سنتی هستند و نه برای رقابت بلکه برای تکامل ارتباطات و تسهیل و صرف جویی در زمان و مکان ظهور پیدا کرده اتند گذر از جامع سنتی به مدرن را نباید ستیز با سنت تلقی کرد.
مسجد و بازار یک نوع نظام ارتباطات تا رسانه ارتباطی و منبر رسانه عمومی در اسلام به حساب آمده است.
تعریف منبر: به محل مرتفعی می‌گویند که واعظ یا خطیب بر بالای آن قرار گرفته و برای مخاطبان سخن می‌گوید.منبر واژه‌ای عربی است که ریشه آن به صدر اسلام و دوران پیام اکرم (ص) باز می‌گردد.از طریق منبر ابلاغ پیام دینی و اعلان جهاد و امور حکومتی و اجتماعی مردم توسط پیامبر، امامان و دیگر حاکمان صورت می‌گرفت.
منبر جزء جدا نشدنی مسجد است و در واقع به صورت جایگاه وعاظ و سخنران شناخته می‌شود.
ویژگی‌های منبر:
-خطیب و اعتبار منبع سخن در انتقال پیام بسیار مهم است.
-در عصر مشروطیب مطبوعات به عنوان رقیب جدی منبر شناخته شد.برخی عالمان معتقد بودند که مطبوعات و رادیو نیز باید کارکرد منبر را داشته باشد. نگاه منبر به رسانه‌های نوین با رقابت شروع شد.
ویژگی‌ها:
-پیام منبر برای مخاطب محدود و خاص است.
-مخاطب منبر ارتباط را خیلی کم قطع می‌کند.
-نبود اختیار انتخاب در مخاطب منبر است.
-بازخورد به صورت دائمی کنترل می‌شود.
-پارازیت در این نوع ارتباط کم است.
در زمان پیامبر نتایج جنگ‌ها، اعلان‌ها، فرامین و احکام مالیاتی از طریق منبر و در مساجد اطلاع رسانی می‌شود.
همچنین احکام عزل و نصب صاحب منصبان نیز از بالای منبر خوانده می‌شد. منبر در نظام ارتباطات سنتی جایگاه ویژه‌ای در طول تاریخ داشته و آگاهی و بیداری مسلمانان توسط عالمان بر فراز این وسیله بوده و نوعی ارتباط چهره به چهره را برقرار نموده است ارتباطی ساده گرمی و حتی دو سویه که مخاطبان نیز به راحتی امکان بر قرار ارتباط و باز خورد مطالب را نیز می‌توانستند در این نظام ارتباطی شکل دهند.
آسیب شناسی منبر:
به دلیل تغییر شرایط و سطح دانش افراد و ابلاغ شیوه‌های نوین ارتباطی و انتقال پیام و همچنین ابزار‌های جدید تکنولوژیک منبر کارایی قبل خود را در جامعه ندارد.

ایـنـتـرنت و ماهواره، ویژگی‌ها و قابلیت‌ها

همان گونه که از واژة اینترنت (به معنای بین­شبکه­ای یا میان­شبکه­ای) پیداست، اینترنت مجموعه یا شبکه­ای از شبکه­هاست. اصطلاح شبکه به اتصال دو یا چند رایانه به یکدیگر اشاره دارد. در جهان مجموعه وسیعی از شبکه‌های رایانه‌ای کوچک و بزرگ وجود دارد که با استفاده از یک رشته پروتکل‌های ارتباطی، عملکرد متقابلی را میان یکدیگر فراهم می‌آورند. شبکة آرپانت متعلق به وزارت دفاع آمریکا بود که برای پیشبرد اهداف نظامی کاملاً سری با استفاده از «پروتکل نظارت بر انتقال/ پروتکل اینترنت» ([1]TCP/IP)، امکان تبادل اطلاعات صدها هزار رایانه را به صورت شبکه فراهم می‌ساخت و از این رو، این شبکه خاستگاه اصلی اینترنت به حساب می‌اید.
اینترنت، بسان یک بزرگراه ارتباطی است که اطلاعات متنی و نوشتاری مانند کتاب، نشریه، مقاله، فرهنگ نامه و غیره و اطلاعات دیداری و شنیداری همچون، فیلم، سخنرانی، عکس، بازی، و غیره و خدمات گوناگون دیگری چون امکان مکاتبه و مکالمة مستقیم و غیرمستقیم، تجارت، آموزش، تفریح و غیره را در اختیار کاربر قرار می‌دهد. بنابراین اینترنت یک بانک اطلاعاتی جهانی است. کاربر اینترنت با ورود به فضای مجازی[2] اینترنت، با دنیای وسیع و حیرت انگیزی مواجه می‌شود و برای درک صحیح آن ناگزیر باید اصول کار با آن را فرا گیرد. آنچه برای ما به عنوان دانشجو اهمیت دارد شناخت این نکته است که اوّلاً این رسانه حاوی چیست و چه کارکردها، امکانات و اطلاعاتی دارد؛ ثانیاً راهکار استفادة بهینه از محتویات آن چگونه است؟
تـاریـخـچـه
پیدایش اینترنت به دهه 1960 میلـادی باز میگردد؛ زمانی که دولت ایالـات متحده آمریکا براساس طرحی موسومـ به آرپا (ARPA) مخفف آژانس تحقیق پروژه‌های پیشرفته که در آن زمان برای کارکردهای دفاعی بوجود آمده بود، این طرح را اجرا نمود.
طرح این بود که کامپیوترهای موجود در شهر‌هـای مختلف (در آن زمان چیزی به نامـ کامپیوتر شخصی وجود نداشت بلکه سازمان‌های بزرگ و دانشگاه‌ها و مراکز دولتی معمولـاً دارای سیستمـ‌های کامپیوتر بزرگ مین فریمـ بودند) که هر کدامـ اطلـاعات خاص خود را در آن ذخیره داشتند بتوانند در صورت نیاز با یکدیگر اتصال بر قرار نموده و اطلـاعات را به یکدیگر منتقل کرده و یا در صورت ایجاد بستر مناسب اطلـاعات را در حالت اشتراک قرار دهند.
در همان دوران سیستمـ‌هایی بوجود آمده بودند که امکان ارتباط بین کامپیوترهای یک سازمان را از طریق شبکه مختص همان سازمان فراهمـ می‌نمودند طوریکه کامپیوترهای موجود در بخش‌ها یا طبقات مختلف با یکدیگر تبادل اطلـاعات نموده و امکان ارسال نامه بین بخش‌های مختلف سازمان را فراهمـ می‌کردند که اکنون به این سیستمـ ارسال نامه پست الکترونیک می‌گویند. اما برای اتصال و ارتباط دادن این شبکه‌های کوچک و پراکنده که هر کدامـ به روش و استانداردهای خودشان کار می‌کردند استانداردهای جدید و مشخصی که همان پروتکل‌ها هستند توسط کارشناسان وضع شد.
سرانجامـ درسال 1961 میلـادی تعداد 4 کامپیوتر در 2 ایالت مختلف با موفقیت ارتباط برقرار کردند و با اضافه شدن واژه نت به طرح اولیه، نامـ آرپانت (Arpanet) برای آن منظور شد.
در دهه 1970 میلـادی با تعریف پروتکل‌های جدیدتر از جمله TCP که تا به امروز رواج دارد و نیز مشارکت کامپیوترهای میزبان (Host) بیشتر به آرپانت و حتی گسترده شدن آن به برخی نواحی فراتر از مرزهای ایالـات متحده، آرپانت شهرت بیشتری یافت و ایده اینترنت همراه با جزییات بیشتر راجع به شبکه‌های کامپیوتری مطرح گشت تا اینکه طی سال‌های پایانی دهه 1970 شبکه‌های مختلف تصمیمـ گرفتند به صورت شبکه‌ای با یکدیگر ارتباط برقرار نمایند و آرپانت را بعنوان هسته اصلی انتخاب کردند. بعدها در سال 1993 میلـادی نامـ اینترنت روی این شبکه بزرگ گذاشته شد.
وب یا همان WWW که مخفف World Wide Web (به فارسی: تار جهان‌گستر) میباشد توسط آزمایشگاه اروپایی فیزیک ذرات Cern بخاطر نیاز آنها به دسترسی مرتب‌تر و آسان‌تر به اطلـاعات موجود روی اینترنت ابداع گشت.
در این روش اطلـاعات به صورت مستنداتی صفحه‌ای بر روی شبکه اینترنت قرار می‌گیرند و بوسیله یک مرورگر وب قابل مشاهده هستند و همـ اکنون کارکردهای بسیاری دارند.
ٔ اینترنت در ایران
سال 1371: تعدادی دانشگاه‌های ایران، از جمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه گیلـان، توسط مرکز تحقیقات فیزیک نظری و از طریق پروتکل UUCP به اینترنت وصل می‌شوند تا با دنیای خارج ایمیل رد و بدل کنند.
سال 1372: در این سال ایران به شبکه اینترنت پیوست. نخستین رایانه‌ای که در ایران به اینترنت متصل شد مرکز تحقیقات فیزیک نظری در ایران بود. در حال حاضر نیز این مرکز یکی از مرکزهای خدمات اینترنت در ایران است.مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات،‌ بعنوان تنها نهاد ثبت اسامی قلمرو [ir.] در ایران به رسمیت شناخته میشود. این قلمرو مشخّصه تعیین شده برای هویّت ایران در فضای اینترنت است.
سال 1373: مؤسسه ندا رایانه تأسیس میشود. پس از راه‌اندازی اوّلین بولتن بورد (BBS)، در عرض یک سال نیز اوّلین وب سایت ایرانی داخل ایران را راه‌اندازی میکند. همچنین، این مؤسسه روزنامه همشهری را به زبان فارسی در اینترنت منتشر میکند، که این اوّلین روزنامه رسمی ایرانی در وب محسوب میشود. در همین سال بدنبال اتصال به اینترنت از طریق ماهواره کانادائی کد ویژن (Cadvision)، مؤسسه ندا رایانه فعالیت بازرگانی خود را بعنوان اوّلین شرکت خدمات سرویس اینترنتی (ISP) آغاز می‌کند.
سال 1374: مجلس شورای اسلامی تأسیس شرکت امور ارتباطات دیتا تحت نظر شرکت مخابرات ایران را تصویب می‌کند و مسؤلیت توسعه خدمات دیتا در سطح کشور را بطور انحصاری در اختیار آن شرکت قرار می‌دهد.
سال 1377: پروژه یونیکد در ایران با قرارداد شورای عالی انفورماتیک و همکاری بنیاد دانش و هنر واقع در انگلستان و با نظارت و مدیریت فنّی دانشگاه صنعتی شریف تحت عنوان (فارسی وب) آغاز می‌شود. هدف پروژه اینست که با گنجاندن کامل و جامع الفبای فارسی در استاندارد یونیکد، نشر فارسی در کامپیوتر، مخصوصاً اینترنت و وب، استاندارد شود و اصولـاً مشکل قلمـ (فونت)‌های غیر استاندارد موجود در نرمـ افزارهای ایرانی حل شود.
کارکردها و ویژگیهای اینترنت
اینترنت دارای کارکردها و ویژگی­های فراوانی است که از آن جمله می‌توان موارد زیر را یادآور شد:
1. تولید اطلاعات: در سایه وجود اینترنت و کامپیوتر، علوم و گفتمان­های جدیدی متولد شده و بر غنای علوم دیگر نظیر ارتباطات و اطلاع رسانی و علوم رایانه افزوده شده است. مباحث در زمینة دولت­ها و شهرهای الکترونیکی، سازمان­های و تشکیلات مجازی، بهره­گیری از هوش مصنوعی در استنباط احکام فقهی و مانند این نمونه­هایی از این نظریات نوین­اند. اینترنت یکی از نوترین ابزارهای توسعه و پیشرفت علوم است و در پرتو وجود همین اینترنت علوم جدیدی متولد شدند و برغنای علوم دیگر نظیر ارتباطات و اطلاع رسانی و علوم رایانه افزوده شد و خود نیز وسیله‌ای در جهت تولید اطلاعات شد.
2. سازماندهی اطلاعات: پیش از اینترنت شاید حتی تصور هم نمی‌شد که به این وسعت و تنوع، اطلاعات و آراء و نظر در جهان وجود داشته باشد، بعد از اینترنت اغلب این ذخایر اطلاعاتی در محیط وب قرار گرفت و به طوری که بتواند به آسانی در دسترس کاربران باشد سازماندهی شد. البته اینترنت همچنان دچار فقدان نظام استانداردی جهت طبقه­بندی و سازماندهی اطلاعات
می باشد که باعث بروز مشکلاتی در بازیابی بهینه اطلاعات می­شود.
3. اطلاع رسانی منحصر به فرد:  این خصیصه، برجسته‌ترین کارکرد اینترنت است. نوع اطلاع رسانی در اینترنت با دیگر رسانه­ها متفاوت است و همین مسأله آن را به جامع­ترین و قدرتمندترین رسانه تبدیل کرده است. در اینترنت می­توان به اغلب رسانه­های دیگر مانند کتاب، روزنامه و مجله، رادیو، تلویزیون، شبکه­های ماهواره­ای، دسترسی داشت. به دیگر سخن اینترنت دیگر رسانه­ها را در خود جمع کرده است و از این رو، مطالب و دیگر اطلاعات موجود در آن نسبت به سایر رسانه­ها جامع­تر است. افزون بر این، متن بسیاری از کتاب‌ها، مقالات چاپی و سایر منابع چندرسانه­ای، بسیاری از ژورنال‌های اینترنتی وجود دارند که تنها از طریق وب قابل دسترس بوده و نسخة چاپی آنها وجود ندارد. همچنین، برخی از منابع مرجع مانند فرهنگ‌ها، اطلس­ها، راهنماهای گوناگون، سرگذشت­نامه­ها و جز آن فقط در محیط وب منتشر می­شوند.
4. روزآمدی اطلاعات : روزآمد شدن اطلاعات در اینترنت نسبت به سایر رسانه­ها از سرعت بالاتری برخوردار است. امروزه، اطلاعات بسیاری از پایگاه­های مهم و پرمراجعه در وب در فواصل زمانی کوتاه روزآمد می­شود. این مسأله به خصوص در پایگاه­های اخبار از اهمیت فوق العاده­ای برخوردار است، به طوری که در موتورهای جستجوی تخصصی اخبار، مانند بخش جستجوی اخبار گوگل، آلتاویستا و آل دِ وب و مانند آنها، می­توان دامنة زمانی جستجو را به اخبار منتشر شده به یک هفته، سه روز گذشته، یک روز گذشته و حتّی یک ساعت گذشته محدود کرد.
5. رایگان و آسان­یاب بودن اطلاعات و امکانات:  اکثر اطلاعات وب رایگان هستند، حتّی برخی از کتاب­ها، مجلات و مقالاتی را که برای تهیة نسخة چاپی آن باید پول داد، می­توان در اینترنت به رایگان به دست آورد. برای مثال در پایگاه حوزه (www.hawzah.net) متن کامل بیش از 1500 شماره مجله، بیش از 100 جلد کتاب معتبر و مشهور و بیش از 3000 مقاله در موضوعات مختلف علوم اسلامی و علوم انسانی همراه با قابلیت جستجو قرار دارد. همچنین در پایگاه find articles.com، که یکی از قوی­ترین موتورهای جستجوهای تخصصی در زمینة مقالات به شمار می­رود، متن کامل هزاران مقاله از بیش از 700 نشریة معتبر بین­المللی قابل جستجو و دسترسی است.
6- ظرفیت بالای نگهداری و انتقال متن، عکس، تصویر و صوت:  یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های رسانه جدید اینترنت حجم عظیم نگهداری و تبادل اطلاعات چندرسانه‌ای است. برخی‌ها معتقدند امروزه می‌توان هر نوع اطلاعاتی اعم از تصویر و متن و صوت با هر موضوعی در فضای مجازی اینترنت یافت که این نشاندهنده حجم عظیم اطلاعات موجود در فضای سایبر است
7- قابلیت استفاده گسترده از آرشیوهای عظیم و غنی رسانه‌های متنی، صوتی و تصویری:
 اینترنت قابلیت آرشیو سازی و نگهداری حجم وسیع اطلاعات تولید شده را دارد که قابل استفاده در هر مکان و زمانی باشد.
8- تعامل ‌دو سویه : در فناوریهای جدید امکان دریافت بازخورد از گیرنده پیام بوسیله ارسال کننده امکان دارد و فرستنده با توجه به بازخورد دریافتی از گیرنده پیام خود را تغییر می‌دهد درحقیقت فرستنده و گیرنده مدام نقش عوض کرده و در جای هم می‌نشینند. اینترنت فضایی است که بروشنی می‌توان تغییرات فرستنده و گیرنده را مشاهده کرد. در فضای چت، ایمیل، سایتهای خبری و اطلاع رسانی با درج نظرات نمونه‌هایی از تغییر موقعیت فرستنده و گیرنده پیام است که تعامل دوسویه را نشان می‌دهد.
9- تمرکز زدایی:  افراد هم تولید کننده و هم مصرف کننده اطلاعات هستند و دیگر نمی‌توان تمرکزی برای فرستنده پیام قائل شد.
10- چند رسانه‌ای ( مولتی مدیا) بودن، قابلیت اتصال چند رسانه به یکدیگر:
 اینترنت بنوعی توانسته همه رسانه‌های نوین را در خود جای دهد. از طریق اینترنت می‌توان رادیو گوش کرد و شبکه‌های ماهواره‌ای و تلویزیونی را مشاهده کرد و در عین حال با دوست خود در آن طرف کره زمین مکالمه متنی، صوتی و تصویری داشت.
11- جمع زدایی: رسانه‌های نوین به علت جذابیت و مخاطب قرار دادن فرد انسان جمع گرایی را تحت الشعاع قرار داده و فردیت را در جوامع بشری گسترش می‌دهد.
12- ناهمزمانی، عدم نیاز به پایبندی به زمان:  در فناوریهای نوین ارتباطی همچون اینترنت نه تنها مکان در دسترسی به شبکه گسترده اینترنت نقش بسزایی ندارد بلکه درهر زمانی می‌توان به این شبکه رجوع کرد و از اطلاعات استفاده کرد.
با تکنولوژی‌های جدید روز به روز سرعت دسترسی به اطلاعات افزایش می‌یابد. تکنولوژی اینترنت برای بیشترین سرعت و کمترین کنترل طراحی شده، لذا اِعمال کنترل‌های اطلاعاتی در آن دشوار است. البته نمی‌توان سرقت اطلاعاتی را بوسیله هکرها و کرم‌های اطلاعاتی نادیده گرفت.
در جهان جدیدی که اینترنت خلق کرده است(‌جامعه اطلاعاتی) آزادی‌های فکری، تحقیقاتی، آموزشی، تفریحی و شغلی رو به رشد خواهد بود و تجارت الکترونیک، خدمات بهداشتی و پزشکی از راه دور و خدمات تلفن بین المللی از طریق اینترنت جای اشکال سنتی را خواهد گرفت.
عوامل جذابیت اینترنت
تعامل: طبیعت کامپیوتر به مثابه ابزاری شادی آور است.
شبه مرزی: همان فضای مجازی و مشترکاتی است که با غرب دارد.
گمنامی رسانه‌ها: اسم‌های مستعار و متن‌های تایپ شده همانند ماسک عمل می‌کنند.
بازدید از وب به 4 صورت است:
1- داشتن آدرس و مراجعه مستقیم
2- استفاده از لینک موجود در سایت دیگر
3- مراجعه از طریق فهرست‌ها
4- از طریق موتورهای جستجو
تعریف ماهواره
عموماً Satellite به هرچیز گردنده به دور چیز دیگرمی گویند،مثلاً ماه به دور زمین می‌گردد.در محاوره دستگاهی گیرنده/فرستنده بیسیم است که توسط راکت به فضا پرتاب می‌شود ودر یک مداردورزمین جای میگیرد. در حال حاضرازآنها برای کارهایی مثل هواشناسی،مخابرات تلویزیونی،... وGPSاستفاده میشود.
تاریخچه ماهواره
اولین پرتاب ماهواره به مدارزمین راروسها به نام خود ثبت کردنداین ماهواره که اسپوتنیک(spuntik) نام داشت در سال 1958 در مدار زمین قرار گرفت. آمریکایی‌ها دو سال بعد وارد عرصه ماهواره شدندو در سال 1960 اولین ماهواره را پرتاب کردند. فن آوری صنعت ماهواره و ایستگاههای پرتاب آن اکنون در انحصار چند کشور است.بیشترین پرتاب را تاکنون روسیه انجام داده است ولی ماهواره‌های آمریکایی از لحاظ پیشرفت و دقت ازروسیه جلوتر است.
کاربردهای ماهواره
ماهواره‌ها همان طور که در زمینه پیشرفت علوم مختلف کمکهای شایانی به بشر کرده‌اند واستفاده ازآنها تاثیر بسزایی در زندگی انسانها دارد. سیاری ازمسایل ومشکلات مربوط به هزینه , زمان وثبات اطلاعات ارسالی را حل کرده وکارایی شبکه‌های تلویزیونی رابه شکل چشمگیری افزایش داده است در عین حال مشکلات خاص خود را نیز ایجاد کرده است. گسترش خارق العاده ارتباطات ماهواره‌ای بیانگر تلاش بی وقفه انسان در به کارگیری تکنولوژی جدید درجهت رفع نیازهای جوامع بشری است در حال حاضر بیش از هزار ماهواره درمدارهای مختلف وبرای مقاصد متفاوت در اطراف زمین در حال چرخش است. کاربردهای وسیع آن در زمینه‌های مخابرات،کشاورزی , هواشناسی , معادن , اکتشافات , نجوم حفاظت محیط زیست , نظامی و غیره , اطلاعات بی شماری را در اختیار انسان قرار داده که ما می‌بایست ازکاربردهای مثبت به نحو احسنت استفاده و از عواقب منفی آن جلوگیری کنیم.که به چند مورد از آنها اشاره می‌کنم.
نظامی
تامین ارتباط مخابراتی اضطراری در زمان جنگ گرچه 60 درصد ماهواره‌های ساخته شده , جنبه نظامی دارند, که این اهمیت استفاده ازماهواره را در کاربرد نظامی آن روشن می‌کند, هنوز مطالب زیادی در مورد آنها منتشر نشده است ماهواره‌های نظامی اطلاعات بسیار دقیق و مفیدی راجع به زاغه‌های مهمات در زیر زمین , مقر تانکها و خودروهای نظامی , محل استقرار نیروها, مراکز تجمع و آرایش و جابه جایی نیروها و تعداد آنها را به طور تقریبی جمع آوری وبه مراکز مشخصی می‌فرستند.درجریان جنگ خلیج فارس ,ماهواره‌های جاسوسی عکاسی آمریکا بیش از12 باردر روز از قلمرو فضایی عراق عبورمی کردند ودرهر عبور, صدهاعکس و تصویرازاوضاع گوناگون این کشور در اختیار فرماندهان نظامی قرار می‌دادند. این عکسها از طریق ماهواره‌های مخابراتی نظامی خاصی به منطقه نبرد فرستاده و در آنجا توسط گیرنده‌های متحرک دریافت می‌شد.
ماهواره‌ها به دو بخش کلی تقسیم می‌شوند:
1- بار مفید (محموله) 2- سکو (جایگاه).
ماهواره‌ها دارای تجهیزاتی همچون سیستم برق، مخزن سوخت، کامپیوتر، سیستم تامین انرژی، دوربین و آینه خورشیدی هستند. پس از ساخت ماهواره، آنها را توسط یک ماهواره بر، موشک یا حتی شاتل فضایی به فضا پرتاب می‌کنند تا در مدار معین خود بر حول محور زمین قرار بگیرند. ماهواره برها به شکل موشک‌ها‌ی چندمرحله‌یی با سوزاندن سوخت شیمیایی، انرژی لازم برای بردن ماهواره به مدار زمین را فراهم می‌کنند. پس از قرار گرفتن ماهواره در ارتفاع مورد نظر، یک سامانه پیشران موشکی دیگر به کار می‌افتد و ماهواره را در مدار مورد نظر قرار می‌دهد. از جمله ماهواره برهای معروفی که هم اکنون چند سالی است سازمان فضایی اروپا برای ارسال ماهواره به مدار زمین از آن استفاده می‌کند، موشک آریان 5 ساخت فرانسه است.
ماهواره به طور مداوم در حال حرکت در مداری حول زمین است. بخشی از پژوهش‌های علمی و تخصصی که توسط ماهواره‌ها انجام می‌شود، هرگز نمی‌تواند روی کره زمین جنبه عملی به خود گیرد.
امروزه ماهواره‌ها تنها برای کسب اطلاعات از کره خاکی ما کاربرد ندارند؛ هم اکنون چندین ماهواره پیشرفته علمی تحقیقاتی هستند که بر گرد خورشید و اجرام منظومه خورشیدی در حرکتند و اطلاعات خود را از آن اجرام به مراکز مدیریت ماهواره خود در زمین ارسال می‌کنند.
ماهواره‌ها از لحاظ ماموریت خود به گونه‌های مختلفی تقسیم می‌شوند:
1-هواشناسی
 2- ارتباطات رادیویی و مخابراتی
 3- ردیابی
 4- تحقیقاتی علمی
 5- نظامی و جاسوسی.
 بررسی مقایسه‌ای رسانه‌های سنتی و نوین

 

تاسیس خبر گزاری‌های بین المللی

تحول دوم قرن 19 تاسیس نمایندگی‌های خبری بین المللی است. خبر گزاری‌ها با جمع آوری و انتشار خبر و دیگر اطلاعات در گستره‌های بسیار پهناور سر وکار داشتند. آنها پس از یک دوره رقابت در این کار سر انجام در تقسیم جهان به حوزه‌های عملیاتی اختصاصی به توافق رسیدند.
چنانکه یک نظام چند جانبه شبکه‌های ارتباطی به وجود آوردند که از نظر وسعت به گونه موثری جهانی بود. خبر گزاری‌ها از نزدیک با مطبوعات کار کرده و اطلاعاتی که قابل چاپ وانتشار برای مخاطبان بیشمار بود، فراهم می‌آوردند. بدین ترتیب خبرگزاری‌ها به شبکه‌های ارتباطی که از طریق چاپ (و بعدا رادیو وتلویزیون) به بخش مهم و در حال رشدی از جمعیت می‌رسیدند، متصل بودند.
به لطف معاهده " هم پیمانی خبرگزاری‌ها " در سال 1869 رویتر مناطق امپراتوری بریتانیا و خاور دور؛ آواس امپراتوری فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و پرتغال و ولف درمناطق آلمان، اتریش، اسکاندیناوی و روسیه را بدست آورد.
کارتل خبر گزاری‌های سه گانه تا آغاز جنگ جهانی اول برجمع آوری و انتشار بین المللی خبر مسلط بود.
به واسطه توسعه دو خبرگزاری آمریکایی آسوشیتدپرس و یونایتد پرس از زمان جنگ دوم جهانی تاکنون، چهار خبرگزاری عمده رویترز، آسوشیتدپرس، یونایتد پرس( آسوسیشن) اینتر نشنال و آژانس فرانس پرس موقعیت مسلط خود را در نظام بین المللی جمع آوری و انتشار اخبار واطلاعات دیگر حفظ کرده و به صورت بازیگران اصلی نظم جهانی اطلاعات باقی مانده اند.
به همت یونسکو تقاضای همه جانبه برای سازماندهی مجدد نظم جهانی اطلاعات و ارتباطات شکل گرفته است که با مقاومت شدید گروه‌های ذی نفع غربی مواجه شد و به دنبال آن ایالات متحده و بریتانیا از عضویت یونسکو بیرون آمدند.

اخلاق در رسانه‌ها

از آغاز شکل گیری رسانه‌ها دو نقش متمایز برای آنها لحاظ شده است: ایجاد آگاهی اجتماعی در جامعه و یک فعالیت تجاری پول ساز و سودآور. کسانی که در این قلمرو کار می‌کنند به طور معمول یکی از این دو نقش را جدی تر می‌گیرند. هریک از این نقش‌ها لوازمی برای نظام اخلاقی رسانه دارند. در چارچوب نقش اول، رسانه حتی ممکن است خود را‌هادی و مبشر جامعه به امور اخلاقی بداند، البته گاه همین تلقی ممکن است شکل زورمدارانه پیدا کرده و رسانه برای رسیدن به هدف خویش هیچ اصلی را رعایت نکند. نوع رسالتی که رسانه برای خویش قائل است تعیین کننده اصول اخلاقی آن است. در مقابل رسانه‌ای که صرفاً هدف سودآوری دارد، اگر این هدف را در کوتاه مدت لحاظ کند به طور طبیعی از هیچ نوع عملی فروگذار نمی‌کند، ولی اگر هدف سودآوری را در بلندمدت ببیند، خود را ناچار از رعایت اصول اخلاقی جاری در جامعه می‌بیند. در این حال رسانه به طور تاکتیکی از هنجارها و ارزش‌هایی که غلبه بیشتری دارند تبعیت می‌کند.
رسانه‌ای که در جهت سودآوری حرکت می‌کند به ارضای نیازهای ارتباطی مردم می‌اندیشد. بنابر این، اگر مردم بخواهند عکس متهم یا مجرمی را ببینند، باید در اختیار آنها قرار گیرد. ولی چنین رسانه‌ای توجه به این نکته ندارد که معرفی یک متهم با عنوان مجرم، یا صرفاً به عنوان متهم، یا پس از اثبات جرم به شکل مجرم، پایان حیات اجتماعی آن فرد است. یک فرد ممکن است مجازات قانونی خویش را متحمل شود و بتواند دوباره به زندگی اجتماعی بازگردد ولی رسانه‌ها با انعکاس خبر و برانگیختن جنجال پیرامون آن موضوع یا فرد می‌توانند این کار را بسیار دشوار کنند. قانون و نظام اخلاقی کل جامعه می‌توانند مانع از بروز چنین مشکلاتی شوند. در مقابل، اگر رسانه‌ای ایجاد آگاهی را یکسویه ببیند و تلاش کند نقطه بهینه‌ای میان حفظ مردم و آگاهی دادن به آنها انتخاب کند، روش‌های دیگری را در پیش می‌گیرد. به عنوان نمونه کسی می‌تواند به انواع مسایل فکری و شخصی افراد در رسانه‌ها اشاره کند و این کار را جزء وظایف آگاهی رسانی خویش بداند. در این حال ممکن است حقوق افرادی که از آنها نامی برده شده نقض شود. ولی اگر حق پاسخگویی به افراد داده شود، این کار دو کفه ترازو را متعادل می‌کند. نمونه دیگر از جمع آمدن حقوق فردی و حق آگاهی یافتن مسأله عدم افشای منبع خبر توسط یک رسانه است. یک رسانه ممکن است تشخیص دهد که خبر دریافتی از یک فرد باید به اطلاع مردم برسد، ولی نباید به گونه‌ای عمل کند که تبعات ناخواسته و نامطلوبی برای منبع خبر داشته باشد. این مورد را می‌توان تحت عنوان جلب اعتماد افراد توسط رسانه‌ها نیز قرار داد.
در جوامع سرمایه داری، دست اندرکاران روزنامه نگاری، تبلیغات و سرگرمی‌ها، اغلب به یک مؤسسه مشابه تعلق دارند و به طور مستقیم یا غیرمستقیم در کارشان با هر سه عرصه رسانه‌ای برخورد می‌کنند. برخی از آنها، مشکلات هر سه عرصه را پشت سر گذاشته اند، برای مثال کارهای کلیشه‌ای به خوبی جا افتاده و در تمامی وسایل ارتباط جمعی نفوذ کرده است. احساس گرایی و استفاده از عواطف هیجان هم در کارهای گزارش، مستند و سرگرمیها متداول است. از ترکیب منافع کارهای مربوط به رسانه‌ها، پنج مسأله اصلی دستور کار را تحت الشعاع قرار می‌دهد: رازداری و رعایت حریم خصوصی افراد (Privacg)، گفتن حقیقت، انتفاع، خشونت (Violence) و مشارکت دموکراتیک بر طبق مقتضیات شغلی. هریک از این مسایل اخلاقی در سطوحی مشخص ظاهر می‌شوند. برای مثال «بهره برداری» در اخلاق کاری یا تجارت یک اصل است و در جهان حرفه‌ای به بحث گذارده می‌شود. خشونت در رسانه‌ها، علمای اجتماعی و تئوریسین‌های نظام‌های مختلف را به خود جلب کرده است، هر چند که به هیچ قیمتی نمی‌توان از محتوای ترکیبی اخلاق رسانه‌ای کاست زیرا آن را به ابتذال خواهد کشید.

انواع ارتباطات

1. ارتباط خصوصی و بدون واسطه، ارتباطی است فوری و رودررو که طی آن، پیام مستقیماً میان پیام‌دهنده و پیام‌گیرنده (یا دو گروه کوچک) رد و بدل می‌شود. ویژگی‌های این نوع ارتباط عبارتند از:
الف- فرصت جابه‌جایی پیام‌گیرنده و پیام‌دهنده
ب- فرصت تصحیح یکدیگر
ج- ارتباط چهره به چهره و عمیق
د- قابل رویت بودن آثار پیام
2. ارتباط جمعی یا عمومی، تعبیر تازه‌ای است که جامعه‌شناسان آمریکایی برای مفهوم Mass Media بکار برده‌اند. این واژه که از ریشه لاتینی Media (وسایل) و اصطلاح انگلیسی Mass یا توده تشکیل شده است، از نظر لغوی به معنای ابزارهایی است که از طریق آنها می‌توان با افرادی نه به طور جداگانه یا با گروه‌های خاص و همگون، بلکه با جماعت کثیر یا توده‌ای از مردم به طور یکسان دسترسی پیدا کرد. امروزه این نوع وسایل عبارتند از: روزنامه، رادیو، تلویزیون، سینما، اعلان‌ها درباره گزینش مفهوم Mass Media میان دانشمندان اختلاف نظر فراوانی وجود دارد. از این رو برخی آن را «وسایل ارتباط جمعی» می‌نامند. در مجموع این مفاهیم علی‌رغم برخی تفاوت‌های ظاهری، از نظر معنایی با یکدیگر شدیداً قرابت و نزدیکی دارند.
بدیهی است در میان ابزارهای پخش پیام، روزنامه، رادیو و تلویزیون دارای نکات مشترک فراوانی هستند: پیام‌های آنها به طور متناوب پخش می‌شود؛ مطلب آنها را خبرنگاران تهیه می‌کنند و جاهای خاصی برای مطالب خبری و تحلیل آنها وجود دارد.
بنابراین، در تعریف ارتباط جمعی می‌توان گفت، ارتباط جمعی یا عمومی، انتقال اطلاعات با وسایلی (نظیر روزنامه، کتاب، امواج رادیو، تلویزیونی و غیره) برای گروه غیر محدودی از مردم با سرعتی زیاد انجام می‌گیرد. ویژگی‌های این نوع ارتباط عبارتند از:
الف- پیام‌گیران ناآشنا، پراکنده
ب- بازگشت پیام یا بازخورد با تاخیر
ج- سرعت عمل زیاد
د- تکثیر پیام
هـ- ارتباط سطحی و ناپایدار
3. ارتباط نوشتاری، ارتباطی است که در آن، اطلاعات از طریق قلم بر کاغذ نقش می‌بندد
(مانند نامه، روزنامه، کتاب و غیره).
4. ارتباط غیر نوشتاری، ارتباطی است که اطلاعات و افکار از طریق امواج (مانند رادیو، تلویزیون، تلفن و تلگراف و غیره) میان افراد مبادله می‌شود.
5. ارتباط ملی، ارتباطی است که پیام‌ها، اطلاعات و مفاهیم، از طریق وسایل ارتباط جمعی
(نظیر رادیو، تلویزیون و مطبوعات) در چارچوب جغرافیایی یک کشور منتشر می‌شود.
6. ارتباط فرا ملی، پیام‌ها و اطلاعاتی که از طریق ماهواره‌ها مرزهای جغرافیایی را در می‌نوردد و موجبات نزدیکی میان انسان‌ها بر روی کره زمین می‌شود. (مانند تلویزیون آسیایی و اروپایی و تلویزیون‌های بدون مرز و غیره).
7. ارتباط کلامی، در این نوع ارتباط، اطلاعات و افکار از طریق زبان و گفتار منتقل می‌شود
(نظیر تلفن، تلگراف و غیره).
8. ارتباط غیر کلامی، ارتباطی است که مفاهیم و معانی از طریق غیر زبانی و گفتاری میان انسان‌ها منتقل می‌شود (نظیر عکس، تصویر، فیلم و غیره). «تصاویر در مجموع، به عنوان یک وسیله ارتباطی می‌تواند بخشی از اطلاعاتی را که ریختن آنها در قالب کلمات دشوار است، منتقل کنند. تصاویر را می‌توان در یک موقعیت و در یک زمان تهیه کرد و در موقعیتی کاملاً متفاوت و در زمانی دورتر آنها را دید. امروزه که تلویزیون و ماهواره در دسترس بشر است، تصاویر را می‌توان به طور همزمان، درست همان‌گونه که کلمات ما توسط رادیو مخابره می‌شود، به سراسر جهان مخابره کرد».
9. ارتباط انسانی، اطلاعات و مفاهیمی که میان دو انسان ردوبدل می‌شود (مانند نامه، تلفن و غیره)
10. ارتباط ابزاری یا ماشینی که درست برعکس ارتباط انسانی است. در این نوع ارتباط، گردش اطلاعات میان دو ابزار یا ماشین رد و بدل می‌شود (نظیر انتقال اطلاعات مخزن به بلندگو یا صفحه تلویزیون).
11. ارتباط زمانی، ارتباطی است که انتقال اطلاعات باید در زمان معین انجام گیرد. در غیر این صورت، ارزش چندانی ندارد (مانند گزارش‌های خبری).
12. ارتباط غیر زمانی که درست برعکس ارتباط زمانی، محدود به زمان خاصی نیست و اطلاعات آن می‌تواند پیوسته معتبر باشد (مانند کتابخانه).
13. ارتباط سازمانی، در این نوع ارتباط، انتقال اطلاعات و دریافت پیام، به امکانات گسترده فنی و برنامه‌ریزی و سازماندهی و نیز بودجه و پرسنل و... نیاز دارد.
14. ارتباط غیر سازمانی، ارتباطی است که به امکانات فنی و بودجه و سازماندهی و مقررات نیاز ندارد (مانند نامه‌ها و گفت و شنودهای حضوری و... )
15. ارتباط نمادین، ارتباطی است که طی آن، پیام‌ها در قالب علائم و نشانه‌ها از طریق حواس فرد دریافت می‌شود (مانند حالات چهره پیام‌دهنده، حرکات و ژست‌های او، لحن و طنین و اوج و حضیض صدایش) این عوامل و بسیاری عوامل دیگر، بخشی از پیام هستند که پیام‌گیرنده، آنها را نشانه‌خوانی می‌کند. این حالات و حرکات می‌تواند از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت باشد.
دکتر محسنیان راد نیز در کتاب «ارتباط شناسی» خود پس از یک‌سری تقسیم‌بندی در نهایت مدلی را برای ارتباطات انسانی ارائه می‌کند(محسنیان راد،1380،ص371).
ضابطه را نه ماهیت فرستنده، نه مجرای ارتباطی و نه خصوصیات حواس مورد توجه است، بلکه به تعداد افرادی که گیرنده پیام هستند توجه می‌شود. از طرف دیگر عملاً با توجه به این خصوصیت یعنی جماعت مخاطب است که اصطلاح وسایل ارتباطی جمعی را می‌توان توجیه کرد. این اصطلاح آن نوع ارتباطی را مشخص می‌کند که هدف آن تماس با یک مخاطب معین یا یک گروه کوچک نیست، بلکه با جمع سرو کار دارد.

مهمترین ویژگی‌های ارتباطات جمعی نسبت به ارتباطات سنتی

1- غیر شخصی بودنویکنواخت بودن پیام‌هایارتباطات جمعی
نخستین ویژگی ارتباطات جمعی در برابر ارتباطات سنتی، غیر شخصی بودن پیام‌هایی است که از مجرای وسایل ارتباطی نوین در اختیار انسان‌ها گذاشته می‌شوند. به عبارت دیگر انتقال جمعی پیام‌ها از طریق وسایل فنی جدید، با هرگونه ارتباط مستقیم و هر گونه انتقالی که مستلزم تماس چهره به چهره پیام‌دهنده و پیام‌گیرنده باشد، مغایر است. ارتباطات سنتی – چنان که قبلاً نیز اشاره شد – ارتباطاتی هستند که به طور مستقیم بین انسان‌ها برقرار می‌گردند و چون برای اشاعه آنها از تکنیک‌های تکثیر کننده و توسعه دهنده نظیر رادیو، سینما و تلویزیون و مطبوعات پرتیراژ استفاده نمی‌شود، این نوع ارتباطات معمولاً بین افراد یک گروه نسبتاً کوچک، محدود می‌ماند. ارتباطات جمعی برخلاف ارتباطات سنتی، تماس مستقیم پیام‌دهنده و پیام‌گیرنده را از میان می‌برند. به همین جهت جلسات سخنرانی نمایش تاتر و کنسرت که همه در حضور افراد برگزار می‌شوند، از قلمرو ارتباطات جمعی خارج می‌گردند.
بنابراین مهمترین ویژگی ارتباطات جمعی نسبت به ارتباطات سنتی آن است که به پیام‌دهندگان اجازه می‌دهند، پیام‌ها و اطلاعات مختلف را بدون تماس مستقیم با پیام‌گیرندگان به آنها منتقل سازند، در حالی که تماس رودررو اساس تمام ارتباطات در جوامع بدون وسایل ارتباطی است.
2- نهادی بودن ارتباطات جمعی
دومین ویژگی ارتباطات جمعی نسبت به ارتباطات سنتی، نهادی بودن آنهاست. ارتباطات سنتی که رودررو و مخصوص یک گروه نسبتاً محدود هستند، اصولاً به طور خود به خود صورت می‌گیرند و اغلب از برخوردهای تصادفی افراد با یکدیگر ناشی می‌شوند. در چنین وضعی به علت نبودن تکنیک‌های ارتباطی، افراد در موقعیت‌های مختلف نظیر مبادلات اقتصادی و تجمعات مذهبی، اطلاعات خود را از طریق دهان و گوش به یکدیگر منتقل می‌کنند. به همین سبب انتقال اطلاعات فقط هنگام برخوردهای اجتماعی، که مستقیماً برای این منظور ترتیب داده نشده‌اند و جنبه تصادفی دارند، پدید می‌آیند.
برخلاف ارتباطات سنتی، تکنیک‌های ارتباط جمعی به طور ارادی و عمدی در چارچوب نهادهای خاص اجتماعی کار خود را دنبال می‌کنند. موسسات مطبوعاتی فرستنده‌های رادیویی و تلویزیونی و استودیوهای سینمایی از این نهادها به شمار می‌روند. موسسات ارتباط جمعی به تمام معنی «نهادهای اجتماعی‌» هستند. زیرا همه آنها به موجب اصول معینی – که با توجه به زمان و مکان و نظام‌های سیاسی می‌باشند و در اداره آنها افراد متخصص گوناگونی با یکدیگر همکاری می‌کنند.
3- وابستگی ارتباطات جمعی به سایر عناصر زندگی اجتماعی
سومین ویژگی ارتباطات جمعی وابستگی آنها به عناصر دیگر زندگی اجتماعی است. چنانکه یادآوری شد توسعه مطبوعات با پیشرفت سوادآموزی و تحصیلات مدرسه‌ای رابطه نزدیک دارد. گسترش رادیو و تلویزیون نیز به سطح زندگی جامعه وابسته است. تا جایی که می‌توان گفت بین توسعه ارتباطات جمعی و سطح زندگی یک نوع تقارن خاص وجود دارد. ارتباطات جمعی با نهادهای مخصوص خود، در عین حال معلول و علت توسعه یافتگی می‌باشند:
اولاً: ارتباطات جمعی معلول توسعه یافتگی هستند. زیرا گسترش این نوع ارتباط به چگونگی آموزش بستگی دارد. آموزش، انسان را به مطالعه تشویق می‌کند و کانون‌های توجه و علاقه عمومی را افزایش می‌دهد و مردم را به روزنامه خوانی و استفاده از رادیو و تلویزیون و سینما وا می‌دارد. توسعه ارتباطات جمعی، بدون توسعه اقتصادی نیز امکان‌پذیر نیست. چون تنها در شرایط توسعه یافتگی اقتصادی است که جوامع می‌توانند صنایع و مخصوص تولید دستگاه‌های فرستنده و گیرنده رادیویی و تلویزیونی ایجاد کنند و وسایل ارتباطی نوین را در اختیار گروه‌های وسیع اجتماعی بگذراند.
ثانیاً: ارتباطات جمعی از علل توسعه یافتگی نیز به شمار می‌روند. چون اگر وسایل ارتباط جمعی را برای کشورهای توسعه یافته و همچنین کشورهای توسعه نیافته، نتوان از ابزار ممتاز توسعه انگیزی تلقی کرد، لااقل می‌توان آنها را از عوامل توسعه یافتگی و صنعتی شدن شناخت.
به طور خلاصه می‌توان گفت که گسترش ناگهانی و شدید ارتباطات جمعی در طول نیم قرن اخیر در زمینه آگاهی‌ها و فرهنگ انسانی در خصلت مشخص پدید آورده است:
1- ظهور تکنیک‌های جدید ارتباط از زمان اختراع صنعت چاپ تا ایجاد دستگاه‌های نوین ضبط و پخش برنامه‌های تلویزیونی در سال‌های اخیر، سبب شده است که انتقال اطلاعات و معلومات و اندیشه‌ها که مظهر ارتباط جمعی است، به یک نهاد نسبتاً خودمختار تبدیل گردد. نهادی که دارای تشکیلات و تجهیزات خاص، نیروی انسانی متخصص، اصول حرفه‌ای و مقررات قانونی مخصوص می‌باشد. سایر ارتباطات اجتماعی همچنان مانند گذشته بر مبنای روابط مستقیم و بدون واسطه افراد استوارند. بنابراین مطالعه چگونگی همزیستی این دو نوع ارتباط اجتماعی – ارتباط جمعی و ارتباط فردی – در هر جامعه و هر دوره خاص، دارای اهمیت فراوان است.
2- با وجود آنکه ارتباط جمعی به یک نهاد خاص تبدیل شده است و وسایل مادی و نیروی انسانی مخصوص به خود در اختیار دارد و در گسترش آگاهی و فرهنگ جوامع نقش حساسی به دست آورده است، در عین حال فقط از یک خودمختاری نسبی برخوردار می‌باشد. زیرا ارتباط جمعی جزئی از یک مجموعه است که در آن عناصر مختلفی نظیر نظام آموزشی، سطح و شکل توسعه اقتصادی و اوضاع و احوال فرهنگی، هر یک به دیگری وابستگی دارند به همین جهت توسعه و پیشرفت آن نیز به عوامل خاصی چون آموزش عمومی، آزادی سیاسی، گسترش صنعتی و ثروت اقتصادی وابسته است. محتوای پیام‌های ارتباطات جمعی نیز به همان نسبت که به ایجاد شرایط خاص محیط فرهنگی کمک می‌کند، خود منعکس کننده این شرایط به شمار می‌رود
(معتمدنژاد، 1379، صص 119-115).

وسایل ارتباط جمعی

دانسی Danesi رسانه‌ها را به سه دسته تقسیم می‌کند:
رسانه‌ها را می‌توان به سه مقوله‌ی اساسی تقسیم کرد:
× رسانه‌ی طبیعی: رسانه‌ای که از طریق آن ایده‌ها به شیوه‌ای زیست‌شناختی (از طریق صدا، حالات چهر، اشارات دست و غیره) انتقال می‌یابند.
× رسانه‌ی ساخته شده: رسانه‌ای که از طریق آن ایده‌ها به وسیله‌ی برخی وسایل ساخته شده (کتاب، نقاشی، مجسمه، نامه، و غیره) بازنمایی و منتقل می‌شوند.
× رسانه‌ی مکانیکی: رسانه‌ای که از طریق آن ایده‌ها به وسیله‌ی اختراعات مکانیکی مانند تلفن، رادیو، تلویزیون، رایانه و غیره انتقال می‌یابند([1]دانسی، 1387، ص 26).
بدون شک، بین رسانه‌های ساخته شده و مکانیکی وجوه مشترک زیادی وجود دارد. اولی، دومی را هم شامل می‌شود. زیرا رسانه‌های مکانیکی در واقع انواع خاصی از رسانه‌های ساخته شده هستند. رسانه‌های «غیر زیست‌شناختی» را می‌توان به سه دسته‌ی گسترده تقسیم کرد: چاپی، الکترونیک و دیجیتال. اساساً این رسانه‌ها از نظر آن چیزی که شیوه‌ی بیان خوانده می‌شود، با هم تفاوت دارند. یعنی رسانه‌های چاپی از نظر شیوه‌ی رمز گذاری پیام‌هایشان، این امکان را برای افراد فراهم می‌آورند که پیام‌های کلامی خود را بر سنگ، دیواره‌ها، پاپیروس، کاغذ و سایر سطوح یا مواد نگهدارنده‌ی خط
«بیان کنند». رسانه‌های الکترونیک به افراد اجازه می‌دهند که پیام‌های خود را از طریق کانال الکترونیک با استفاده از وسایلی چون ضبط، رادیو و تلویزیون بیان کنند. ضبط چیزی است که صدا را ضبط می‌کند مانند نوار و سی‌دی. رادیو سیستمی شنیداری است که امکان ارسال و دریافت سیگنال‌های رادیویی (امواج الکترومغناطیس) را در وسایلی به نام رادیو فراهم می‌کند. تلویزیون سیستمی است که ارسال تصاویر دیداری را همراه با صدا به صورت امواج الکترو مغناطیس که از طریق وسایل گیرنده‌ای به نام دستگاه تلویزیون به شکل اولیه بازگردانده می‌شوند، ممکن می‌سازد. رسانه‌های دیجیتال بر سیستم‌های رایانه‌ای مانند اینترنت، ماتریسی از شبکه‌ها که رایانه‌های سرتاسر دنیا را به هم وصل می‌کند، و وب جهان گستر – خدمات دهنده‌ای اطلاعاتی در اینترنت که از سایت‌ها و فایل‌های به هم مرتبط تشکیل شده و با برنامه‌ای به نام مرورگر قابل دسترسی است – متکی هستند. (دانسی، 1387، ص 26).

رادیو

جهان معاصر، جهان جنگ رسانه‌هایی‌ست که به مددِ فن‌آوری‌های افسانه‌ای و موقعیت ویژه‌ی خود بیشتر از هر عامل دیگری در هدایت توده‌های مردمی نقش ایفا می‌کنند.
رسانه‌های دیداری و شنیداری از چنان قابلیتی برخوردارند که می‌توانند در کوتاه مدت با برنامه‌سازی‌ها، فضاسازی‌ها، تبلیغات و راهکارهای ویژه‌ی خود معادلات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را متحول کنند.
عصر امروز را عصر سلطه ارتباطات می‌نامند، چرا که رسالت اطلاع‏رسانی در مورد همه مسائل جهان، بر دوش رسانه‏های جمعی است. امروزه رسانه‌ها با گسترش مرزهای جغرافیایی، فرهنگی و سیاسی، هویت انسان معاصر را نیز تحت‌تاثیر قرار داده‌اند، به طوری که می‌توان هویت انسان مدرن را هویت رسانه‌ای شده نام گذاشت.
افزایش نقش وسایل نوین ارتباط جمعی دربخش‌های مختلف زندگی بشری سبب شده است ازتوان بالای ‏رسانه در تحولات گوناگون استفاده شود ونقش رسانه‌ها درآگاهی، هموار‌سازی وگسترش بحران‌ها برجسته ‏گردد. به بیان دیگر، رسانه‌ها همان گونه که در تضعیف پایه‌های امنیتی مؤثرند، می‌توانند در ایجاد وتحکیم ‏آن نیز سهم فراوانی داشته باشند. همچنین نباید از یاد برد که تلاش‌های مربوط به استفاده از تکنولوژی ‏ارتباطی در فرایند توسعه ابتدا با استفاده از رادیو آغاز شد. هنوز این رسانه ارزان و با انعطاف بیشتر از سایر ‏رسانه‌ها در پروژه‌های توسعه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ویژگی­های رادیو
رادیو‌ها دیربازی است که به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای اطلاع‌رسانی در جوامع مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. در دهه‌های اخیر پیش‌بینی می‌شد که با ایجاد تکنولوژی‌های نو ارتباطی همچون شبکه‌های تار‌گستر، ماهواره‌ها و سیستم‌های اطلاع‌رسانی سیار نقش این رسانه ارتباطی کم‌رنگ‌تر گردد. اما رادیوها ضمن نگه­داشتن هواداران قدیمی خود، با سازگار کردن تکنولوژی‌های نوین تولید و پخش بر تعداد شنوندگان خود افزوده‌است.
 اولین سیستم بدون سیم (از طریق امواج الکترومغناطیسی) برای ارسال سیگنال‌های الکتریکی از طریق هوا در ابتدا «بی‌سیم» و اندکی بعد «رادیو تلگراف» نامیده شد(که «رادیو» مخفف آن است). اصول علمی زیربنایی برای توسعه‌ی رادیو به وسیله‌ی فیزیکدان بریتانیایی، جیمز کلارک مکسول توضیح داده شد. اما گوگلیلمو مارکنی[2] مهندس برق ایتالیایی الاصل آمریکایی این اصول را برای اختراع اولین دستگاه رادیوی بی‌سیم واقعی جهان در سال 1895 به کار برد. سیستم رادیویی او می‌توانست سیگنالی تا فاصله نزدیک به 3 کیلومتر ارسال و دریافت کند.
در سال 1901 مارکنی یک وسیله تولید جریان متناوب ساخت که می‌توانست سیگنال‌ها را بسیار دورتر و با پارازیت کمتر بفرستد. حدود دو دهه‌ی بعد، این مولد به یک فن‌آوری تجاری تبدیل شد که رادیو را به عنوان اولین رسانه‌ی جمعی الکترونیک به دنیا معرفی کرد. در ایالات متحده، اولین پخش رادیویی عمومی برنامه‌ریزی شده‌ی منظم از ایستگاه کی‌دی‌کی‌آی در پتسبورگ [ایالت] پنسیلوانیا در سال 1920 صورت گرفت. پس از آن به فاصله‌ی کوتاهی، ایستگاه‌های دیگری در سراسر آمریکا سر برآوردند و شرکت‌هایی چون شرکت رادیوی آمریکا (آرسی‌آی) و وستینگ‌هاوس، شبکه‌های رادیویی برای تولید و مشارکت در تولید برنامه راه‌اندازی کردند. در اواسط دهه 1920، رادیو در کنار فیلم، به یک رسانه‌ی جمعی پرطرفدار تبدیل شد و در رادیو در زمینه موسیقی، نمایشنامه، تبلیغات و کلاً ارتباطات کلامی جریان سازی می‌گردد. رادیو در مقایسه با چاپ به افراد بیشتری می‌رسید. نه تنها به این دلیل که بلافاصله فواصل بیشتری را تحت پوشش قرار می‌داد، بلکه به این خاطر که مخاطبان آن الزاماً مجبور به داشتن سواد چاپی نبودند. بنابراین، برنامه‌ریزی‌های آن براساس خواست توده‌ها انجام می‌گرفت. در نتیجه، رادیو فرهنگ پاپ­– فرهنگی که برای همه بود نه فقط «ادیبان» و «صاحب‌نظران» - را به وجود آورد. بنابراین، رادیو کهکشان الکترونیک را ایجاد کرد. کهکشانی که در آن به طور فزاینده شکل استانداردی از حواس‌پرتی، برای استفاده‌ی تقریباً هر کسی به وجود آمد. زیرا گیرنده‌های رادیو ارزان‌تر و تهیه‌ی آنها برای توده‌ها امکان‌پذیرتر شد.
پیشرفت رادیو تاثیر چشمگیری در افزایش اطلاعات و آگاهی­های مردم بالاخص روستائیان در سراسر جهان برجا گذاشته است. اطلاعات سریع، به موقع و دقیق یک عنصر ضروری برای مبارزه با شایعات یا کاهش امکان بروز خشونت است. رادیو بعلت حجم کم، داشتن نیروی اقناع و نفوذ فراوان، نیروی مزیتی و غافلگیر کننده، دامنه انتشار وسیع و قابل استفاده بودن آسان در فرایند توسعه می‌تواند نقش ارزنده‌ای داشته باشد اگر چه معایبی نیز دارد.
به کار گیری رادیو در ایران با افتتاح نخستین فرستنده‌های بی‌سیم موج بلند تهران با قدرت ۲۰ کیلو وات و طول دکل ۱۲۰ متر، در ساعت ۳ بعدازظهر روز ششم اردیبهشت ماه سال ۱۳۰۵ در تهران آغاز شد. پیش از این، مدرسه بیسیم قشون کل در وزارت جنگ، به تعلیم نیروی متخصص جهت کار با این گونه ایستگاهها روی آورده بود و با ایجاد فرستنده‌های طول موج کوتاه، گروهی از کارکنان این مدرسه به فرانسه اعزام شدند تا دوره‌های تخصصیتر را ببینند. به دنبال تصویب اساسنامة سازمان پرورش افکار در پانزدهم دی ماه ۱۳۱۷ شمسی، کمیسیون رادیو ساخت دو دستگاه فرستنده موج کوتاه به قدرت ۲ و ۲۰ کیلو وات را به شرکت استاندارد انگلستان سفارش داد. کار نصب و راه‌اندازی فرستنده در اواخر سال ۱۳۱۸ صورت گرفت . پس از نصب دستگاه فرستنده و آماده سازی یک استودیوی موقت در عمارت بی‌سیم، سرانجام رادیو تهران در چهارم اردیبهشت ماه ۱۳۱۹ افتتاح شد(محسنیان راد،1387).
به طور کلی سه دوره مختلف را برای رادیو می‌توان مشخص کرد:
 دوره اول، رادیو در اختیار افراد معدود که توان خرید دستگاه گیرنده را داشتند و نیز مکانهای مشخصی همچون کافه‌ها و قهوه خانه‌ها بود همچنین استفاده و گوش دادن به رادیو معمولاً دسته جمعی بود در این دوره تبلیغات سیاسی بیشتر بر رادیو حکمفرما بود.
در دوره دوم، تعداد دستگاههای رادیو به واسطه اختراع ترانزیستور افزایش یافت و حجم آن بسیار کوچک شد به گونه‌ای که قابلیت حمل و نقل در مکانهای مختلف را داشت و قیمت آن بسیار ارزان شد. در این دوره استفاده از رادیو همه‌گیر و خصوصی شد و تبلیغات تجاری به رادیو راه یافت.
در دوره سوم، دیجیتالی شدن رادیو (افزایش بیشمار فرستنده‌های پخش رادیو)و همگرایی و تطابق آن با سایر رسانه‌ها از جمله (گوش دادن به رادیو از طریق گوشی همراه، کامپیوتر شخصی و تلویزیون دیجیتالی امکان پذیر است) رادیوهای اینترنتی است. بطور کلی در این دوره امکان انتخاب و گزینش برنامه‌های رادیو به واسطه تعاملی بودن آن زیاد شده است و امکانات چندگانه پخش صدای آن فرصت‌های زیادی را پیش روی شنوندگان و آگهی‌دهندگان گذاشته است. رادیوهای دوره سوم رسانه‌ای چندبعدی هستند.
کرایسل در کتاب «درک رادیو» می‌نویسد: رادیو رسانه‌ای کور است که پیام‌هایش از صدا و سکوت استفاده می‌کند... پیام رادیویی باید به درجات مختلف، محتوای مورد نظر را خلق کند و تصویر شخصی فرستنده پیام را بسازد.. در رادیو باید بیشترین مساعی در جهت فایق آمدن بر محدودیت‌های رسانه و به وجود آوردن متون مختلفی باشد که به طور کلی بتوانیم آنها را در ذهن خود ببینیم(کرایسل، 1381، صص 1-4)[3].
بسیاری از اندیشمندان ارتباطات «قدرت تخیل» را یکی از مزیت‌های رادیو ذکر کرده‌اند به قول کرایسلر تخیل اساساً با بازسازی جهان فیزیکی مادی سروکار دارد، زمانی که قابلیت‌های حسی خود را برای درک و تفسیر جهان به کار می‌بریم ظاهراً ابزار اولیه به حس بینایی مربوط می‌شود. بنابراین، اولین محرک تخیل، تصویری کردن باشد این امر حتی در مورد صدا و بو هم صادق است، اما وقتی تصویری مجازی یا واقعی از چیزی داشته باشیم که به منبع یا محل آن صداها نزدیک باشد، تصورات ما می‌توانند در سلسله مراتب حسی حرکت کنند و مقام‌های بعدی اثرات صدا، بو، مزه و غیره را مرور کنند. در نتیجه تمایزپذیری رادیو از سایر رسانه‌ها به این علت است که تخیلات را تا گستره‌ای متفاوت به کار می‌گیرد.
در حالی که رادیو وسیله‌ای برای ارتباط از راه دور است، رسانه‌ای درونی و شخصی است و تا آنجا که به رمزگشایی عملی تمامی پیام‌های آن(چه واقعی و چه تخیلی) مربوط باشد، کل تصویرسازی کامل انجام می‌شود رادیو رسانه‌ای انعطاف‌پذیر است. در حال حاظر رادیو فرد را خطاب قرار می‌دهد و شیوه پخش برنامه، غیررسمی‌تر و صمیمانه‌تر شده است. برای شنونده رادیو، آنچه در همسایگی اتفاق می‌افتد به مراتب مهم‌تر است و با آگاهی از این واقعیت است که بزرگ‌ترین موفقیت نصیب رادیوی محلی شده است(کرایسل، 1381، ص 18).
خبررسانی در رادیو سریع‌تر از تلویزیون انجام می‌گیرد بنابراین در مواقع بحرانی رادیو زودتر می‌توانند اخبار و اطلاعات لازم را در اختیار مخاطبان قرار دهد همچنین وسعت حوزه خش رادیو بسیار بیشتر از تلویزیون است و امواج رادیو به راحتی از پستی و بلندی‌های زمین عبور می‌کند. رادیو مانند تلویزیون چندان وابسته به مکان خاصی مثلاً اتاق نشیمن نیست بلکه در مکان‌های مختلف و در موقعیت‌های مختلف می‌توان از رادیو استفاده کرد.
تعریف و تاریخچه مخاطب
در هر ارتباطی حداقل سه جزء اصلی 1)­ فرستنده، 2) ­پیام و­ 3) ­مخاطب وجود دارد.
 واژه مخاطب می‌تواند شنونده، بیننده، خواننده و یا ترکیبی از این‌ها باشد در کل هر فرد یا گروهی که رسانه‌ها را مورد استفاده قرار می‌دهند به نوعی مخاطب رسانه‌ها به حساب می‌آیند. ریشه‌های اولیه مخاطب رسانه‌ای امروز «در اجراهای تئاتری و موسیقیایی عمومی و نیز در مسابقات و نمایش‌های دوران باستان نهفته است» و مهم‌ترین ویژگی‌شان این بود که در بند زمان و مکان و قابل رؤیت بودند اما مخاطب جدید در بند زمان و مکان نیست و بسیار بزرگ‌تر،
 پراکنده‌تر، فردی‌تر و خصوصی‌تر شده است ( مک کوایل،1380، صص6-5).
شناسایی و تعریف دقیق مخاطبان رسانه‌های جمعی کار دشواری است چرا که اصطلاح مخاطب ماهیتی انتزاعی دارد و به طور مستمر درحال دگرگونی است و معمولا جز به صورت پراکنده و غیر‌مستقیم قابل مشاهده نیست در نتیجه مخاطبان را به شیوه‌های متفاوت و متداخلی مثلاً بر اساس مکان، مردم، نوع خاص رسانه، با استفاده از نوع محتوا، بر اساس زمان، موقعیت‌های زیستی اجتماعی افراد، و بر اساس گرایش‌ها و عقاید تعریف کرده‌اند (مارتینز،1354؛کازنو،1377؛ مک کوایل،1380). همچنین در تعریف مخاطب توجه به دو دیالکتیک مرتبط مهم است: اول، تنش بین مخاطب به عنوان توده مردم و مخاطب به عنوان تجمع و جامعه‌ای کوچک است. دوم، تنش بین عقیده مخاطب فعال و مخاطب منفعل است (لیتل جان،1384ص740) و بسیاری از پژو‌هشگران رسانه‌ها معتقدند که مخاطب در شرایط مختلف ترکیبی از هر چهار موضوع را در بر‌می‌گیرد اما در تعریف مخاطب آنچه بیش از همه اهمیت دارد این است که مخاطبان، هم محصول زمینه‌های اجتماعی هستند... و هم واکنشی به الگوی خاص شرایط رسانه‌ای است(مک کوایل،1380ص4).

تقسیم‌بندی شبکه‌های رادیویی از لحاظ برنامه‌سازی

شبکه‌های رادیویی را از لحاظ برنامه‌سازی و پخش برنامه به سه نوع می‌توان تقسیم‌بندی کرد:
الف) رادیوهای عمومی
ب) رادیوهای اختصاصی
ج) رادیوهای تخصصی
الف) رادیوهای عمومی
به شبکه‌های رادیویی اطلاق می‌شود که در تمام موضوعات اصلی و برای کلیه‌ی سطوح مخاطبان، با شیوه‌های برنامه‌سازی مختلف و متعدد برنامه‌سازی می‌کنند. موضوعات برنامه‌سازی در رادیو عموما چنین می‌باشد:
مذهبی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، سیاسی، خبری، ادبی، هنری، ورزشی، سرگرمی، اطلاعات عمومی، نظامی و علمی. البته در برخی شبکه‌های رادیویی موضوعات دیگری نیز لحاظ می‌شود که می‌توان آنها را در داخل همین موضوعات طبقه‌بندی کرد.
مخاطبان رادیوها از مناظر مختلف به موارد زیر قابل تقسیم است:
سن، جنس، نژاد، اقلیت یا اکثریت، تحصیلات، طبقات اجتماعی، مکان زندگی و کار، زمان‌های تقسیم‌بندی زندگی روزانه و فردی و اجتماعی، مستمر یا دائمی یا گذری، موضوع مورد علاقه.
از منظر روانشناسی سنی مخاطبان به گروه‌های سنی آورده شده تقسیم بندی می‌شوند:
نوزادی(2-0)، خردسالی(5-3)، کودکی(11-6)، نوجوانی(15-12)، جوانی(24-16)، بزرگسالی(40-25)، میانسالی(60-41)، کهنسالی(65سال به بعد).
ب) رادیوهای اختصاصی
رادیو‌های اختصاصی رادیو‌هایی هستند که برای مخاطبی خاص یا گروه‌های مخاطب خاص راه‌اندازی شده است. اما، از لحاظ موضوعی و محتوایی در تمام یا اغلب موضوعات موجود برنامه‌سازی، برنامه تولید کرده و با سبک خاص و شیوه‌های برنامه‌سازی متناسب با مخاطبان گروه سنی یا ملزومات روانشناسی و اجتماعی مخاطبان خاص شبکه و با اقتضائات زمانی و تغییرات محیطی و ذائقه‌های خاص مخاطبان خود اقدام به برنامه‌سازی می‌کند. مثال بارز این نوع شبکه‌ی رادیویی در کشورمان شبکه‌ی رادیویی جوان می‌باشد.
ج) رادیوهای تخصصی
 رادیوهای تخصصی، رادیوهایی هستند که برگرد موضوعی خاص شکل یافته‌اند و خارج از آن موضوع نیز برنامه‌سازی نمی‌کنند. طبیعتاً این نوع شبکه‌ها دارای مخاطبان خاص و ویژه‌ای بوده و از لحاظ: حرفه یا شغل، ترکیب سنی، تحصیلات و یا علاقه‌مندی و شرایط ویژه‌ی پرداخت موضوعاتی مثل موسیقی، هنر یا سایر موضوعات دارای مخاطبان هدف و خاص خود می‌باشند. رادیو سلامت نمونه‌ای از شبکه‌های تخصصی داخل کشور می‌باشد. بسیاری از رادیوها می‌توانند در تقسیم‌بندی رادیو‌ها، هم رادیوی اختصاصی محسوب شده و هم رادیوی تخصصی باشند. نمونه این نوع رادیو‌ها رادیو معارف می‌تواند باشد.
در یک برنامه‌ریزی جامع برای یک رادیو- چه عمومی، اختصاصی و تخصصی- فصل‌های مشترکی وجود دارد. رادیوهای تخصصی ضمن تبعیت از یک ساختار نظامند و فصول مشترک در امر برنامه­سازی، در اداره و برنامه‌ریزی، دارای یک ساختار ویژه نیز می‌باشند.
مزایای رسانه رادیو
یکی از مهمترین وسایل ارتباط جمعی رادیو است که در این‌جا به چند مورد از مزایای رادیو اشاره می‌شود:
1- پوشش وسیع و گستردگی حوزه‌ی انتشاراتی آن بی‌نظیر است.
2- سرعت در مداومت آن تا حدی است که خبر را به‌ موقع داده و خبر را به‌ خود واقعه پیوند می‌دهد.
3- استفاده از آن مانع بسیاری از فعالیت‌های دیگر انسان نمی‌شود.
4- قابلیت تحرک فرستنده‌های رادیویی بسیار بالاست.
5- رادیو متنوع‌ترین رسانه جمعی است.
6- رادیو نیاز فوری مخاطبین را تأمین می‌کند.
7- تولید یک برنامه رادیویی به مراتب سریع‌تر و آسان‌تر از تولید یک برنامه تلویزیونی و یک روزنامه می‌باشد و قدرت انتقال آن به مخاطبین سریع‌تر می‌باشد.
8- رادیو در بحران‌های داخلی نقش فزاینده‌ای دارد. رادیو رسانه‌ی شرایط بحران‌های مختلف است.
9- رادیو می‌تواند سرچشمه‌ی نوآوری‌ها یا اعتراضاتی باشد که آسان‌تر از وسایل دیگر، در دسترس غیر حرفه‌ای‌ها قرار گیرد.
10- رادیو تخیل‌آفرین و تفسیر‌پذیر است.
11- رادیو به عنوان یک وسیله صوتی، بهترین راه برای فراگیری گوش‌دادن و شکست بی‌سوادی شنیداری است.
12- رادیو ارتباطات را هر چند ناکامل ولی بهتر از سایر رسانه‌ها برقرار می‌کند.
13- اصالت خاص رادیو در توانایی برقراری رابطه مستقیم با شنوندگان است.
14- رادیو اولین وسیله تبلیغاتی است که صنعت و تکنولوژی قرن بیستم به جهانیان اهداء کرده است.
معایب رادیو
رادیو هر چند رسانه قدرتمندی است اما دارای معایب و محدودیت‌هایی نیز می‌باشد:
1- پیام رادیویی فرار است.
2- در رادیو مجال تفسیر نیست، تفسیر مخاطب از آن‌چه پخش می‌شود بر مبنای پیام‌های پخش شده تحمیل می‌شود.
3- بهره‌گیری از حس شنوایی نیاز به تمرکز دارد فلذا کوچک‌ترین صدا آن را بر هم می‌زند.

برنامه ساز رادیو

برنامه ساز در رادیو‌های داخلی کشور تلفیقی از مفهوم سردبیر و تهیه‌کننده است.
سردبیر در گروه‌های برنامه‌سازی کار می‌کند و مسئول اجرایی برنامه است و تعیین‌کننده خطوط اصلی و محتوایی برنامه می‌باشد که تمام مواد(به طور اخص آیتم‌های) مورد نیاز تهیه برنامه را آماده می‌کند. هماهنگی‌های لازم در سیر تهیه برنامه به عهده سردبیر می‌باشد.
تهیه‌کننده فردی است که مسئولیت ضبط(در برنامه‌های تولیدی) و یا هدایت کننده ساختاری و نظم‌دهنده‌ی هنری در برنامه‌های زنده رادیویی را بر عهده دارد. در واقع مواد برنامه را از سردبیر دریافت کرده و به کمک گوینده، موسیقی، افکت و سایر مواد برنامه‌ای با نظارت محتوایی سردبیر در غلط‌خوانی‌های احتمالی و یا برطرف کردن ایرادات محتوایی احتمالی‌، اقدام به ضبط و پخش زنده‌ی یک برنامه می‌کند.
در برنامه‌های تولیدی پس از ضبط مراحل دیگری همچون ادیت برنامه وجود دارد که توسط تهیه­کننده انجام شده و تهیه آرم(نشانه‌ی آغاز برنامه) و جلوه‌های صوتی برنامه نیز بر عهده تهیه‌کننده می‌باشد. در واقع تهیه‌کننده کارگردان هنری برنامه است.
در شبکه‌های رادیویی مراکز استان‌ها تفکیکی بین وظایف سردبیری و تهیه‌کنندگی وجود ندارد و هر دو وظیفه را تهیه‌کننده‌ی برنامه برعهده دارد. و در تشکیلات رادیوی استان‌ها شغل سردبیری وجود ندارد.
بعضی از تهیه‌کنندگان رادیو، سردبیر هم هستند یعنی برنامه‌هایی را که سردبیر آن هستند تهیه هم می‌کنند به این افراد سردبیر تهیه کننده می‌گویند.

مخاطب و تحول‌های آن

مخاطب مفهومی متغیر است وبه ویژه در دهه‌های اخیر پیشرفت‌های تکنولوژیکی و تغییرات اجتماعی منجر به تحول مفهوم مخاطب شده‌اند.
نقش تکنولوژی: پیشرفت و گسترش تکنولوژی‌های ارتباطی و اطلاعی نقش مهم در
 شکل‌گیری و تحول مفهوم مخاطب داشته است و به طورکلی بخشی از پیشرفت دانش ارتباطات تحت تاثیر گسترش و اختراع تکنولوژی‌های پیشرفته‌تر، سبک‌تر و کوچک‌تر، ارزان‌تر و قابل دسترس‌تر بوده است.
ظهور مخاطبان رسانه‌های جمعی عمدتاً با رواج کتاب‌های چاپی آغاز شد و اختراع فیلم و سینما به عنوان شکل جدید توزیع محتوا، اولین مخاطب جمعی واقعی را ایجاد کرد و با رواج دستگاه‌های گیرنده رادیویی برای اولین بار مخاطبان دارندگان تجهیزات دریافت رسانه‌ای شدند. پس از آن، با رواج تلویزیون تجربه مصرف رسانه‌ای بیشتر خصوصی شد و مخاطبان تلویزیون بیشتر به عنوان پدیده‌ای توده‌وار به نظر آمدند: گسترده، گمنام، معتاد و منفعل(مک کوایل،1380،صص7-10).
در حال حاضر تکنولوژی‌های ارتباطی و رسانه‌ای جدید چهار تغییر عمده را در مخاطبان رسانه‌ای ایجاد کرده‌اند:
 اول، فراهم شدن امکانات جدید برای پخش برنامه‌های تلویزیونی از طریق ماهواره و کابل است. دوم، گسترش سریع شیوه‌های جدید ضبط، نگهداری و بازیابی صدا و تصویر است. سوم، به فراملی شدن بیشتر جریان برنامه‌های تلویزیونی و نیز، امکان و ظرفیت زیاد پخش ماهواره‍‌ای برنامه‌ها به ورای مرزهای ملی، و حجم بیشتر صادرات و واردات برنامه‌های تلویزیونی مربوط است. چهارم، امکان فزاینده استفاده دوسویه از بسیاری از رسانه‌ها به واسطه سیستم‌های کامپیوتری است ( مهرداد،1380، مک کوایل، 1380،صص15-16).
نقش عوامل اجتماعی: شاید بتوان گفت که تحول‌های تکنولوژیکی به طور نسبتاً یکسانی در همه جوامع بر روی مخاطبان تاثیر می‌گذارد اما در مورد تحول‌ها و مسائل اجتماعی و انسانی وضعیت به گونه‌ای دیگر است. در اینجا به طور مختصر به موضوع‌های مهمی که در رابطه با نوع، اندازه، ترکیب، نگرش و رفتار استفاده مخاطبان از رسانه‌ها در یک سطح وسیع تاثیر می‌گذارد اشاره شود.
کاهش تعداد افراد خانواده‌ها و افزایش سطح درآمد خانواده‌ها منجر به دسترسی بیشتر و
متنوع‌تر مخاطبان به رسانه‌ها می‌شود همچنین نوع روابط و ساخت موجود در خانواده و بویژه فعالیت زنان در بیرون از خانه و کسب درآمد در تعیین مخاطب رسانه‌ها تغییر به وجود آورده است. اگر قبلاً زنان بیشتر در فضای خانه بودند و بیشتر به تلویزیون دسترسی داشتند امروزه زنان زیادی در فضاهای بیرون از خانه به فعالیت می‌پردازند(دفلور،1383صص528-531). همچنین سبک‌های جدید زندگی و علایق و منافع فردی مخاطبان (بخشی از آنها را رسانه‌ها بوجود آورده) در تعریف مخاطب و شناسایی آن مؤثر است. یکی از مسایل مهم دیگر که در تحول مفهوم مخاطب تأثیری اساسی داشته است موضوع عام جهانی شدن از یک سو و موضوع خاص محلی گرایی و توجه به قومیت‌ها از سوی دیگر است که منجر به اهمیت و برجسته شدن موضوع «هویت» مخاطبان شده است ودر نتیجه مخاطبان به واسطه هویت خاص خودشان به روی‌آوری به بعضی منابع رسانه‌ای و رویگردانی از منابع دیگر می‌پردازند، تا جایی که این هویت‌های مجزا به ایجاد رسانه‌های دلخواه برای انعکاس مسایل و افکار و بازنمایی خودشان می‌پردازند. پس مسایل عامی چون زبان، قومیت، و گرایش‌های سیاسی و مذهبی در استفاده و اعتماد به رسانه­ها اهمیت پیدا می‌کند(,2001 مور؛ مک کوایل،1380).
همچنین الگوهای مالکیت برنهاد رسانه، قوانین و مقررات حاکم بر رسانه‌ها، و تنوع ساخت و تنوع محتوا در یک نظام اجتماعی بر روی شکل­گیری مفهوم مخاطب و نگاه به مخاطب رابطه و تأثیر دارد.

نظریه­‌های مخاطب

در مورد نظریه‌­های مربوط به مخاطب همچون دسته‌بندی مخاطبان در منابع مختلف انسجام و یکدستی وجود ندارد مثلاً در کتاب «مقدمه‌ای بر نظریات و مفاهیم ارتباط جمعی» که بر گرفته از کتاب نظریه‌های "مک کوایل" است از چهار نظریه نام می‌برد که عبارتند از:
1- مخاطب به عنوان مجموعه‌ای از تماشاچیان، خوانندگان و شنوندگان: تاکید عمده این نظریه بر تعداد و خصوصیات جمعیت شناختی مردم است و مخاطب چیزی فراتر از موضوع دریافت و یا توجه کردن مخاطب به پیام نیست.
2- مخاطب به معنای توده: در این نظریه تاکید بر کثرت زیاد عناصر، و عدم تجانس و پراکندگی، و گمنامی، فقدان سازماندهی و احساس اجتماعی بین اجزاء تشکیل دهنده مخاطب است.
3- مخاطب به معنی همگان یا گروه اجتماعی: در این نظریه یک گروه اجتماعی فعال، متعامل و مستقل مخاطب وجود دارد که خدماتی را از طرف بعضی رسانه‌ها دریافت می­کند ولی موجودیت آن متکی به رسانه­ها نیست.
4- مخاطب به معنای بازار: توسعه اقتصادی در قرن نوزدهم سبب توسعه نظریه «مخاطب به معنای بازار» گردید. این نظریه رابطه بین مخاطب و رسانه را به صورت رابطه مصرف­کننده- کالا در نظر می‌گیرد روابط اجتماعی درون مخاطبان را نادیده می‌گیرد و بیشتر به معیارهای اقتصادی- اجتماعی مخاطب توجه دارد(مهرداد،1380،ص143-144).
فعالیت مخاطب(فعال و منفعل)
یک نوع دسته‌بندی مهم مخاطبان در واقع تفکیکی آن به مخاطب فعال و مخاطب منفعل است، چیزی که بیشتر از هر نوع دسته بندی دیگری قابل بحث و چالش برانگیز است و شناسایی آن نیز دشوار است اما بطور ضمنی می‌توان گفت که مخاطب در پیوستاری از منفعل بودن تا فعال بودن قرار می­گیرد. در چند منبع ارتباطی به موضوع مخاطب فعال ومنفعل اشاره شده است (لیتل جان، 1384، نیکو و همکاران 1381، مک کوایل1380 ). در اینجا بیشتر از کتاب «مخاطب شناسی» دنیس مک کوایل استفاده می‌شود.
فرانک بیوکا پنج ویژگی را برای شناسایی مخاطب فعال و منفعل مشخص کرده است:
1- گزینش‌گری: مخاطبانی که دست به انتخاب می‌زنند و در مورد رسانه‌ها و محتواهای آن دارای تشخیص‌اند و در استفاده از رسانه‌ها برنامه‌ریزی شده عمل می‌کنند و دارای الگوی انتخاب قابل مشاهده هستند مخاطبان فعال هستند در غیر این صورت مخاطبان منفعلی هستند بویژه اگر بیش از حد از تلویزیون استفاده کنند.
2- نفع‌گرایان: در اینجا مخاطب فعال کسی است که کاربردهای مورد انتظار برای بعد از استفاده از رسانه‌ها را در نظر دارد و از گزینشی عقلانی و متکی بر تجربه استفاده می‌کند.
3- قصد مندی: در این نوع فعالیت که همزمان با استفاده از رسانه انجام می‌شود فردی که بطور فعالانه به پردازش اطلاعات و تجارب دریافت شده می‌پردازد، مخاطب فعالی است و در غیر این صورت مخاطب منفعلی است.
4- مقاومت در برابر تاثیر: در اینجا وقتی که اعضای یک گروه از مخاطبان دربرابر اثرات یا آموزش‌های ناخواسته قرار می‌گیرند مخاطب فعال به سادگی تحت تاثیر قرار نمی‌گیرد و دارای اختیار است.
5- درگیری: هر قدر مخاطبان بیشتر در تجربه رسانه‌ای خود درگیر شده باشند، به همان نسبت می‌توان از درگیری آنها حرف زد. درگیری را همچنین در گفتگوی با دیگرتماشاگران درباره برنامه درحال مشاهده نشان داد(مک کوایل،1380،صص91-89).
بحث از مخاطب فعال و منفعل به طور نظری از رویکرد تحقیق اثرات و نیز رویکرد استفاده‌ها و رضامندی‌ها به بعد مطرح شد و در این اواخر بواسطه فناوری‌های جدید ارتباطی همچون ویدئو، تلویزیون کابلی و اینترنت است که موضوع مخاطب فعال مطرح شده است.
قدرت انتخاب و گزینش مخاطبان در ایران
بررسی تاریخی از سپهر رسانه‌ای ایران،سه دوره زمانی را نشان می‌دهد:
الف) از آغاز رادیو در سال 1319 شمسی تا انقلاب اسلامی ایران
در این دوره قدرت رادیو و تلویزیون انحصاری بود. تقریبا هیچ گزینه دیگری برای شهرستانی‌ها و مردم ساکن در مناطق روستایی وجود نداشت. سینما گزینه رقابتی محدودی در شهرهای اصلی و برخی شهرهای درجه دو محسوب می‌شد. رادیو BBC در اواخردوره پهلوی گزینه جدیدی بود.
ب) از سال 1370 تا امروز.
سپهر رسانه‌ای به رقابت فشرده در داخل و خارج وارد شده است. بیش از صدها شبکه تلویزیونی و رادیویی ماهواره‌ای در کنار شبکه وسیع و سهل دریافت ایترنت همواره با افزایش مدت زمان پخش BBC فارسی و صدای آمریکا و رادیو فردا و دیگر شبکه‌های تلویزیونی و رادیویی فارسی زبان فضای رقابتی و از منظر سیاسیف گاهی تهدیدامیزی را ایجاد کرده ان.
رقابتی بودن سپهر رسانه‌ای موجب شده است تعداد شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی در دو شکل سراسرس و محلی افزایش یابد تا قدرت رقابتی خود را باید در ساختار خاصی افزایش دهندف در غیر این صورت کمک چندانی به رسانه ملی در این رقابت نمی‌کنند(اولین اجلاس جهانی رادیو،ص70-71).

کارکردهای رسانه

 جامعه پذیر کردن: در گذشته فرایند جامعه پذیر کردن افراد از طریق خانواده، مدرسه، گروه همساالن و محیط‌های مرجع صورت می‌گرفت. امروزه رسانه‌های جمعی نیز عامل اجتماعی کردن افراد هستند. بدین معنا که به طور تدریجی و مستمر از بدو تولد تا بزرگسالی، ارزش‌ها و هنجارهای نظام فرهنگی را به اعضای جامعه منتقل می‌سازند و بدین ترتیب موجب هم نوائی فرد با جامعه‌‌اش می‌شوند
سرگرمی: رسانه‌های جمعی وسایلی ارزان، قابل دسترسی برای همگان و سهل الوصول هستند که می‌توانند بهترین وسیله سرگرمی افراد باشند. همه انسان‌ها نیازمندند ساعاتی از روز، دشواری‌های زندگی و کار را فراموش کنند و به طور موقت از واقعیت جدا شوند تا بتوانند با آمادگی بیش تر به کار و فعالیت بپردازند
نظارت: این کارکرد به نقش خبری و اطالع رسانی رسانه‌های جمعی اشاره دارد. بر این اساس امکان نظارت بر محیط برای انسان بیش تر می‌شود. رسانه‌های اطالعاتی را از سراسر جهان برای جهان برای ما گردآوری می‌کنند که ما نمی‌توانیم به آن‌ها دسترسی داشته باشیم
تفسیر: در این مرحله رسانه‌ها صرفاً به انتقال اطالعات نمی‌پردازند، بلکه ما را از معانی و اهمیت نهایی امور آگاهی می‌سازند
پیوند: رسانه‌های جمعی می‌توانند افرادی را که هرگز یکدیگر را ندیده‌اند و ارتباط مستقیمی باهم نداشته‌اند و از نظر جغرافیایی از یکدیگر فاصله دارند، اما دارای منافع مشترکی هستند را به یکدیگر مرتبط سازند. از سوی دیگر این رسانه‌ها نقش مؤثری در تکوین هویت‌های فراملی و فروملی مانند هویت‌های مذهبی، قومی، ناحیه‌ای ایفا کرده و در شکل دهی به باورها و افکار جامعه به ویژه در ارتباط با ساختار و قدرت سیاسی حاکم کارکرد بی دلیلی دارند.
در مورد تأثیرات رسانه‌های جمعی بر افراد 2 دیدگاه وجود دارد :
دیدگاه منفی :
برخی از روان شناسان و جامعه شناسان معتقدند که امروزه رسانه‌های جمعی جو عمومی جامعه را پرخاشگر کرده است، به طوریکه اکثر کارگردانان تلویزیون می‌دانند که اگر در فیلمهایشان صحنه‌های خشن و تجاوزات جنسی وجود نداشته باشد، دیگر خریداری نخواهد داشت . خشونت به حدی رسیده است که در فیلم‌ها قطعه قطعه شدن بدن انسان مستقیماً نشان داده می‌شود و ما نه تنها از آن رو گردان نیستیم، بلکه با هیجانات شدید آن را نگاه می‌کنیم . متأسفانه امروزه پرطرفدارترین تصنیف در امریکا تراژدی‌ای است که در آن پدری به دختر 11 ساله‌‌اش تجاور می‌کند و دختر گلوله‌ای را در مغز پدر خالی می‌کند . 1 )برخی از جامعه شناسان معتقدند که امروزه رسانه‌های جمعی، جامعه را توده وار کرده است . جامعه‌ای که در آن انسانها با یکدیگر ارتباط متقابل ندارند و فقط با رسانه‌های جمعی ارتباط برقرار می‌کنند، پس تعاملات و گفتگوها بین اعضای خانواده به شدت کاهش یافته است. امروزه بسیاری از عقاید و سلیقه‌هایمان از ذهنیات مان تراوش نمی‌کند، بلکه این رسانه‌ها هستند که با تبلیغات خود ما را به سمت خرید کاالهایی سوق می‌دهند که شاید اصالً بدان نیازی نداشته باشیم امروزه رسانه‌ها نقش مُسَکّن را بازی می‌کنند و با پخش برنامه‌های سرگرم کننده مردم را از تفکر در مورد مسائل اساسی زندگی شان باز می‌دارند
دیدگاه مثبت:
این دیدگاه معتقد است که رسانه‌ها زندگی ما را پربارتر ساخته و باعث رشد آگاهی مردم می‌شود با پخش برنامه‌های سرگرم کننده معموالً مردم خستگی ناشی از کار روزانه را فراموش می‌کنند، باعث سرگرمی کودکان می‌شود حس زیبایی شناختی را در انسانها رشد می‌دهد. ما را از اوضاع و احوال سیاسی و سیاستمداران و چگونگی اداره کشور آگاه می‌سازد.
نظریه وابستگی : بعد از انقلاب صنعتی و فروپاشی حکومتهای فئودالیته، روستاها خالی از سکنه شدند و شهرها به شدت گسترش یافتند . در ابتدا شهرنشینی واژه‌ای پَست به حساب می‌آمد، زیرا اکثر شهرنشینان در اروپا رعیتی بودند که فاقد آب و زمین بوده و سابقه اشرافی گری هم نداشتند، اما امروز تبدیل به متخصصانی شده بودند که اشرافیت قرون وسطی را به تسلط خود درآورده بودند . اما آنچه در اینجا برای ما مهم است این است که چرا امروزه در شهرها مردم به شدت به رسانه‌های جمعی وابسته اند، در صورتیکه در روستاها اینگونه نیست. در این جاست که نظریه وابستگی خودنمایی می‌کند. بر اساس این نظریه مردمانی که در روستا زندگی می‌کنند دارای تقسیم کار مکانیکی بوده، یعنی هم از لحاظ مهارتهای اقتصادی و هم ذهنیات و عقاید و تفکر و حتی احساسات هم کامالً به هم شبیه‌اند و در روستاها هیچ تفاوتی از لحاظ زبان و نژاد و تحصیلات و اقتصاد و فرهنگ و مذهب وجود ندارد . بین فقیر و غنی در روستا از لحاظ تغذیه و سبک زندگی هیچ تفاوتی را مشاهده نمی‌نماییم . در نتیجه می‌بینیم که در روستاها ارتباطات رودررو، چهره به چهره و صمیمی است و بسیاری از تجربیات و فرهنگ گذشتگان در هنگام کار دسته جمعی و شب نشینی‌ها منتقل می‌شود . پس نیازی به مراجعه به رسانه‌های جمعی دیده نمی‌شود . اما در شهرها به دلیل اینکه افراد از طبقات اقتصادی مختلف نژادها، زبان‌ها، فرهنگ‌ها، مذاهب و تفکرات سیاسی مختلفند، هر چند که در شهرها تراکم جمعیت نسبت به روستاها بیشتر است، اما به همان نسبت فاصله اجتماعی بین شهرنشینان نیز زیاد است . پس می‌بینیم که در شهرها ارتباطات خونی و خانوادگی به شدت تضعیف شده و اگر ارتباطی است بیشتر در بین افراد هم شأن اقتصادی و فرهنگی است که اینگونه ارتباطات نیز نسبت به روستاها بسیار کم است . امروزه شهروند شهری کامالً منفعت گرا شده است، یعنی منافع شخصی را بر منافع جمعی ترجیح می‌دهد . بخصوص در دوران بحرانهای اقتصادی دیگر کسی برای وجدان جمعی جامعه کار نمی‌کند و همه چیز را برای خود می‌خواهد . سرمایه زندگی شهری امروزه ستیزه جویی و رقابت است و به یکدیگر به عنوان رقیب نگاه می‌کنند تا رفیق . پس ارتباطات شب نشینی بسیار کاهش یافته و افراد مجبورند اطلاعات مورد نیاز خود را از رسانه‌ها بگیرند و اگر شب نشینی نیز وجود دارد؛ معموالً در این شب نشینی‌ها باز هم به تفسیر اطالعات می‌پردازند که ازرسانه‌ها دریافت کرده اند.

نقش وسایل ارتباط جمعی

"الول" در مقاله‌ای به عنوان " ساخت و کارکرد ارتباطات در جامعه" از وظایف دیگری برای وسایل ارتباط جمعی نام می‌برد : 1 )حراست از محیط 2 )همبستگی میان اجزای جامعه 3 )انتقال میراث‌های فرهنگی از نسلی به نسل دیگر.
 نقش رسانه‌های ارتباط جمعی
نقش آموزش: تعریفی که سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد)یونسکو( از آموزش آورده است عبارت است از: " تمام کنش‌ها و واکنش‌ها، اثرات و روش‌هایی که برای رشد و تکامل توانایی‌های مغزی و معرفتی و مهارت‌ها، نگرش‌ها و رفتار انسان به کار می‌روند، به طریقی که شخصیت انسان تا ممکن‌ترین حد آن تعالی بخشند، آموزش و پرورش " یونسکو چهار ویژگی عمده برای برنامه‌های آموزشی رادیو و تلویزیون قایل شده است عبارت انداز: 1-برنامه‌ها به صورت مجموعه متوالی است تا به یادگیری کمک کند. 2 -طراحی و برنامه ریزی آن‌ها به طور مشخص با کمک مشاوران آموزشی صورت می‌گیرد. 3-این برنامه‌ها به طور معمول با دیگر مواد آموزشی، هم چون متون درسی و راهنمای مطالعاتی همراه است. 4-استفاده از این برنامه‌ها معموالً توسط معلم و شاگرد به نوعی مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. بدین ترتیب رادیو و تلویزیون می‌تواند در کنار برنامه‌های درسی، برنامه‌هایی نیز برای ارتقای سطح دانستنی‌های و معلومات عموم و اعتالی سطح دانش فنی و مهارت قشرهای معینی از جامعه و تشویق ذوق هنری آن‌ها تهیه و پخش کند که همان نقش و رسالت فرهنگ این دو رسانه است. مارشال مک لوهان در مورد تلویزیون آموزشی چنین می‌گوید: " اهمیت نقش آموزشی تلویزیون هنگامی آشکار می‌شود که می‌بینیم کودکی سه ساله می‌تواند در کنار پدر و مادربزرگش کنفرانس را به آسانی تماشا کند
." نقش خبری رسانه‌های جمعی: مهم‌ترین نقش و کارکرد رسانه‌های جمعی، پی جویی و گردآوری اطالعات درمورد حوادث و رویدادهای ملی و فراملی و انتقال آن‌ها به عموم مردم بدون در نظر گرفتن سلسله مراتب گروهی است. اما دانستن اینکه چه خبری خبر محسوب می‌شود، از دیدگاه دانشمندان علوم ارتباطات جمعی متفاوت است. برخی خبر را از گزارشی فشرده و بازتابی دقیق از یک رویداد می‌دانند و شماری دیگر، خبر را از گزارشی مناسب که برای بخش عمده‌ای از مردم جالب توجه است تلقی می‌کنند. "والترلیپمن" مفسر و خبرنگار معروف آمریکایی در این مورد چنین می‌گوید: "اخبار، انعکاس موقعیت‌های اجتماعی نیستند، بلکه گزارشی خبره‌ای مطرح شده در جامعه اند." اخبار به مسائلی می‌پردازند که فوری و تازه و الزاماً پیچیده و مبهم باشند. او معتقد است که خبر و حقیقت یکی نیستند. وظیفه خبر این است که حادثه‌ای را مطرح کرده، بر سر زبان‌ها بیاندازد، حال آن که وظیفه حقیقت این است واقعیت‌های نهفته و نامعلوم روشن کرده، آن‌ها را به هم ربط داده و تصویری از واقعیت به دست دهد که بشر براساس آن عمل کند از میان رسانه‌های جمعی رادیو و تلویزیون مهم‌ترین وسیله خبر یا اطلاع در عصر ما محسوب می‌شود. این دو وسیله، کوچک شدن کره زمین و ایجاد همبستگی و نزدیکی میان ساکنان آن را فراهم آورده اند. تلویزیون از آن جا که با اکثر حواس آدمی سر و کار دارد، بیش‌ترین تأثیر احساسی، عاطفی و از همه مهم تر اطالعاتی را بر انسان می‌گذارد. تلویزیون در مدتی کوتاه، اطالعات مورد نیاز و خبر رویدادهای گوناگون را در دور افتاده‌ترین نقطه دنیا به طور دائم و مستقیم در اختیار گیرنده قرار می‌دهد. تلویزیون در نمایشی کردن و ارزش دادن به وقایع مهارت خاصی دارد. در هر حال انسان جدید نیازمند مطلع شدن است و دموکراسی نیز بدین معنی است. آلفرد سووی می‌گوید: " افرادی که خوب مطلع شده باشند، همشهری‌ها و اتباع کشورند و افرادی که بد مطلع شوند هویتی نخواهند داشت." نتیجه آن که: وسایل ارتباط جمعی و رسانه‌های جمعی نقش پخش خبر و اطالع رسانی را بر عهده دارند. رسالت آن‌ها : انتقال سریع، بی طرفانه و آگاهی بخش اخبار و وقایع دنیای ماست. هیچ حادثه‌ای در عصر ارتباطات جمعی فقط به یک منطقه جغرافیایی محدود نیست و آن چه تعلق محلی خبر، خاص بودن خبر یا حاشیه برای یک محل یا منطقه خوانده می‌شود، فقط به گذشته ا‌ی تاریخی اختصاص دارد. تعدد وسایل ارتباط جمعی و رقابت هدایت شده و درست آنان نه تنها می‌تواند به پخش سریع خبر در جهان بینجامد، بلکه از برخورد اخبار آنان برق حقیقت جهیدن گیرد و نور واقعیت را پرتوی جهانی افکند.
نقش تفریحی رسانه‌های جمعی : برای پاسخ گویی به نیازهای تفریحی افراد انسانی، رسانه‌های معاصر وظایف گوناگونی برعهده دارند. در دنیای کنونی به سبب فشار کار روزانه و شرایط دشوار زندگی ماشینی، انسان‌ها بیش از هر زمان به استراحت نیاز دارند و اگر برنامه‌های مناسبی وجود نداشته باشند که اوقات فراغت آن‌ها را پر کند و خستگی‌ها و اضطراب‌ها و دلهره‌های آن‌ها را تسکین دهد، خیلی زودتر از حد معمول فرسوده و از کار افتاده خواهند شد. توجه فراوان به تأمین اوقات فراغت بیش تر و استفاده کامل از این اوقات سبب شده است که به تدریج انسان 11 به سوی یک نوع )تمدن فراغت( گام بردارد و با کاهش ساعات کار و ایجاد وسایل سرگرمی از زندگی خود بیش تر لذت ببرد. در زمان حاضر روزنامه‌ها و مجله‌ها، رادیو و تلویزیون‌ها و سینماها با انتشار و پخش مناسب برنامه‌های گوناگون خود، از بهترین وسایل سرگرمی افراد به شمار می‌روند. بدون شک رسانه‌های جمعی، اولین نهادها و نمایش‌هایی نیستند که در طول تاریخ برای این نقش به وجود آمده اند. نخستین بار ارسطو، فیلسوف یونانی بود که دریافت علت و انگیزه اصلی استقبال مردم از تراژدی‌های یونان باستان، فرافکنی است
نقش همگن سازی: وسایل ارتباط جمعی، نزدیکی سلیقه‌ها، خواست‌ها و انتظارات تمامی ساکنان یک جامعه را موجب می‌شوند و خروج جوامع از عصر محدوده‌های جدا یا تک افتاده را موجب می‌شوند. همین روند است که "ژان کازنو " و بسیاری دیگر از آن به عنوان توده سازی یاد می‌کنند. این اصطالح که بعدی مستهجن دارد و روندی نامطلوب از آن بر می‌آید، بدین معناست که با ورود رسانه‌های ارتباط جمعی تشابه می‌پذیرند و در سبک زندگی، عالئق، خواست‌ها از الگوهای مشابهی که وسائل ارتباط جمعی به آنان می‌دهند، برخوردار می‌شوند. کازنو این روند را توده شدن تمامی مردم در یک محدوده جغرافیایی با مرزهای ملی می‌داند. "کاردینر و لینتن" به عنوان شخصیت اساسی موجبات اندازه گیری همین روند را فراهم می‌سازند. به زغم آنان شخصیت اساسی عبارت است از: ویژگی‌های مشترک تمامی مردمی که در یک مرز و بوم حیات می‌گذرانند. تکثر وسائل ارتباط جمعی) رادیو، سینما، تلویزیون، کتاب و ....( و تنوع درونی هریک از آن‌ها )روزنامه‌ها و رادیوها ...( از طرفی موجب کوچک شدن و قابل حمل شدن این وسایل شده و از طرفی دیگر موجبات تشعب تازه‌ای بین مردم را فراهم می‌سازند.
احساس تعلق اجتماعی : وسایل ارتباط جمعی به خصوص در جوامع جدید که در آن با از بین بردن نسبی مسلک‌ها و جماعت‌ها مواجه هستیم، با افرادی روبه رو می‌شوند که در انبوه وسیع شهر و با کاستی و روابط سنتی، در تنهایی بی سابقه‌ای به سر می‌برند. حال صدای رادیو و تصویر تلویزیون و یا نوشته روزنامه ابزاری است در راه احساس تعلق اجتماعی، با خواندن روزنامه، حس می‌کنیم، پس احساس اشتراک، تعلق و پیوند متقابل خواهیم داشت. با مطالعه روزنامه یا شنیدن رایدیو، از حوادث محیط پیرامون خود با خبر می‌شوید. مطالعات نشان داده است که هر چه میزان مطالعه روزنامه، شنیدن رادیو و .... کاهش می‌یابد و به همان نسبت مشارکت اجتماعی به عنوان شاخصی از احساس تعلق به جامعه کاستی می‌یابند از دیدگاه لرنر : هر چه مردم با وسایل ارتباط جمعی پیوند محکم تری می‌یابند به همان نسبت مشارکت اجتماعی آنان و قابلیت زندگی آن‌ها در جمع به درک دیگران افزایش می‌یابد و جهان سوم که در مراحل 11 نخستین برخورد تاریخی خود با وسایل الکترونیک جدید است. با پیدایی شخصیت‌های انتقالی ) آنان که با شرایط جدید محیط پیرامون، انطباق بیش تری یافته اند( عاملی مهم در راه حرکت به سوی دنیای جدید می‌یابد
[1] Danssi
[2] Guglielmo Marconi
[3] crisell

کارکرد رسانه ارتباط جمعی

کارکرد رسانه از نظر‌هارولد لاسول و چارلز رایت:
- نقش خبری (کارکرد نظارتی)
- نقش ارشادی یا راهنمایی (ایجاد همبستگی اجتماعی در واکنش به محیط)
- نقش آموزشی (انتقال میراث فرهنگی)
- نقش تفریحی (سرگرمی و پر کردن اوقات فراغت)
وظیفه و سیاست کاری هر رسانه‏ با سایر رسانه‌ها متفاوت است بنابراین  اصلی‌ترین کارکرد رسانه‏ ارتباط جمعی مطابق با ماموریت موجود رسانه تعریف ‏خواهد شد.
البته این موضوع به این مفهوم نیست که کارکرد رسانه‌های جمعی کاملا متفاوت باهم  باشد.
می‌توان گفت وظیفه رسانه‌ها در یک جامعه را می‌توان طبق تعریف و خط مشی‌های اطلاقی به آن رسانه مشخص کرد.
این موضوع ارتباط مستقیم با انتخاب راهبردهای مناسب برای رسیدن به اهداف موردنظر و مشخص شدن کارکردهای آن رسانه دارد.
علاوه بر تشریح 4 مورد اصلی مطرح شده به بیان چند مورد دیگر از کارکرد رسانه ارتباط جمعی خواهیم پرداخت:
کارکرد نظارتی رسانه ارتباط جمعی: نظارت بر محیط، از اصلی‌ترین کارکرد رسانه‌های جمعی است.
از ضروری‌ترین موارد برای جامعه و اقتصاد نظارت و حراست از محیط است.
این نظارت در قالب رساندن اخبار اجرا می‌شود؛ مانند گزارشات مربوط به بورس، هواشناسی و ترافیک.
البته در مقابل کارکرد نظارتی و مراقبتی، کژکارکرد هم وجود دارد.
این کژکارکردها بر اثر تاکید بیش ازحد بر خطرات و تهدیدهای موجود باعث وحشت در مخاطب می‌شود.
“لازارسفلد و مرتون” از یک نوع کژکارکردی به نام کژکارکردی تخدیری نام برده‌اند.
در این نوع کژکارکردی افراد با دریافت بیش از حد اطلاعات نسبت به مسائل بی‌اعتنا می‌شوند.
سپس آنان در برخورد با مسائل مهم خیلی عکس‌العمل نشان نمی‌دهند.
هم‌چنین احتمال دارد با پخش زیاد اخبار فوق‌العاده، مخاطب با وقایع معمول و روزمره ارتباط کمتری برقرار کند.
کارکرد راهنمایی و رهبری :  اهمیت نقش رهبری‌کنندگی وسایل ارتباطی و تاثیر آن‌ در پرورش افکار عمومی، به وضوح مشخص بوده و رفته‌رفته بیشتر می‌شود.
ایجاد مشارکت اجتماعی که از اصلی‌ترین نقش‌های رسانه‌های جمعی است با استفاده از انگیزه‌‌سازی در مخاطب امکان‌پذیر می‌شود.
این امر مهم یعنی انگیزه‌سازی برای مشارکت، مستلزم شناخت صحیح نیازهای مخاطبان می‌باشد.
توجه به سطح فرهنگ‌ و تعصبات در مناطق مختلف یک کشور نیز در انگیزه‌سازی اهمیت فراوانی دارد.
کارکرد آموزشی یا انتقال فرهنگ:  آموزش طبق تعریف اعلامی از سوی سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، عبارت است از:
«تمام کنش‌ها و اثرات، راه‌ها و روش‌هایی که برای رشد و تکامل توانایی مغزی و معرفتی و هم‌چنین مهارت‌ها، نگرش‌ها و رفتار انسان به‌کار می‌روند.
البته به‌طریقی که شخصیت انسان را تا ممکن‌ترین حد آن، تعالی بخشند.»
این کنش‌ها از بدو تولد تا آخرین لحظه از حیات همراه انسان می‌باشد.
بنابراین آموزش، فرآیندی مداوم در تمام طول عمر انسان است که زمان و مکان مشخصی ندارد.
از این رو، رسانه‌های ارتباط جمعی هر لحظه آموزش‌دهنده حساب خواهند شد؛ چه اهداف آموزشی داشته باشند چه نداشته باشند.
بعبارتی رسانه‌ها در تولید دانش و معرفی ارزش‌ها نقش بسزایی داشته و مردم مدام در حال یادگیری و تاثیرپذیری هستند.
اهمیت بحث آموزشی رسانه‌های جمعی در دنیای معاصر آنقدر جدی می‌باشد که محققان نقش “آموزش موازی” یا “آموزش دائمی” برای اکثر رسانه‌ها و مطبوعات از جمله رادیو، تلویزیون و سینما قائل هستند.
جامعه‌شناسان بر این امر باور دارند رسانه‌های ارتباطی با ارائه اطلاعات روزانه هم‌راستا با معلمین و اساتید در بحث آموزشی مشارکت داشته‌اند.
آنان دانش و تخصص علمی و فرهنگی مخاطبان که در این موضوع دانش‌آموزان و دانشجویان را شامل می‌شود؛ افزایش می‌دهند.
وسایل ارتباطی با پخش اطلاعات جدید، به موازات کوشش معلمان و اساتید، وظیفه آموزشی انجام می‌دهند.
سپس این وسایل ارتباطی دانستنی‌های عملی، فرهنگی و اجتماعی دانش‌آموزان و دانشجویان را تکمیل می‌کنند.
در کنار مزایای آموزشی برخی معتقدند حضور رسانه‌های جمعی در حیطه آموزش باعث کاهش خرده ‌فرهنگ‌ها و افزایش درصد جامعه توده‌وار می‌شوند.
جامعه‌توده‌دار به این معنی است که افراد در معرض رسانه‌های جمعی تمایل بیشتری به اینکه شبیه هم صحبت کنند، طرز فکرهای مشابه هم داشته باشند و امثال این‌ها پیدا می‌کنند.
علاوه بر یکسان‌سازی گرایش‌ها، مانع رشد فرهنگی شدن رسانه‌ها نیز جای بحث و تحقیق دارد.
کارکرد سرگرم‌سازی و پرکردن اوقات فراغت
 از جمله کارکرد رسانه ارتباط جمعی می‌توان به ابزار تفریح و سرگرمی بودن رسانه‌های جمعی اشاره کرد که با پخش برنامه‌های مهیج و سرگرم‌کننده تاثیرات تعیین‌کننده‌ای بر الگوی رفتاری و طرز فکر افراد گذاشته و مخاطب را به رهایی از روزمرگی و ارتباط با محیط تشویق می‌کند.
برطبق اظهار نظر عده‌ای از جامعه‌شناسان، پرشدن اوقات فراغت و سرگرم شدن با برنامه‌های پرمحتوای رسانه‌ای سلیقه هنری افراد را افزایش داده و ذهن آن‌ها را پرورش می‌دهد.
عده‌ای مخالف با این نظر بوده و ادعا دارند که این برنامه‌ها باعث تنزل سلیقه عمومی شده و انسان‌ها را به سستی و غفلت ترغیب می‌کند که بنظر می‌آید محتواها باید دقیق‌تر بررسی شوند تا تاثیر واقعی آشکار گردد.
کارکرد نوگرایی و توسعه
بدون وجود نظام جامع ارتباطی، رابطه پایداری بین فرآیند توسعه و تعامل و مشارکت میان افراد و اقشار اجتماعی صورت نمی‌گیرد.
این رابطه پایدار تاثیر بسزایی در تعدیل و رفع تضادها و اختلاف‌های موجود در رفتار و ارزش‌های افراد جامعه دارد.
هم‌چنین این رابطه پایدار می‌تواند بستری مناسب برای افزایش توسعه ملی بوجود بیارود.
دانیل لرنر (Daniel Lerner)، پژوهشگر آمریکایی در سال 1958 از اولین افرادی است که موضوع رسانه‌های جمعی را در مبحث توسعه نورد پژوهش قرار داده است.
وی نقش آن‌ها را در چرخه تغییر و نوگرایی در تحقیقی با عنوان “گذر از جامعه سنتی: نوسازی خاورمیانه” مورد توجه قرار داده است.
فرضیه نوگرای “لرنر” یکی از الگوهایی قدیمی در حوزه ارتباطات و توسعه تلقی شده و در مورد چهار مولفه بحث می‌شود که عبارت است: شهرنشینی، سوادآموزی، استفاده از رسانه‌ها و مشارکت.
او در ارائه الگوی خود از رابطه خطی کمک گرفت تا نشان دهد که یادگیری و کسب سواد با افزایش شهرنشینی بیشتر شده و بین سواد و رسانه‌ها، رابطه مستقیمی وجود داشته است.
هم‌چنین در شهرهایی که افراد به سمت کسب مهارت‌ها و منابع علمی رفته‌اند، نوعی اقتصاد صنعتی جدید در حال شکل گرفتن است و با رشد جمعیّت، تعداد باسوادان هر شهر نیز افزایش پیدا می‌کند.
بنابرین افزایش سطح سواد ارتباط مستقیمی با درصد استفاده از رسانه‌ها دارد که نهایتا به افزایش سطح دانش و اطلاعات افراد منجر می‌شود. درنتیجه این فرایند، حس مشارکت (اقتصادی و سیاسی) افراد جامعه افزایش می‌یابد.
بعد از مدتی، لرنر در مورد مدل کاملاً خطی خود تجدیدنظر کرده و  به‌ سمت یک نوع مدل ترکیبی رفت که در آن ارتباط بین رسانه‌ها و سوادآموزی، وضعیت متقابل به خود دارند.
رسانه‏‌های جمعی
کارکرد همگن‌سازی رسانه ارتباط جمعی
 همان‌طور که گفته شد وسایل ارتباط جمعی، باعث افزایش نزدیکی سلیقه‌ها و تمایلات افراد یک جامعه در معرض رسانه یکسان شده و افراد در جوامع مختلف را از شکل توده‌های جدا خارج می‌کند.
افزایش درصد حضور رسانه‌های جمعی در جامعه، خرده‌فرهنگ‌ها و فرهنگ‌های اقلیتی و ناهمگون را حذف کرده و گونه‌ای از تشابه را در بین اکثریت ساکنان یک جامعه ایجاد می‌کند و افراد جامعه، از روش و الگوی ارائه شده توسط رسانه‌ها در زندگی و سبک فکریشون استفاده کرده و از آن تبعیت می‌کنند.
بر طبق اصول جامعه‌شناسی ارتباطات، جامعه تشکیل شده از یک سری توده‌های ناهمگون و غیر یکسان هستند.  این توده‌ها هیچ پیوندی ندارند و وجه تشابه آنها همان کنش و واکنشی است که از رسانه‌ها می‌گیرند.
بعبارتی دیگر رسانه‌ها المان اصلی در برقراری ارتباط انسان‌ها با یکدیگر بوده و به آن‌ها هویت تجمعی در جامعه می‌بخشد.
بر این مبناست که می‌گویند، مخاطب اصلی رسانه‌های جمعی همان توده‌ها بوده نه اقلیت یا گروه‌های خاص در جامعه. به ‌بیان “ژان کازنو”، رسانه‌ها به توده‌سازی می‌پردازند.
کارکرد بحران‌زدایی رسانه ارتباط جمعی
از کارکرد رسانه ارتباط جمعی می‌توان به ایفای نقش در مورد مقابله ‌با بحران‌های اجتماعی و هم‌چنین تاثیرات غیرقابل انکاری در کاهش بحران‌ها از جمله بحران‌ هویت یا موارد تهدیدکننده ثبات اجتماعی دارند؛ اشاره کرد.
کارکرد آگاه‌سازی رسانه ارتباط جمعی
 در خصوص کارکرد آگاه سازی رسانه‌های جمعی باید گفت که این کارکرد با کارکردهای آموزشی و خبررسانی تداخل دارند.
اما همان‌طورکه واضح است رسانه‌های جمعی می‌بایست علاوه ‌بر مقوله انتقال و انتشار اخبار و اطلاعات، در عرصه تحلیل صحیح اخبار و تشریح آنان نیز فعال باشند.
تحلیل عِلّی موضوع‌های خبری و آگاهی‌بخشی به انسان‌ها از این علل، باعث تغییر در نگرش و جهان‌بینی افراد می‌شود. به‌همین دلیل از جمله کارکرد رسانه‌های جمعی باید شفاف‌سازی و افزایش آگاهی افراد جامعه هدف از کالاهای مورد نیاز باشد.
این امر مهم یا همان آگاه‌سازی، تفاوت اساسی با تبلیغات دارد.
این تمایز در عدم تلاش برای فروختن یا عرضه اقلام به مشتری است.
همان‌گونه که در آگاه‌سازی هیچ فعالیتی مبنی بر تغییر نگرش و دیدگاه و یا تلاشی برای گرایش به سوی دیدگاه مشخص وجود ندارد.

کتابشناسی

رسانه شناسی

کتاب‌ها » رسانه شناسی (ویرایش جدید-مصور) /کد 277
کتاب رسانه شناسی 

 پیشگفتار 8
فصل 1: تاریخچه ارتباطات و رسانه در ایران و جهان
مقدمه. 10
سیر ارتباط جمعی در جهان. 10
کهکشان شفاهی.. 11
کهکشان گوتنبرگ.. 13
کهکشان مارکنی.. 14
پیدایش ارتباطات راه دور 15
سیر ارتباط جمعی در ایران. 17
فصل 2: ارتباطات و رسانه
مقدمه. 22
ارتباطات.. 22
تعریف ارتباط.. 23
پیام. 24
انواع ارتباطات.. 28
رسانه. 32
ویژگی‌های‌ رسانه. 33
انواع رسانه. 34
فصل 3: نقش و کارکرد وسایل ارتباط جمعی
کارکردهای وسایل ارتباط جمعی.. 40
کارکرد اطلاع‌رسانی.. 40
کارکرد آموزشی.. 42
کارکرد همبستگی.. 43
کارکرد تبلیغاتی.. 45
کارکرد اوقات فراغت و سرگرمی.. 48
فصل 4: مدل‌های ارتباط جمعی
مدل. 52
مدل‌های ارتباط جمعی.. 52
مدل لاسول. 52
مدل شانون و ویور 54
نظریه یا مدل جریان دو مرحله‌ای ارتباطات.. 56
مدل دروازه‌بانی وایت.. 59
فصل 5: رسانه‌های چاپی و محیطی
رسانه‌های چاپی.. 62
کتاب.. 62
مطبوعات.. 65
رسانه‌های محیطی.. 68
انواع رسانه‌های محیطی.. 69
مزایا و معایب رسانه‌های محیطی.. 73
فصل 6: رسانه‌های صوتی و تصویری
مقدمه. 76
رادیو. 76
انواع فرستنده‌های رادیویی از لحاظ پخش برنامه. 77
ساختار خبر رادیو. 78
شنونده رادیو. 78
مزایا و معایب رادیو. 79
تئاتر. 81
تاریخچه تئاتر در جهان. 81
تاریخچة تئاتر در ایران. 81
شکل و محتوای نمایشنامه‌های ایرانی.. 82
کارکردهای تئاتر. 83
انواع سبک‌های تئاتر. 84
سینما 86
تاریخچه سینما 86
مکاتب سینمایی.. 88
کارکردهای سینما 91
ویژگی‌های سینما 93
تلویزیون. 97
تاریخچه تلویزیون. 97
ویژگی‌های تلویزیون. 98
ساختار خبری تلویزیون. 99
مزایا و معایب تلویزیون. 102
فصل 7: اینترنت و رسانه‌های دیگر
اینترنت.. 104
تاریخچه اینترنت در جهان. 105
اینترنت در ایران. 107
مزایای اینترنت.. 109
وب.. 109
وب 1. 110
وب 2. 110
وب 3. 111
وب 4. 112
وبلاگ.. 112
تاریخچه وبلاگ در ایران. 113
ویژگی وبلاگ.. 114
مزایا و معایب وبلاگ.. 114
شبکه‌های اجتماعی.. 115
مزایا و معایب شبکه‌های اجتماعی.. 118
تلفن همراه 119
تاریخچه تلفن همراه در جهان. 119
تاریخچه تلفن همراه در ایران. 120
نقش تلفن همراه در زندگی اجتماعی.. 121
مزایا و معایب تلفن همراه 122
فصل 8: خبرگزاری
خبرگزاری.. 126
تعریف خبر. 126
تعریف خبرگزاری.. 128
کارکرد خبرگزاری.. 128
شرایط لازم برای تأسیس یک خبرگزاری.. 129
تاریخچه خبرگزاری در جهان. 129
خبرگزاری‌های ایران. 132
فصل 9: تأثیرات رسانه
مقدمه. 136
رسانه و مدرنیته. 136
رسانه ‌و جنسیت.. 138
رسانه، تصویر و وانمایی.. 140
رویکردهای اخلاق رسانه‌ای.. 142
فصل 10: نظریه‌های رسانه
نظریه. 146
نظریه مک‌لوهان: رسانه پیام است.. 147
نظریه‌هابرماس: رسانه و حوزه عمومی.. 148
نظریه شکاف آگاهی.. 149
نظریه برجسته‌سازی.. 151
نظریه هنجاری رسانه. 152
نظریه رسانه‌های شوروی.. 154
نظریه رسانه‌های توسعه‌بخش... 154
نظریه رسانه‌های جدید (عصر دوم رسانه) 155
نتیجه‌گیری.. 158
کتابنامه. 

رسانه شناسی کاربردی

معرفی کتاب;  کتاب رسانه شناسی کاربردی( روابط عمومی و مدیریت امور فرهنگی)
کتاب رسانه شناسی کاربردی( روابط عمومی و مدیریت امور فرهنگی)
نویسندگان: شفیع بهرامیان، شیرزاد بخشی
چاپ اول 1391
انتشارات سخنوران
این کتاب،می تواند منتقل کننده پیام در ساخت فرهنگ عمومی،باورها و افکار عمومی موثر باشد.اثر در فرهنگ عمومی با استفاده از ابزارهایی است که آن ابزارها ( رسانه‌ها) امکان این تاثیرگذاری را معین می‌کند.این کتاب می‌کوشد با گردآوری اطلاعات مرتبط با رسانه‌ها (خبری، اطلاع رسان، تبلیغاتی، انتشاراتی، دیداری، شنیداری و ....) اصول و مبانی و ویژگیهای هر کدام را مورد بررسی قرار میدهد.
این کتاب شامل 20 فصل می‌باشد:
درباره رسانه
سیر تحول وسایل ارتباطیبشر از جامعه ابتدایی تا جامعه اطلاعاتی
منبر، نقش ارتباطات و عوامل اجتماعی موثر بر تبلیغ چهره به چهره
مطبوعات و خبرگزاریها
رادیو
تلویزیون
ماهواره / رایانه/ویدئـو
سینمـا
رسانه‌های مدرن دیجیتالی و مزیت آنها بر رسانه‌های معمولی
اینترنت چیست؟
نشـر الکترونیک؟
وبلاگ و پاکدست
فن آوریهای نوین الکترونیکی
تعریف رسانه‌ها/ انواع رسانه‌ها
تصویر/کتاب/مجله
نمودارها/نقشه/پوستر/کاریکاتور/ نواهرهای کاست و .........
صفحه/ صفحه لیزری/ کارتهای شنیداری / تلفن/ رادیو
فیلم استریپ/ اسلاید/طلق شفاف
رسانه‌های شنیداری- دیداری متحرک /فیلم/ سه بعدی‌ها/کامپیوتر
رسانه‌های نوشتاری

توضیحات بیشتر:

رسانه شناسی کاربردی: کتاب"رسانه شناسی کاربردی " ( Appleid Medialogy ) به همت دکتر شفیع بهرامیان و شیرزاد بخشی با توجه به لزوم آشنایی کارشناسان روابط عمومی و امور فرهگنی با ویژگیهای رسانه‌های کلاسیک و نوین و همچنین نیاز مراکز دانشگاهی و علمی- کاربردی به اینگونه منابع، چاپ و در اختیار دانشجویان و علاقمندان قرار گرفت. در این کتاب علاوه بر توجه به مبانی ارتباط جمعی،تعاریف رسانه و انواع رسانه‌های سنتی، کلاسیک، جمعی و نوین و دیجیتال، تکنولوژیهای جدید برای روابط عمومی‌ها نیز ارائه و تشریح شده است. همچنین در یک فصل وسایل سمعی- بصری مورد استفاده در روابط عمومی‌ها و مراکز آموزشی و فرهنگی نیز معرفی شده است. 

Media Literacy Going Digital - Centre for Media Pluralism and Freedom

Digital and Data Literacy: Two Essential Skills for Educators to Teach our Students in 2021 and Beyond – Navigating the Present and Future of Education

مخاطب شناسی (جلسه اول )

Digital Citizenship & Ethics | Let's Talk Science

جریان شناسی رسانه – ما دلواپسیم

جزوه کامل درس رسانه شناسی

 

Digital and Data Literacy: Two Essential Skills for Educators to Teach our Students in 2021 and Beyond
Posted byMatthew Rhoads, Ed.D.December 28, 2020August 17, 2022Posted inUncategorizedTags: 2021, data, digital, edtech, education, educators, k12, literacy, teachers    
By: Matt Rhoads, Ed.D
Dr. Matt Rhoads is a Tech and Instructional Leader and Innovator with hands in Adult Ed, K-12, and Higher Education. He is the author of several books and is the host of Navigating Education – The Podcast.
As we move into 2021, we have seen K-12 education get turned upside down throughout 2020. The use of educational technology (edtech) has taken hold across K-12 education like never before in the history of education, which means educators must be able to adapt to the the ever-changing tools and how to integrate instructional strategies with the tools within classroom settings. Beyond this notion of being able to utilize various edtech tools and integrate them with instructional strategies to amplify learning, we must also take into account the use of massive amounts of data that are collected as a result of their use to our advantage. Therefore, as we move into the 2020’s, two essential skills K-12 educators must learn, practice, master, and teach to our students as innovation continues at an ever-increasing rate is both digital and data literacy. These two foundational skills will be needed to navigate K-12 classrooms in the present and well into the future as they will be some of the pillars of learning moving forward.
Luckily, many K-12 teachers are teaching these skills at ever-increasing rates. However, as we discuss throughout this article, we believe both digital and data literacy need to be implemented as a cornerstone of our curriculum we teach our students in addition to increasing our skills as educators to teach these concepts and skills to our students. As we move through this article, we will focus on defining digital and data literacy, outlining why it is imperative to teach these skills to our students, mechanisms for delivering these skills and content to our students, and provide lesson plans and resources we can utilize and build into our curriculum and daily lesson plans.
What is Digital and Data Literacy?
First, let us begin by defining each of these terms. Digital literacy is defined as the “ability to use information and communication technologies to find, evaluate, create, and communicate information, requiring both cognitive and technical skills” (American Library Association, 2020). Data literacy is the ability to collect, transform, evaluate/analyze, and communicate the results to others (Guler, 2019). Both definitions of each of these terms are interconnected. Any digital interface we interact with to create, evaluate, and select content produces data that can be collected, transformed, evaluated, and communicated to others. Therefore, when thinking about digital and data literacy, try to visualize them together as they interact together seamlessly and concurrently. Below, we see each of the digital and data literacy competencies broken down to see all of their components.
European Framework DigComp2.1 – Adapted by Shurland George of the Caribbean Open Institute
Why do Schools and Teachers Need to Teach Digital and Data Literacy
As our world continues to change, more and more of what we do will be done digitally. As a result, there are major ramifications for our students and the future of our society. There are consequences of how we interact with others as well as content. We have seen a rise in disinformation in the form of news stories synthesized with data to create civil unrest that has threatened democratic institutions. Therefore, as with reading, writing, and mathematic literacy we provide our students within our K-12 education systems, digital and data literacy must be included. Without building important digital and data literacy skills, we are taking a major risk with our future as we will be neglecting educating a populace who does not have foundational digital and data literacy to distinguish between real and fake content found online.
We must invest in infusing pedagogy into teaching digital and data literacy skills. Within current professional development programs and university teacher preparation programs, digital and data literacy must be taught together in tandem. New curriculum also must include digital and data literacy components. An example of digital literacy can take place while teaching students how to read and write. We must teach them how to annotate on paper and digital source. In addition, we must teach them how to curate content by teaching the over time what makes content credible versus not credible. Also, we must teach students how to use their writing to create social media posts, infographs, digital portfolios, and stories on platforms like Instagram and Tiktok. For data literacy, within a math or social science curriculum, we can teach our students to collect data, organize, transform, and communicate that data. Students can create their own data to be collected in a lesson and the end goal of the lesson is to create data visualizations of the classes data.
Ultimately, these are just a few examples of how we can integrate these skills across the curriculum. This can be done gradually as more capacity is built by educators to teach these skills. The expectation is for gradual change, which puts our focus on intertwining these digital and data literacy with reading, writing, and math from kindergarten and onwards throughout a students educational journey. By the time students graduate from high school school, they will be able to navigate all forms of media, select content to view, create content, understand the notion of digital and data privacy, transform data to make decisions, report disinformation, and be aware of our digital footprints.
Instructional Delivery of Digital and Data Literacy
Let’s talk about delivery of teaching our students digital and data literacy skills. Then, we will discuss a few instructional applications and lessons of digital and data literacy teachers can utilize. First, there are a number of instructional delivery mechanisms teachers can use to help students learn these skills in modern day classrooms. Microlearning, social learning, adaptive learning, virtual/augmented reality, and cloud-based learning management systems synthesized together strategically and pragmatically, which will allow teachers to teach these skills within online and blended learning classrooms.
Microlearning: Focus on chunking learning into small short bursts that are bit-sized in nature. Platforms such as Facebook, Twitter, Tiktok, and Instagram are great examples of how this can take place.
Social Learning: Focus on providing a collaborative newsfeeds, RSS feeds, videos, and podcasts for students.
Adaptive Learning: Software programs based on a students ability level to help them learn how to navigate interactive interfaces, solving problems through a modular setup, and providing a scaffolded approach to frontload content or create opportunities to practice specific skills.
Virtual/Augmented Reality: Provide opportunities for students to navigate real-world digital and data literacy skill building experiences. Phet simulations are some of the easiest virtual/augmented reality experiences we can deploy.
Cloud-Based Learning Management Systems: Students must understand how to navigate and utilize a cloud-based platform to communicate with others, submit evidence of learning, and curate content.
Overall, each of these mechanisms for instructional delivery can be intertwined to deliver instruction to students in any classroom setting and at any time. The lesson plans and ideas discussed within the next section can be utilized with the tools outlined above to deliver instruction on digital and data literacy to students.
Lesson Plans for Digital and Data Literacy
Now, lets focus on providing a number of lessons on digital and data literacy. Outlined below are several resources to help you begin planning lessons intertwining digital and data literacy skills within the broader scope of your curriculum.
The Basics of Digital Citizenship by Nearpod: Nearpod provides a five day digital literacy unit, which focuses on the elements of digital citizenship, navigating tech applications and the internet, boosting keyboard skills, balancing media literacy, and coding and problem solving.
Digital Literacy/Citizenship Curriculum by Common Sense Education: Common Sense Education provides a series of lesson plans on digital literacy for grades K-12. Each grades lesson focuses on different topics ranging from navigating clickbait to the health effects of screen time. This is an all encompassing curriculum that is the tip of the iceberg to teach these important digital literacy concepts to our students.
Lessons for Teaching Data Literacy by the Federal Reserve Bank of St. Louis: Within eight lessons, data literacy is taught intertwined with economics and mathematic concepts. Included within these lessons are interactive data visualizations and graphics to help students see the data in action and how it impacts our daily lives as citizens and consumers participating in our global economy. Each of these lessons can be adopted, transformed, and implemented using a wide variety of tools.
Module Planning for Data Literacy by Tuva: Tuva’s teacher’s guide to create a unit on data literacy includes how to structure four modules relating to foundational data literacy concepts.
Conclusion
Digital and data literacy are essential skills we must incorporate into our daily lessons and curriculum as our students navigate digital interfaces and content that produce data. Even more important, provide our students with frameworks that help them curate content they see within digital spaces online like social media. Ultimately, digital and data literacy is needed to be an active and responsible citizen within our current world. As discussed earlier, we will be taking a major risk if digital and data literacy are not a cornerstone of our curriculum and taught within teacher professional development and preparation programs moving forward.
The underlining goal here and future posts is to provide a sense of urgency as well as provide resources to help build and deliver lessons on digital and data literacy. Ultimately, the end goal is to create a curriculum both teachers and school leaders can learn to navigate our digital world and use the massive amounts of data we are collecting to inform and drive our decisions. As we begin the year 2021, let’s focus on integrating elements of digital and data literacy into our curriculum and daily lessons. Our students will benefit greatly as we will be giving our students life long skills to help them navigate and adapt to the ever-changing world and technology we use in our work and play. 

https: //edusites.uregina.ca/missdayman/am-i-a-digital-citizen/

https: //letstalkscience.ca/educational-resources/backgrounders/digital-citizenship-ethics

https: //www.google.com/search?q=digital+literacy+vs+media+literacy+vs+data+literacy


مقالات
سیاست
رسانه‎های دیجیتال
علوم انسانی
مدیریت
روش تحقیق‌وتحلیل
متفرقه
درباره فدک
مدیریت
مجله مدیریت معاصر
آیات مدیریتی
عکس نوشته‌ها
عکس نوشته
بانک پژوهشگران مدیریتی
عناوین مقالات مدیریتی
منابع درسی (حوزه و دانشگاه)
مطالعات
رصدخانه - مردم و مراکز فرهنگی
رصدخانه شخصیت‌ها
رصدخانه - مؤسسات
رصدخانه- رویدادهای علمی
رصدخانه - کارها
رصدخانه - خبرگزاری
زبان‌ها
لغت نامه
تست زبان روسی
ضرب المثل روسی
ضرب المثل انگلیسی
جملات چهار زبانه
درباره ما | ارتباط با ما | سیاست حفظ حریم خصوصی | مقررات | خط مشی کوکی ها |
نسخه پیش آلفا 2000-2022 CMS Fadak. ||| Version : 5.1 ||| By:Fadak Solutions نسخه قدیم