فدک - روش تحقیق و تحلیل - روش تحقیق - در حال تکمیل - سید مهدی سهیلی مقدم
آخرین تغییرات : 2018-04-09تعداد بازدید : 167

روش تحقیق - در حال تکمیل - سید مهدی سهیلی مقدم


  1. انواع روش تحقیق
    1. از نظر فرآیند اجرا
      1. کمی
      2. کیفی
    2. از نظر منطق اجرا
      1. قیاسی
      2. استقرایی
    3. از نظر نتایج
      1. بنیادی
      2. کاربردی
      3. توسعه ای
    4. از نظر هدف
      1. توصیفی Descriptive Method
      2. تحلیلی
    5. از نظر تجربی Experimental Method
      1. آزمایشی یا تجربی
      2. نیمه تجربی
    6. از نظر غیر تجربی
      1. تاریخی Historical Method
      2. تحلیل محتوا
      3. تطبیقی
      4. توصیفی (پیمایشی، همبستگی، مطالعه موردی، علی-مقایسه ای)
      5. اکتشافی
    7. از نظر روش جمع آوری اطلاعات
      1. روش کتابخانه‌ای
      2. روش تحقیق میدانی
    8. اقدام پژوهی

انواع روش تحقیق

از نظر فرآیند اجرا

کمی

کیفی

research.irandoc.ac.ir/?cat=9

از نظر منطق اجرا

قیاسی

 

استقرایی

از نظر نتایج

بنیادی

کسب دانش یا درک زمینه علمی تازه (حاصل گسترش مرزهای دانش)

کاربردی

یافتن پاسخی برای حل یک مشکل علمی در دنیای واقعی

توسعه ای

نوآوری در روش‌ها و دستگاه‌ها و محصولات و یا بهبود آنها منجر است.

از نظر هدف

توصیفی Descriptive Method

در صدد بیان حالت یا وصفی از پدیده‌ها هستند.

تحلیلی

زمانی که یک پژوهش به صورت رسمی با هدف آزمودن فرضیه‎ای طراحی شده است

از نظر تجربی Experimental Method

آزمایشی یا تجربی

نیمه تجربی

از نظر غیر تجربی

تاریخی Historical Method

تحلیل محتوا

تطبیقی

توصیفی (پیمایشی، همبستگی، مطالعه موردی، علی-مقایسه ای)

اکتشافی

از نظر روش جمع آوری اطلاعات

روش کتابخانه‌ای

در تمام تحقیقات علمی مورد استفاده قرار می‌گیرد و در بعضی از آنها موضوع تحقیق از نظر روش‌، از آغاز تا انتها متکی بر یافته‌های تحقیق کتابخانه‎ای است.
در تحقیقاتی که ماهیت کتابخانه‌ای ندارند نیز محققان ناگزیر از کاربرد روش کتابخانه‌ای در تحقیق خود هستند. در این گروه تحقیقات، محقق باید ادبیات و سوابق مساله و موضوع تحقیق را مطالعه کند. درنتیجه‌، باید از روش کتابخانه‎ای استفاده کند و نتایج مطالعات خود را در ابزار مناسب شامل فیش‌، جدول‌ و فرم ثبت و نگهداری و درپایان به طبقه بندی و بهره برداری از آن‌ها اقدام کند‌.
با توجه به نقش روش کتابخانه‎ای درتحقیقات علمی، لازم است محققان از این روش مطلع باشند. نخستین گام در مهارت تحقیق کتابخانه‌ای‌، آشنایی با نحوه استفاده از کتابخانه است‌، یعنی محققان باید از روش‌های کتابداری‌، نحوه استفاده از برگه دان و ثبت مشخصات منابع، نحوه جست‌و جو و سفارش کتاب آگاهی یابند.
کتابخانه‌ها از نظر دسترسی محقق به منابع به سه گروه تقسیم می‌شوند. نخست، «کتابخانه‌های باز» که درآن‌ها محقق می‌تواند آزادانه میان قفسه‌ها رفت وآمد کند، کتاب‌ها را مورد وارسی قرار دهد و کتاب مورد نظر خود را انتخاب کند. دوم‌، «کتابخانه‎های بسته» که درآن‌ها محقق امکان دسترسی مستقیم به منابع را ندارد و باید تمام تقاضا‌های خود را به کتابدار تحویل دهد. سوم‌، «کتابخانه‌های نیمه باز» که درآن‌ها بخشی از منابع به طور مستقیم در دسترس ‌محقق قرار دارد ‌و قسمتی دیگر در اختیار کتابداران است .
به عبارتی دیگر،منظور از مطالعات کتابخانه‌ای مطالعاتی است که موضوعات مورد مطالعه در اختیار و دسترس محقق قرار نداشته و غالباً مربوط به گذشته‌ای دور یا نزدیک می‌گردد. به همین دلیل غالباً اصطلاح مطالعات کتابخانه‌ای را مترادف با مطالعات تاریخی بکار می‌برند.
بعنوان مثال تحقیق در زمینه  طبقات اجتماعی یا سلسله مراتب اجتماعی عصر صفویه و یا تحقیق در باره سهم اقشار مختلف اجتماعی در انقلاب مشروطیت ایران را در ردیف مطالعات کتابخانه‌ای محسوب می‌نمائیم . در این روش منابع اصلی مورد استفاده , کتب و مدارک منثور و منظومی است که از آن دوره‌ها بجای مانده است .

روش تحقیق میدانی

در این روش محقق مدتی در میان جامعه مورد تحقیق خود زندگی می‌کند و به تحقیق درباره موضوعی خاص در آن محیط می‌پردازد. محقق هیچگونه دستکاری در محیط انجام نمی‌دهد، بلکه بدون هیچ دخالتی در جریان طبیعی رویدادها تا آنجایی که می‌تواند اطلاعات جمع آوری می‌کند در این تحقیق میدانی، مشاهده عنصر اصلی را تشکیل می‌دهد

به عبارتی،منظور از مطالعات میدانی تحقیقاتی است که موضوع مورد مطالعه در اختیار محقق قرار داشته باشد و یا به عبارت دیگر محقق را بدان دسترسی باشد بعنوان مثال وقتی محقق هدفش مطالعه در زندگی کشاورزان ساکن یک روستا و یا قشری از جامعه و یا گروهی از کارگران یک موسسه تولیدی و یا مردم عشایری باشد مطالعه, از نوع مطالعه میدانی است و اطلاق اصطلاح میدانی به مفهوم ارتباط مستقیم و رویاروی محقق با پدیده‎های مورد مطالعه است .


5.تحقیق همبستگی یاهمخوانی

دراین روش محقق دویاچنددسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته از اطلاعات از دویا چند گروه رادراختیار قراردارد وتلاش دارد تامیزان تغییرات دریک یا چند عامل دراثرتغییرات یک یاچند عامل دیگر راموردبررسی قرار دهد.

هدف تحقیق همبستگی:

بررسی میزان تغییرات یک یاچندعامل دراثرتغییرات یک یاچندعامل دیگر از طریق به دست آوردن ضریب همبستگی

ویژگی‎های تحقیق همبستگی

1.معمولا دراین روش محقق درصدد پاسخگویی به سه سوال است:

اول،آیا رابطه‎ای بین این دودسته از اطلاعات وجود دارد یا نه؟

دوم،در صورت مثبت بودن جواب سوال بالا سوال دوم طرح می‌شود وآن اینکه،"آیا جهت همبستگی مثبت است یا منفی؟"

سوم،میزان همبستگی چقدراست؟

درحالت همبستگی مثبت،تغییرات درهردودسته اطلاعات دریک جهت است.

در حالت همبستگی منفی،تغییرات در هردودسته اطلاعات در جهت خلاف یکدیگر عمل می‌نمایند.

2.محقق برای محاسبات آماری حداقل به دو دسته اطلاعات نیاز دارد تابتواند پاسخ این سه سوال را بدهد.
3.این روش زمانی به کار می‌رود که تعداد متغیرهای بازیگر در موقعیت آزمایش زیاد باشد، به طوری که از طریق روش‎های دیگر قابل کنترل ودستکاری نباشد
4.این روش،ارزیابی چند متغیر وروابط فیمابین آنها رادر لحظه‎ای ویژه ودر شرایط واقعی امکان دارد.
5.دراین روش صرفا در جات همبستگی وروابط بین متغیرها مورد پژوهش قرار می‌گیرد.
6.دراین پژوهش الزاما روبط علی ومعلولی شناسایی نمی‎شود بلکه صرفا مشخص می‌شود کدام متغیر باکدام متغیر به طورنسبی در جهت مثبت یا منفی همگام است.
7.دراین روش تحقیق به علت ضعف کنترل شدید متغیرهای مستق اثر عوامل خارج از حوزه تحقیق برنتایج زیاد است
نمونه‎هایی از روش تحقیق همبستگی وهمخوانی:
-بررسی رابطه شرکت در کلاس‎های آمادگی کنکور ورتبه کسب شده درآزمون سراسری دانشگاه‎ها در منطقه 2تهران
-بررسی میزان رابطه میان استفاده از روش فعال با میزان یادگیری دانش آموزان ابتدایی دختر یزد
-بررسی تاثیر میزان حضور دانشجویان رشته نقاشی در نمایشگاه‎های هنری در افزایش انگیزه تحصیلی آنان
6.تحقیق علی یا پس از وقوع
دراین روش تحقیق،محقق به دنبال کشف وبررسی روابط بین عوامل وشرایط خاص یانوعی رفتار که قبلا وجودداشته یا رخ داده ازطریق مطالعه نتایج حاصل از آن است
هدف تحقیق علی یا پس از وقوع:
بررسی امکان وجودروابط علت ومعلولی از طریق مشاهده ومطالع نتایج موجود وزمینه قبلی آنها به امید یافتن علت وقوع پدیده یا عمل است.
ویژگی‎های تحقیق علی:
1.هنگامی مفید است که کنترل تجربی متغیرها غیرعملی وپرخرج است.
2.ارائه اطلاعات مفید درمورد کیفیت پدیده‎ها یا وقایع
3.عدم دخالت محقق در وقوع واقع چون واقعه قبلا رخ داده ومحقق بعذ از آن بررسی می‌کند
4.عدم توانایی کنترل متغیرهای مستقل
5.عدم اطمینان محقق از شناسایی کامل تمام علل وقوع پدیده
6.چون یک پدیده از تعامل مجموعه از علل به وجود می‌آید محقق باید به این نکته توجه داشته باشد که علت‎ها به تنهایی معمولا باعث واقع یا پدیده‎ای نمی‎گردند.بلکه تعامل باعث وقوع پدیده است
7.محقق باید توانایی درک چگونگی علت وپدیده راباتوجه به گذشت زمان داشته باشد.
نمونه‎هایی از تحقیق علی
-بررسی علل وقوع انقلاب اسلامی ایران
-بررسی علل خودکشی جوانان ارومیه‎ای در 10سال اخیر
-بررسی علل ترک تحصیل دختران روستاهای شهرستان فریمان دردهه گذشته
-بررسی علل تجاوز عراق به ایران
-بررسی علل تصادفات منجربه مرگ در جاده چالوس در سال گذشته
-بررسی علل فرهنگی طلاق زنان مطلقه شهرستان سمیرم در 5سال گذشته
-بررسی علل معلولیت دانش آموزان استثنایی کاشان
7.تحقیق تجربی حقیقی
دراین روش،محقق شرایط محیطی خاصی را دستکاری می‌کند تا به تاثیراین تغییرات برگروه نمونه پی ببرد

هدف روش تحقیق تجربی حقیقی
این روش دوهدف دارد:اول،پیش بینی وقایع در شرایط تجربی است ودوم،تعمیم یافته‎ها از مطاله نونه‎ها به محیط‎های بزگتر خارج از آژمایشگاه

ویژگی‎های روش تحقیق تجربی:
1.دراین روش محقق مبادرت به تشکیل دوگروه می‌نماید:
-گروه تجربه(expermental group):این گروه تحت شرایط خاص مدنظر محقق قرار می‌گیرد
-گروه شاهد(control group):گروهی که تحت شرایط خاص محقق نبوده اند
2.محقق دراین روش باید از روش‎هایی برای کنترل متغیرهای ناخواسته یا نامربوط انجام دهد تا تحقیق ذریک محیط کاملا تجربی صورت گیرد.این کنترل به چند صورت می‌باشد:
-حذف کامل متغیرهای نامربوط از محیط تجربی مانند حذف عوامل حواس پرتی نمونه‎ها
-همانند کردن نمونه‎ها(matching cases)
-موازنه کردن نمونه‎ها(balancing cases)
-تجزیه وتحلیل کوواریانس (analysis of covariance)
-استفاده از روش اتفاقی یا تصادفی در انتخاب نمونه‎ها(randomizational method)
3 .کنترل شدید متغیرها از طریق کنترل مستقیم صورت می‌گیرد البته با روش تصادفی
4.محقق به دنبال کاهش تاثیر متغیرهای نامربوط وافزایش تاثیر متغیرهای مستقل مد نظرخود بوده وتلاش می‌کند تااشتباهات آماری رابه حداقل برساند
5.نتایج تحقیق باید پاسخگوی سوالات وفرضیه‎ها باشد
6.قابلیت تعمیم نتایج حایز اهمیت است
7.دراین روش تاثیرات متغیرهای مستقل وهمچنین میزان این تاثیر مورد بررسی قرار می‌گیرد
8.به خاطر سختی کنترل تمام متغیرها این روش جزء محدودترین روش‎ها می‌باشد.

نمونه‎هایی از روش تحقیق تجربی:
-بررسی روس تدریس سخنرانی وفعال برمیزان یادگیری درس فارسی
-بررسی استفاده از تمرینات ورزشی در میزان کاهش اضطراب دانش آموزان مدرسه تلاش

8.تحقیق تجربی نیمه حقیقی
دراین روش چون امکان کنترل تمام متغیرها وجود نداشته محقق فقط می‌تواند برخی از متغیرها را کنترل نماید ودرشرایط واقعی اجتماعی به کار می‌رود

هدف از روش تحقیق نیمه تجربی:
نزدیک شدن به تحقیق تجربی حقیقی است اما شرایط اجازه کنترل ودستکاری تمام متغیرها را نمی‎دهد.

ویژگی‎های تحقیق نیمه تجربی:
1.بیشتر مطالعاتی که درزمینه مشکلات ومسایل اجتماعی مانند جرم،آشوب،اعتیاد و...می باشد قابلیت استفاده از این روش رادارا می‌باشند.
2.مهم‌ترین وظیفه محقق،شناسایی عوامل عدم کنترل متغیرها وارزشیابی کیفی وکمی آنان است تا بتواند باارائه آنها تحقطق خودرامستندتر نماید
3.معمولا حتی مطالعات تجربی حقیقی درمورد انسان،بیشتر نیمه تجربی می‌باشد

نمونه‎ای از روش تحقیق نیمه تجربی:
-بررسی تاثیر روتدریس اکتشافی درآموزش علوم دوره ابتدایی مدرسه ایمان

9.تحقیق عملی(ویژه محیط‎های آموزشی)
دراین روش محقق بایدیافته‎هایش راازنظر استفاده عملی در موقعیت محلی ومنطقه‎ای ارزشیابی کند نه درگستره کاربردهای کلی وعمومی
تحقیق عملی یا پژوهش حین عمل به عنوان یکی از ابزارهای بهبود آموزش و تدریس جایگاه خود را به‌سرعت در نظامهای آموزشی بازیافته است. از دلایل گسترش این اندیشه در نظام آموزشی، ناکارآمدی تحقیقات سنتی در پاسخگویی به سوالات اساسی آموزش و پرورش به‌ویژه در سطح کلاسهای درس است. مدتها است که فاصلة بین تحقیقات سنتی و نیازهای معلمان منشاء اعتراض و انتقاد از شیوه‌های موجود تحقیقات آموزشی گردیده است. گرچه باید سهم و نقش این‌گونه تحقیقات را در جای خود محفوظ و محترم شمرد؛ اما بخشی مهم از نیازهای معلمان، اصولاً با روشهای سنتی قابل پاسخگویی نیستند و معلمان باید خود فعالانه در تولید دانش بومی مورد نیاز عمل نمایند. دانشی که قابل کاربرد در موقعیتهای نامعین آموزشی و تدریس توسط آنها می‌باشد. بدیهی است این دسته از فعالیتهای پژوهشی نیز اعتبار مربوط به خود را دارا می‌باشند و نمی‌توان آنها را جایگزین بخش دیگری از تحقیقات نموده پیام اقدام‌پژوهی به پژوهشگران و کارورزان این است که آموزش و پرورش ماهیتی پیچیده و چند وجهی دارد که نمی‌توان نیازهای پژوهشی آن را صرفاً با تکیه بر چند روش ـ به‌ویژه سنتی ـ مرتفع نمود. باید برای بهبود آموزش و تدریس از همه ظرفیتهای پژوهشی از جمله پژوهش در عمل استفاده نمود

هدف روش تحقیق عملی:
هدف اساسی تحقیق عملی، شناسایی، بررسی، تبیین و حل مسأله و مشکل محیط کار و فعالیت‌ است (کلاس درس، مدرسه، ادارات آموزش و پرورش) و از نتایج آن برای حل مسائل خاص در موقعیت‌های معین استفاده می‌شود و پژوهشگر پژوهش خود را شخصاً به مرحله اجرا درمی‌آورد.معلمان و کارکنان علاقه‌مند می‌توانند با بهره‌گیری از این رویکرد به پژوهش بپردازند و به تدوین گزارش مربوط اقدام نمایند.
تفاوت‎های "تحقیق عملی" وپژوهش‎های مرسوم دانشگاهی
پژوهش مرسوم دانشگاهی/اقدام پژوهی
تغییر براساس فرضیه‎های پژوهشگران/تغییر براساس شواهد کلاس درس ومدرسه
نمونه انتخابی مدنظر است/نمونه واقعی مورد نظر است
پژوهش توسط افراد بیرونی وناظر برمساله صورت می‌گیرد وهمیشه حل مساله مدنظر نیست/پژوهش توسط خود معلمان درگیر صورت می‌گیرد وهدف حل مساله است
عدم لزوم به کارگیری یافته‎های پژوهشگر/کاربست فوری نتایج پژوهش
ارزشیابی از کار محققان رامعمولا افراد دیگر انجام می‌دهند/ارزشیابی از تحقیق ویافته‎ها را خود معلمان پس از اقدام به آن انجام می‌دهند
فاصله نظر وعمل در بعضی موارد زیاداست/فاصله نظر وعمل کم است
نتایج در اکثر موارد باید قابل تعمیم وتکرار پذیر باشد/یافته‎ها الزاما قابل تعمیم نیستند
نظر برعمل مقدم است/عمل مقدم برنظر است
پرحجم،کلی ودر مقیاس بزرگ واغلب انتزاعی ومجرد است/مختصر،جزیی ودر مقیاس کوچک عملی است
پژوهش تا حد بسیاری دور از ارزش‎ها وتعلقات خاطر پژوهش گر است/پژوهش مبتنی بر ارزش‎ها وعواطف وذهنیات معلم است
پژوهشگر هر چه به شیوه‎ها وفنون آماری معتبر بپردازد نتایج کارش ارزشمند تر می‌شود/در مراحل وروش‎های تحقیق معلم مقید به مراعات شیوه‎ها وفنون آماری گوناگون وپیچیده نیست
الگوی 8مرحله روش تحقیق عملی(مایکل باسی:1998)

شامل 3پرسش و8مرحله
پرسش اول:در حال حاضر در مدرسه ما چه می‌گذرد؟

مرحله 1
تعریف پرسش ومساله،افراد مورد نظر،کجا وچه زمانی؟

مرحله2
توصیف موقعیت آموزشی،کار مورد انتظار،زیربنای فکری عمل ما

مرحله3
جمع آوری داده‎های ارزیاب،نظر مشارکت کنندگان در این وضعیت
داده‎هایی که می‌تواند در ارزیابی موثر باشد

مرحله4
بررسی ومرور داده‎ها،یافتن تناقض میا آنچه دلخواه ماست وآنچه به نظر می‌رسد اتفاق می‌افتد
پرسش دوم:چه تغییراتی به وجود بیاوریم؟

مرحله 5
ارایه تغییر واصلاحات پیشنهادی
پرسش سوم:وقتی تغییر به وجود می‌آید چه وضعیتی پیش خواهد آمد؟

مرحله6
نظارت برتغییر پیشنهادی،نظارت بر اعمال تغییر پیشنهادی

مرحله7
تحلیل داده‎های ارزیاب،شناخت تغییرات به وجود آمده در اثر تغییر پیشنهادی

مرحله8
مرور وبررسی تغییر،تصمیم گیری برای بعد از این،آیاتغییر ارزش داشت وکافی است یا چرخه دیگری از پژوهش باید صورت
گیرد،نتایج پژوهش راباید با چه معیاری سنجید وبا چه کسی درمیان گذاشت؟

اقدام پژوهی

اقدام پژوهی که در زبان انگلیسی Action Research خوانده می‌شود به معنی پژوهش در عمل است. پژوهش در عمل نوعی از مطالعه و بررسی است که افراد برای تغییر وضعیت نامطلوب و رسیدن به وضعیت نسبتا مطلوب و در نهایت بهسازی کارها در محیط شغلیشان بکار می‌برند.
 مراحل پژوهش در عمل:

 قرار گرفتن در شرایط غیر قابل انتظار و مبهم (درگیر شدن با مسأله)
 اقدام در جهت شناسایی مسأله (جمع آوری اطلاعات پیرامون مسأله و علل احتمالی آن)
 تشخیص راه حل‎های احتمالی و برنامه ریزی برای اجراء
 اجرای هر یک از راه حل‎های احتمالی (اقدام برای رفع مشکل)
 مشاهده و ثبت اطلاعات (گردآوری اطلاعات)
 تجزیه و تحلیل داده‎ها
بررسی نتایج و تشخیص دقیق تر و شفاف تر مسأله در صورت حل نشدن آن
 تشخیص راه حل‎های جدید و شفاف تر و برنامه ریزی برای اجراء این راه حل‎ها (شروع سیکل جدید)این سیکل آن قدر ادامه می‌یابد تا دقیقا منجر به شناسایی و حل مسأله شود. ریز اقدامات انجام شده در هر مرحله باید دقیقا برای تکمیل اطلاعات خود بهره گیری از آن و نقد و بررسی همکاران گزارش شود.
مراحل تهیه طرح اقدام پژوهی:

تنظیم موضوع
مقدمه و بیان مسأله
تعریف و تبیین واژه‎ها برای تفهیم بهتر مسأله
اجرای برنامه
نتیجه گیری
بیان محدودیت‎ها و مشکلات
پیشنهادات
فهرست منابع
تفاوت اقدام پژوهی با پژوهش‎های دانشگاهی:

در اقدام پژوهی تغییرات بر اساس شرایط و قراین شغلی و محیط کار است اما در پژوهش‎های حرفه‎ای تغیرات بر اساس فرضیه مخبرانه شکل می‌گیرد.
در اقدام پژوهی نمونه واقعی مورد نظر است ولی در پژوهش‎های حرفه‎ای نمونه‎ها انتخابی است.
در اقدام پژوهی شخص شاغل و درگیر کار با مسأله درگیر است اما در تحقیق حرفه‎ای پژوهشگران ناظر بر مسأله پژوهش می‌پردازند.
در اقدام پژوهی یافته‎های پژوهشی توسط خود شاغل و درگیر با مسأله به مرحله عمل در می‌آید اما در پژوهش‎های حرفه‎ای پژوهشگر یافته‎ها را به عوامل اجرایی ارائه می‌دهد.
در اقدام پژوهی یافته‎ها پژوهشی توسط خود شاغل و درگیر با مسأله مورد ارزیابی قرار می‌گیرد اما در پژوهش‎های حرفه‎ای و کلان، یافته‎های پژوهشگر را دیگران ارزشیابی می‌کنند.
 زمینه‎های اقدام پژوهی در آموزش و پرورش:

چگونگی تدریس یک مفهوم علمی یا موضوع درسی
کیفیت تولید و نحوه استفاده و بکار گیری وسیله‎های آموزشی جهت انتقال مفهوم یا موضوع خاص
ناهنجاریهای رفتاری
بهبود شرایط اداری و فعالیت‎های اجرایی
شیوه‎های ارزشیابی و امتحانات
روش‎های اداره مدرسه و محیط‎های آموزشی
بخش پژوهش‎های دانش آموزی تبیان، تهیه و تنظیم: نسرین صادقی


                                                                                         

2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.006 Seconds