فدک - علوم انسانی - خلاصه مباحث تجویدی
آخرین تغییرات : 2017-08-09تعداد بازدید : 226

خلاصه مباحث تجویدی


  1. مَـــــدّ
  2. وقف
  3. استعلاء واستفال
  4. سکت: (سکوت آنی)
  5. مخارج حروف
    1. الف)  حروف حلقی (گلو)
    2. ب) شفوی
    3. ج ) فمی
  6. ادغام
  7. احکام تنوین ونون ساکن
  8. احکام لفظ جلاله الله
  • جزوه تجوید
    1.  تلفظ حروف
    2. صفات حروف
    3. احکام حروف

  • مَـــــدّ

    مد: کشش صوت است.
    قاعدۀ مد: اگر صداهای  آ ،  ای ،  اُو به سبب مدّ یعنی همزه (ء)، سکون ( ْ) و تشدید ( ّ) برسد برای زیبا سازی قرائت صدای مد کمی طولانی‌تر خوانده می‌شود . وعلامت آن  ~  است.
    انواع مدّ:

    • مدّ متصل : مدّی که صدا وسبب مدّ در یک کلمه باشد. مانند: ماء، سماء
    • مدّ منفصل : مدّی که صدا وسبب مد در دو کلمه باشد. مانند: بِمااَنزَل،  فی اَنفُسِهِم
    • مدّ عارضی : مدّی است که بعد از حرف مد، حرف ساکنی واقع شود که سکون آن به سبب وقف یا ادغام، یا پایان آیه عارض شده باشد. مثال :
      • مد به سبب وقف: اَلبابُ  – یؤمنون  –   نَستَعین
      • مد به سبب ادغام: قالَ لَهُم  –  سَیقولَ لَک – فیه هدی

    وقف

    وقف: جدا ساختن کلمه از مابعد آن است و ضد آن وصل است و میانه وقف و وصل سَکت است .
    اکنون باید به دو سوال پاسخ داد .
    الف ) مکان وقف

    • آخر آیه محل وقف است .
    • بر سر رموز سبحاوندی:
      • م    وقف لازم  یعنی ۱۰۰% وقف شود.
      • ط   وقف مطلق یعنی ۸۰ % وقف شود .
      • ج   وقف جایز یعنی ۶۰% وقف شود.
      • ز   وقف مُجَوَّز یعنی ۵۰% وقف شود .
      • ص   وقف مرخص (رخصت) ۴۰% وقف شود .
      • لا   وقف نشود بلکه لازم است حتماً وصل شود .
        تبصره :
        علائم دیگری نیز وجود دارد مانند  قلی،  صلی
        قلی  :  وقف اولی است.
        صلی : وصل اولی است.
      • بر سر کلمات  :  ثُمَّ، فَ، أو، حتی  می‌توان وقف نمود.

    ب ) چگونگی وقف
    ۱- صداهای کوتاه به سکون تبدیل می‌شود : ــَــــِــــــُــ
    مثل : کِتابُ     ←  کتاب
    ۲- صداهای بلند در وقف و وصل یکسان است.  ا   ای    اُو
    مثال : قالوُا        اِلَینا            کِتابی
    ۳- تنوین‎های  ـــٌــــــٍ  به سکون وقف می‌شوند. مثال : شیءٍ ←  شی      کِتابٌ ←  کِتاب
    ۴- تنوین ـــــًـــ به « آ» وقف می‌شود. کِتاباً ←  کِتابا
    ۵- ة   با هر علامتی که باشد به   ه  ساکن وقف می‌شود. صلوة ←  صلوه

    استعلاء واستفال

    از ۲۸ حرف زبان عربی هفت  مستعلیة و ۲۱  حرف مستفلة است .
    حروف مستعلیه(طلب بلندی کردن): « خ – ص – ض – ط – ظ  – غ – ق » زیرا هنگام ادای آنها دهان جمع و صدا میل به بالا پیدا می‌کند (صوت و زبان میل به کام بالا می‌کنند و با تفخیم وغلظت تلفظ می‌شوند)
    استفال(پایین آوردن): ۲۱ حرف بقیه را مستفله گویند. زیرا هنگام تلفظ آن‎ها صوت به طرف پائین میل کرده و به پستی ونازکی ادا می‌شوند. دهان باز می‌شود وصدا میل به پائین پیدا می‌کند مانند کَانَ، ماء.

    سکت: (سکوت آنی)

    سکت: قطع صدا و حرکت بدون قطع نفس که حد فاصل بین وقف و وصل است که پس از قطع صوت، مابعد آن بدون تازه کردن نفس خوانده می‌شود. و علامت آن«س» است که در بالا یا پایین کلمه مربوطه نگاشته می‌شود. در قرآن مجید در چهار موضع سکت صورت می‌گیرد:
    الف – آیه اول و دوم سوره‎ی کهف ………. عِوَجأ قیماً
    ب – آیه ۵۲ سوره‎ی یس ……….        مِن مَرقَد نا هذا
    ج- آیه۲۷ سوره‎ی قیمه ……….            وقیلَِِِِِِ مِن راقَِِ
    د- آیه ۱۴ سوره‎ی مطفقین ……..             کَلا بَل ران

    مخارج حروف

    جایگاهی که حرف از آن تلفظ می‌شود مخرج آن حرف است.
    مخارج حروف به طور کلی عبارتند از :

    الف)  حروف حلقی (گلو)

    شش حرف از حلق ادا می‌شود
    الف ) انتهای حلق ( اقصی الحَلق ) : أ  ،  ه
    ب ) میان حلق ( وسط الحلق ) : ح ،  ع
    ج  ) ابتدای حلق ( ادنی الحلق) :  غ ،  خ

    ب) شفوی

    چهارحرف ( ب، و، ف ، م)  را که  مخرج آن‎ها از لب است «حروف شفوی» می‌گویند.

    ج ) فمی

    هجده حرف دیگر که ازفضای دهان گفته می‌شود فمی (دهانی) گویند بعضی از اول، بعضی از وسط و بعضی از آخر دهان گفته می‌شوند.
    برای شناسایی مخرج هر حرف  کافی است به حرف مورد نظر همزة اضافه کنیم و تلفظ نمائیم  مانند ث ←  أث        د ←  أد      ص ←  أص   و . . .

    ادغام

    ادغام: کوبیدن دو حرف در یکدیگر برای سهولت در تلفظ است. بطوریکه اثری از حرف اول باقی نماند و زبان فقط یک‌مرتبه درمخرج حرف مورد نظر قرار می‌گیرد وحرف مشدّد تلفظ می‌گردد. حرف اول را مدغم (ادغام شده) ودوم را مدغم فیه (ادغام شده درآن ) نامند.
    اقسام ادغام
    الف) متماثلین :
    هر گاه دو حرف متماثل (مانند هم) پهلوی هم قرارگیرند.  مثل:  لَهُم مِن, فَلایسرِف فی القَتل،  قَددَنا اَجَلی
    ب) متجانسین :
    هر گاه دوحرف متجانس یعنی متحدالمخرج و متغایر در صفت کنار هم واقع گردند(مثل هم نیستند ولی مخرشان یکی است) درفارسی مثل : بدتر، ….
    درعربی مثل : قَدتَبَین الرُّشد ( حروف  د-  ت )، قالت طائفة (حروف ت – ط)، اذ ظلمتم( ذ – ظ)
    ج ) متقاربین :
    چنانچه دو حرف متقارب یعنی قریب المخرج یا قریب الصفت پهلوی هم واقع شوند اعم از آنکه در یک یا دو کلمه باشند ادغام انجام می‌شود .مانند : اَلَم نَخلُق کُم   ،    اِذ تَأَذَّنَ         لَقَدصَرَّفنا

    احکام تنوین ونون ساکن

    الف ) ادغام :
    اگر تنوین ونون ساکن به یکی از حروف (‎ی ر م ل و ن) برسد ادغام صورت می‌گیرد.
    در حروف  ( ر، ل) ادغام کامل یا بلاغُنَه  انجام می‌شود و در بقیه حروف ادغام ناقص یا باغُنه  صورت می‌گیرد. ادغام کامل مانند : مِن رَّبِّک،  ادغام   ناقص مانند : صیحه واحده
    « باغنه یعنی حرف را از بینی اداکردن وبلاغنه یعنی ازبینی کمک نگرفتن »
    ب) اظهار :
    اگر تنوین ونون ساکنه به حروف حلقی ( ء، ه، ح خ، ع،غ) برسد، نون تنوینی یا نون ساکن کاملاً تلفظ می‌شوند یا به اصطلاح اظهار صورت می‌گیرد .
    مطالب دیگری هم هست>  تلفظ صحیح حرکات
    مانند حکیمٌ عَلیم ، عَذابً اَلیما
    ج ) ابدال :
    اگر تنوین ونون ساکن به حرف  ب برسد نون ساکن یا تنوین به میم تبدیل می‌شود .  مثل : مِن بَعد سَمیعًا بَصیرا
    د‌) اخفاء :
    اگر تنوین یا نون ساکن به بقیه حروف رسید (حروف مابقی) نه ادغام می‌شود و نه اظهار بلکه حالتی بین آن‌دو که آنرا اخفاء گویند .مانند انتم، کتاب کریم
    استاد البشر خواجه نصیر الدین طوسی که درود خداوند بر او باد در رباعی زیر احکام چهارگانه فوق را چنین جمع آوری فرموده است.
    تنوین ونون ساکنه حکمش بدان‎ای هوشیار
    کز حکم آن زینت بود اندر کلام کردگار
    در یرملون ادغام کن در حرف حلق اظهار کن
    در نــزد با  قلب به میم  درمابقی اخفـا بیار

    احکام لفظ جلاله الله

    الف ) ترقیق(رقیق خواندن): اگر قبل از لفظ جلاله « الله» کسره باشد، ترقیق صورت می‌گیرد یعنی کلام نازک ادا می‌شود. مانند کلمه بِسم ِالله، بالله
    ب ) تفخیم: اگر قبل از« الله» ضمه یا فتحه باشد کلمه درشت تلفظ می‌شود. مانند : مِن َالله، رَسولُ الله
    تبصره : اصطلاح تفخیم در مورد حرف « را » نیز به کار می‌رود مشروط بر آن که  مفتوح یا ماقبلش مفتوح باشد . مانند رحیم، ارحم الراحمین

    جزوه تجوید

    تجوید: کلمه تجوید از نظر لغوی با کلمه تحسین مترادف است که به معنای حسن بخشیدن - نیکو گردانیدن است و در تجوید صحیح ادا کردن هر حرف از نظر مخرج، صفات و احکام آن حرف.

    عمل نمودن به قواعد تجوید گذشته از اینکه تلاوت قرآن را صحیح و شیرین نموده و لذتت بخش می‌کند در بعضی موارد بخصوص در قرائت نماز، واجب می‌شود. چنانچه اگر در رسالات توضیح المسائل فقها توجه شود اکثر علمای گذشته و حاضر متفق القول هستند که چنانچه در خواندن قرائت نماز توجه به مخارج حروف نشده باشد و مثلاً به جای حرف ض حرف ذ تلفظ کند و یا بجای حرف ص حرف س را تلفظ کند و یا در جایی که باید مد بدهد، مد ندهد، نماز او نیاز به اعاده دارد.

     تلفظ حروف

    در میان 28 حرف زبان عربی فقط 10 حرف هستند که تلفظ آن‎ها با زبان فراسی متفاوت می‌باشد. بدیهی است که 18 حرف باقیمانده از لحاظ تلفظ شبیه به تلفظ ما فارسی زبان‎ها می‌باشد

    1/تلفظ ث: نوک زبان به پایین و بین دندانهای جلو برخورد می‌کند مثل: ثواب - مثنی

     

    صفات حروف

    احکام حروف

     


                                                                                             

    2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.007 Seconds