فدک - مدیریت فاوا - سیاست­‎های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه
آخرین تغییرات : 2017-10-28تعداد بازدید : 191

سیاست­‎های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه



سیاست­‎های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه از نظر فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران (پیشنهادی به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری)

فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران «سیاست­های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه» را تدوین و برای معاون اول محترم رئیس­ جمهوری ارسال کرد. این سیاست­ها توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان گروه­‎های علمی فرهنگستان علوم تدوین ­شده و پس از اعلام نظر گروه­‎های علمی و بحث و تبادل نظر در جلسات شورای علمی فرهنگستان، به تصویب رسیده است. سیاست­‎های تدوین­ شده توسط فرهنگستان علوم از سوی معاون اول رئیس­ جمهوری به سازمان مدیریت و برنامه­ ریزی کشور جهت بهره ­برداری ارسال شده است. آنچه در ادامه آمده «سیاست ­های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه از نظر فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران)» است:

سیاست­‎های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه (از نظر فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران)

بخش اول- تبیین مسئله
    سیاست‌های علم و فناوری در برنامه‌های توسعه، برگرفته از سیاست‌های کلی علم و فناوری ابلاغی مقام معظم رهبری، سمت‌‌گیری و مسیر حرکت برنامه‌های توسعه علمی و فناوری را در طول دوره زمانی اجرای برنامه‌ها مشخص می‌کند. این سمت­ گیری از یک­سو لزوماً معطوف به تحقق اهداف اسناد بالادستی به ­ویژه سند چشم ­انداز است، که ایران 1404 را کشوری توسعه ­یافته و از حیث علمی و اقتصادی در رتبه یک کشورهای منطقه آسیای جنوب غربی تعریف می‌کند، و از سوی دیگر باید نگاهی به گذشته داشته باشد و کمابیش در امتداد برنامه‌های توسعه قبلی حرکت کند.

تحقق این مهم ایجاب می­ کند که بیان سیاست‌های علم و فناوری با ادبیاتی جریان­ ساز و تحول­ آفرین و در قالب مدلی که پاسخگوی تعهدات نظام علم و فناوری به سیستم‌های احاطه­ کننده خود باشد، انجام شود و به باز کردن افق‌ها و چشم‌اندازهای جدید کمک کند و در عین حال تأثیرگذاری بسیار جدّی در برنامه ششم توسعه داشته باشد.

    با این نگاه طراحی مدل سیاستگذاری نظام علم و فناوری در برنامه‌های توسعه، با توجه به مؤلفه‌هایی همچون "کیفیت"، "نظام تدبیر"، "بیداری علمی"، "روندهای جهانی" و "سایر زیرنظام‌ها" صورت گرفته است:

1/2- استقرار نظام تضمین کیفیت، مستلزم تأثیرپذیری متقابل دانش و جامعه، استانداردسازی آموزش و پژوهش، رعایت اخلاق در علم و فناوری، صیانت از هویت دانش و دانشگاه، بالندگی اعضای هیأت علمی، و نظارت و ارزیابی و اصلاح مستمر فرآیندها و عملکردها است، که در نهایت به تولید علم و تربیت دانش­آموختگان با مجموعه‌ای از توانمندی‌های دانشی، مهارتی و بینشی می‌انجامد.
2/2- از بعد نظام تدبیر، مدل سیاستگذاری نظام علم و فناوری ناظر به جایگاه و نقش علم و ویژگی‌های نظام تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری در حکمرانی خوب، قانونمندی، تعهدات و نقش نظام تدبیر، آزادی بیان و نقش ذینفعان در نظام علم و فناوری، کارایی استفاده از منابع و ابزارهای کنترل فساد است.
3/2- از جنبه‌ دیگر عملکرد مطلوب و بهینه نظام علم و فناوری مستلزم فراهم ­آمدن بستر و زمینه‌ای است که به موجب آن اعتقاد به علمی­بودن و علمی فکر کردن در جامعه فراگیر شود، ساختار کلان علمی کشور به گونه‌ای اساسی متحول گردد، جامعه‌ به جامعه یادگیرنده بدل شود، و رهبری مراکز علمی و دانشگاهی بر عهده عالمان قرار گیرد.
4/2- نظام علم و فناوری، همچنین مستقیم و غیر مستقیم تحت تأثیر روندهای جهانی است. در این زمینه توجه به افزایش شهرنشینی و رشد انتظارات مردم از دولت، فشارهای وارده بر منابع طبیعی اصلی، به دلایل افزایش جمعیت، تغییرات آب و هوا و رشد اقتصادی، پیر شدن جمعیت، جابجایی قدرت­‎های اقتصادی، همکاری‌های بین ­المللی، گسترش دنیای مجازی و نسل جدید ماهواره‌ها و ربات‌ها از جمله روندهای حائز اهمیت در بحث مربوط به سیاستگذاری در حوزه علم و فناوری است.
5/2- از دیگر لوازم سیاستگذاری نظام علم و فناوری، توجه به چالش‌های درونی نظام علم و فناوری، چالش‌های توسعه پایدار، چالش­‎های نظام اجتماعی و فرهنگی، تقاضای اجتماعی، نظام آموزش و پرورش، فرهنگ و سیاست و الزامات اقتصاد مقاومتی (اقتصاد دانش ­بنیان) است.

    اهم ارزش‌های حاکم بر نظام علم و فناوری را می‌توان در چهار مؤلفه اصلی خلاصه کرد:

1/3- اعتقاد به غایت روشن جهانی که صالحان وارث آن خواهند بود.
2/3- اعتقاد به اقتدارآفرینی ملی و بین­ المللی از طریق توسعه علم، فناوری و نوآوری
3/3- رعایت اصل "آزاد اندیشی" و " اختیار توأم با مسئولیت اجتماعی" در محیط­‎های علمی
4/3- رعایت اصل منفعت عام در مقابل انتفاع شخصی

    تدوین سیاست‌های علم و فناوری در برنامه ششم توسعه، همچنین با توجه به سرفصل‌های سیاست‌های کلی علم و فناوری ابلاغ مقام معظم رهبری، در چارچوب محورهای ششگانه زیر صورت گرفته است:

1/4- جهاد مستمر علمی با هدف کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان.
2/4- بهینه ­سازی عملکرد و ساختار نظام آموزشی و تحقیقاتی کشور به منظور دستیابی به اهداف سند چشم‌انداز و شکوفایی علمی.
3/4- حاکمیت مبانی، ارزش‌ها، اخلاق و موازین اسلامی در نظام آموزش عالی، تحقیقات و فناوری و تحقق دانشگاه اسلامی.
4/4- تقویت عزم ملی و افزایش درک اجتماعی نسبت به اهمیت توسعه علم و فناوری.
5/4- ایجاد تحول در ارتباط میان نظام آموزش عالی، تحقیقات و فناوری با سایر بخش‌ها.
6/4- گسترش همکاری و تعامل فعال، سازنده و الهام­ بخش در حوزه علم و فناوری با سایر کشورها و مراکز علمی و فنی معتبر منطقه‌ای و جهانی به­ویژه جهان اسلام همراه با تحکیم استقلال کشور.
بخش دوم- سیاست­‎های علم و فناوری
با توجه به ارزش‌های حاکم بر نظام علم و فناوری و سرفصل‌های ششگانه سیاست‌های کلی علم و فناوری، سیاست‌های حوزه علم و فناوری در برنامه ششم توسعه را می‌توان در سه سطح کلان، میانی و اجرایی برشمرد:

    سیاست­‎های کلان به عنوان نشانگر‌های مسیر حرکت کشور در برنامه ششم توسعه
 1/1- تعمیق معرفت دینی و ارتقاء ارزش­های اسلامی- ایرانی و ایفای نقش الهام­بخشی دانشگاه­‎ها و مراکز تحقیقاتی در منطقه
2/1- پایبندی مدیریت دانشگاه­‎ها و مراکز تحقیقاتی به نظام تدبیر و رعایت اصل شایسته سالاری
3/1- حرکت در مرزهای دانش با هدف افزایش سهم جمهوری اسلامی ایران در تولید علم جهانی، ارتقاء جایگاه زبان فارسی به عنوان زبان علم و تقویت هویت ملی
4/1- به کارگیری علم و فناوری در عرصه‌های مختلف مدیریتی و تصمیم ­گیری به عنوان یکی از مؤلفه­‎های اصلی اقتصاد مقاومتی و اقتدار ملی
5/1- پایبندی به الزامات چرخه آفرینش دانش تا تولید ثروت
6/1- تعهد نظام علم و فناوری (نظام­‎های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی) به حفظ محیط­ زیست و مدیریت علمی بر منابع طبیعی، توسعه پایدار و تضمین امنیت و صلح جهانی
7/1- برون‌گرایی و افزایش تعاملات و دیپلماسی علم و فناوری
8/1- راهبری نظام علم و فناوری مبتنی بر نیازهای آینده کشور
9/1- ارتقاء فرهنگ اخلاق علمی، عمومی­ سازی و ترویج علم و فناوری در کشور
10/1- برتری دیدگاه شبکه­ سازی در نظام علم و فناوری
11/1- پایبندی به نظام تضمین کیفیت و رقابت­ پذیری در مؤسسه‌های آموزش عالی، پژوهشی و فناوری
12/1- سیاستگذاری اجرایی و برنامه‌ریزی کلان و عملیاتی مؤسسه‌های آموزش عالی، پژوهشی و فناوری مبتنی بر التزام اجتماعی
13/1- تقویت نقش فرهنگ در توسعه علمی و اشاعه فرهنگ و اخلاق گفت و گو در تمامی سطوح جامعه، بین ملت‌ها و فرهنگ‌ها
14/1- حفظ و تقویت پایدار میراث فرهنگی کشور
15/1- تبدیل تهدید تحریم‌ها به فرصت از طریق تشکیل و توسعه شرکت‌های زایشی، ایجاد نهادهای تحقیق توسعه مشترک میان صنایع و دانشگاه‌ها و برقراری مشوق‌های لازم برای توسعه سرمایه‌گذاری خطرپذیر در حوزه تبدیل ایده به محصول

    سیاست­‎های میانی
1/2- توسعه متوازن و هدفمند آموزش عالی مبتنی بر ضوابط و قواعد مشخص و از قبل تعیین­شده
2/2- تأمین آزادی علمی و تحول بنیادین در مدیریت دانشگاهی با هدف ارتقاء جایگاه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی
3/2- جهت‌دهی و هدایت تقاضای اجتماعی آموزش ‌عالی به سمت اولویت‌های کشور
4/2- هماهنگی سیاستگذاری در نظام‌های آموزشی پیش‌دانشگاهی و دانشگاهی
5/2- تغییر نقش نهادهای بالادستی نظام علم و فناوری از کنترل و دخالت به حمایت و تسهیل­ گری
6/2- انسجام­ بخشی به امور سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و اجرا در حوزه علم و فناوری و تعیین حدود اختیارات و مسئولیت­‎های نهادهای مختلف ذیربط
7/2- شفافیت­ بخشیدن به تصمیمات و فرایندهای اجرایی با هدف اعتمادسازی بین تمامی ذینفعان
8/2- تقویت و توسعه رابطه دانشگاه و جامعه در بخش‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی
9/2- طراحی و استقرار نظام‌های تضمین کیفیت در دانشگاه­‎ها و مراکز پژوهشی و فناوری
10/2- توسعه زیرساخت­‎های آموزشی و تحقیقاتی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی و فناوری
11/2- بازنگری ریشه‌ای و بنیادین فرایندها در روند حرکت علمی کشور با هدف افزایش کارایی و اثربخشی
12/2- ارتقای الگوهای مدیریتی، فرهنگ سازمانی و شیوه‌های رفتاری در نظام علم و فناوری کشور به الگوهای جدید مدیریت یادگیرنده، سازمان یادگیرنده و یادگیری در اجرا
13/2- استفاده از تمامی ظرفیت‌های دانشگاهیان و کنش­گران عرصه علم و فناوری در چارچوب دیپلماسی عمومی برای کاستن از تحریم‌ها و آثار آنها و کمک به رونق بازار کسب و کار کشور
14/2- توسعه تعاملات فرهنگی، هنری و اجتماعی در سطوح کشورهای همجوار، منطقه‌ای و بین ­المللی، در قالب گردشگری علمی و فرهنگی از طریق روان‌سازی مقررات تردد اعضای هیأت‌ علمی و دانشجویان برای اجرای برنامه‌های آموزشی، فرهنگی و هنری
15/2- تغییر در مأموریت‌های دانشگاه‌های برتر کشور، با هدف ارتقاء آنها به دانشگاه ارزش‌آفرین، کارآفرین و ثروت‌آفرین.
16/2- فراهم ­آوردن زمینه تحول در آموزش عالی و تحقیقات با هدف قرار گرفتن هر چه سریع‌تر جامعه علمی کشور در مرزهای دانش
17/2- پایبندی به اصل شایسته­ سالاری در مدیریت آموزشی و تحقیقاتی کشور
18/2- رعایت حدود قانونی در انجام وظیفه و اعمال اختیارات توسط نهاد‌های سیاستگذاری و اجرایی نظام علم و فناوری و الزام آنها به پاسخگویی
19/2- تغییر نگرش بنیادین به علم و فناوری و اصلاح نظام مدرک­ گرایی
20/2- بازتعریف وظایف و اختیارات نهادهای مؤثر بر حوزه‌های علوم، تحقیقات و فناوری با رویکرد تقویت نقش دانشگاه و دانشگاهیان
21/2- توسعه ارتباطات و زیرساخت‌های ارتباطی و فناوری اطلاعات با هدف تضمین دسترسی آزادانه امن و ارزان همه شهروندان به ­ویژه جامعه دانشگاهی کشور به اطلاعات مورد نیاز برای گسترش و تعمیق نهضت نرم­ افزاری
22/2- واگذاری اختیار به دانشگاه‌های برتر کشور در زمینه‌های مختلف برنامه­ ریزی، بودجه‌ریزی، پذیرش دانشجو و استخدام و ارتقاء اعضای هیأت علمی
23/2- چابک ­سازی ساختارهای اداری- اجرایی و حذف ساختارهای زائد.
24/2- انسجام ­بخشی در سیاستگذاری، برنامه­ ریزی و اجرا
25/2- نهادسازی در جهت تولید و ترویج علم و افزایش سهم کشور در تولیدات علمی جهان
26/2- بازنگری در مدیریت تخصیص و هزینه­ کرد منابع مالی تحقیقات و فناوری
27/2- تکمیل زنجیره تولید دانش بنیادی تا دانش فنی
28/2- هدفمندسازی پژوهش با توجه به نیاز بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی کشور
29/2- ارتقاء جایگاه و منزلت علم و عالم در فرهنگ عمومی جامعه، با تأکید بر علوم پایه و علوم انسانی
30/2- استفاده حداکثری از توان علمی، آموزشی و پژوهشی نخبگان ایرانی مقیم داخل و خارج کشور برای توسعه توان تحقیقاتی و فناوری کشور
31/2- تقویت بنیان‌های اشاعه، ترویج و همگانی ­سازی علم
32/2- ایجاد و توسعه مراکز علم
33/2- تقویت جایگاه اعتبارسنجی نظام دانشگاهی
34/2- توسعه راهکار‌های فعال­سازی دیپلماسی علم و فناوری
35/2- تقویت شرکت‌های دانش بنیان

    سیاست­‎های اجرایی
1/3- اصلاح نظام پذیرش دانشجو با تأکید بر جدایی سنجش از پذیرش
2/3- افزایش سطح کیفی آموزش‌ها با تأکید بر آموزش مهارت­‎های زندگی اجتماعی در کنار آموزش‌های نظری
3/3- ارتقاء توانمندی‌های بینشی، نگرشی و علمی اعضای هیأت علمی
4/3- ارتقاء منزلت و بهبود معیشت اعضای هیأت علمی
5/3- توجه به حل مسائل اجتماعی، و توقعات اشتغال­ پذیری
6/3- توجه به حفظ و نگهداشت محیط ­زیست و جلوگیری از ایجاد آلودگی‌های زیست­ محیطی در برنامه‌های درسی
7/3- تعامل با دستگاه‌های اجرایی برای طراحی و اجرای دوره‌های کارورزی برای دانشجویان رشته‌های مختلف دانشگاهی با هدف آشنایی آنها با محیط کسب و کار
8/3- پرورش روحیه دانشجویان برای انجام کار گروهی
9/3- افزایش امکان دسترسی به اطلاعات و انتشار نتایج تحقیق
10/3- شایسته ­سالاری در بهره ­گیری از منابع انسانی
11/3- ضابطه‌مندکردن توزیع جمعیت دانشجویی در زیرنظام‌های مختلف مبتنی بر مأموریت‌های هر یک از زیرنظام‌ها و نیاز جامعه
12/3- تسهیل مقررات و ضوابط جذب دانشجویان خارجی
13/3- طراحی جوایز علمی و پژوهشی ملی و بین­ المللی با هدف ایجاد رقابت و تقویت انگیزه و بنیه علمی و پژوهشی دانشگاه­‎ها و مراکز تحقیقاتی و فناوری کشور
14/3- ایجاد آزمایشگاه‌های ملی با هدف جذب و به کارگیری نخبگان، برقراری ارتباط بین دانشمندان و ایجاد هم­افزایی علمی و صرفه­جویی در هزینه­ها
15/3- تقویت و تحکیم جایگاه هیأت ه­ای امناء به عنوان عالی‌ترین مرجع تصمیم­ گیری در امور اداری، استخدامی، مالی، معاملاتی و تشکیلاتی از طریق بازنگری در ترکیب و وظایف آن هیأت­‎ها
13/3- تسهیل در برقراری ارتباطات علمی با دانشگاه‌ها و مراکز علمی معتبر بین‌المللی
14/3- تأسیس و توسعه نهادهای واسط برای تولید نیمه­ صنعتی با بهره‌گیری از نتایج تحقیقات کاربردی
15/3- تقویت صندوق نوآوری و شکوفایی با هدف فراهم­آوردن امکان تحقیقات زمان­بر و خطرپذیر
16/3- بازنگری در برنامه‌های درسی دانشگاهی با هدف افزایش سطح کیفی آموزش‌ها با تأکید بر آموزش مهارت­های زندگی اجتماعی، ایجاد دوره‌های چندرشته‌ای خاص مبتنی بر برنامه توسعه مناطق کشور و تمرکز بر اشتغال­پذیری منطقه‌ای و ایجاد دوره‌های کارشناسی ارشد حرفه‌ای.
17/3- بازنگری در معیارهای ارتقاء اعضای هیأت علمی با هدف افزایش سهم پژوهش­‎های مرتبط با مسائل و مشکلات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست­ محیطی
18/3- توسعه فعالیت­‎های فرهنگی از طریق تقویت انجمن­‎های دانشجویی
19/3- بازنگری مداوم در برنامه‌های آموزشی و محتوای دروس
20/3- تدوین نقشه راه پدافند غیر عامل در حوزه علم و فناوری
21/3- تقویت مراکز رشد و پارک­های علم و فناوری و شرکت­های زایشی و دانش­ بنیان و تأسیس مناطق ویژه فناوری
22/3- طراحی و استقرار نظام بالندگی اعضای هیأت علمی
23/3- برگزاری دوره­‎های مشترک آموزشی با دانشگاه­‎های معتبر خارجی و مشارکت در اجرای طرح ­های پژوهشی و فناوری بین‌المللی
24/3- توسعه و تقویت کمی و کیفی واحدهای تحقیق و توسعه در صنعت و بنگاه­‎های اقتصادی
25/3- تأسیس مراکز تحقیقاتی مشترک با مراکز معتبر علمی بین­المللی
26/3- تدوین شاخص­‎هایی برای ارزیابی اثربخشی پژوهش در ساختار اقتصادی
27/3- بازنگری در آیین­ نامه ­ها و مقررات آموزشی و پژوهشی با نگاه تسهیل­ گری در چرخش امور و ارتقاء کیفیت
28/3- ایجاد توازن در پژوهش‌های بنیادی، توسعه‌ای کاربردی
29/3- نیاز سنجی برای اولویت­گذاری در انجام پژوهش‌های کاربردی و تولید فناوری
30/3- طراحی نظام اطلاعات و آمار پژوهش و فناوری
31/3- بازنگری در آیین‌نامه‌ها و عملکرد قطب‌های علمی به منظور هدفمندسازی و تعمیق فعالیت‌های پژوهشی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی
32/3- الزام دانشگاه­‎ها به ارائه برنامه‌های پژوهشی بلندمدت
33/3- تقویت انجمن‌های علمی به منظور نقش­ آفرینی بیشتر در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی نظام علم و فناوری
34/3- تقویت تفکر برنامه‌ریزی و هوش برنامه‌ای معطوف به آینده­ پژوهی در نظام علمی
35/3- بازنگری در الگوی گسترش کمی آموزش عالی
36/3- برنامه­ ریزی به منظور شکل­ گیری و فعالیت نظام ملی نوآوری و نظام نوآوری بخشی
37/3- اولویت­ بخشیدن به تأمین اعتبار مورد نیاز فصول آموزش و علم و فناوری در جریان تدوین بودجه‌های سنواتی
38/3- تأمین اعتبار لازم برای بازسازی و نوسازی تجهیزات آموزشی و پژوهشی دانشگاه­‎ها و مراکز تحقیقاتی مورد نیاز دانشگاه­‎های برتر کشور
39/3- تسهیل استخدام اعضای هیأت علمی متعهد و کارآمد
40/3- مأموریت­ گرا کردن تحقیقات با هدف توسعه مرزهای دانش و تولید و تدوین دانش فنی
41/3- توجه ویژه به دانشگاه‌های برتر کشور با هدف رقابت­پذیرکردن مدارک تحصیلی آنها با مدارک تحصیلی دانشگاه­‎های بزرگ دنیا
42/3- حمایت از ایجاد شرکت­‎های غیر دولتی توسعه فناوری و شرکت­‎های خدماتی مهندسی با هدف تولید، انتقال و جذب فناوری
43/3- فراهم ­آوردن بسترهای قانونی لازم برای جذب سرمایه‌های خارجی در فعالیت‌های مرتبط با تحقیق و توسعه
44/3- فراهم­ آوردن زمینه مشارکت دانشگاهیان در روند تحول و اصلاح امور دانشگاه و جامعه، تصمیم­سازی و تصمیم­ گیری، برنامه ­ریزی و مدیریت کشور
45/3- تأمین امنیت فکری و شغلی و فراهم­آوردن شرایط مناسب اقتصادی، اجتماعی و علمی برای جذب و نگهداشت نیروهای کارآمد، نخبه و مستعد در دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی داخل با هدف کمک به مهار مهاجرت نخبگان علمی از کشور
46/3- توسعه فن بازارهای علم و فناوری، به­ ویژه در مناطق آزاد و مناطق مرزی
47/3- زمینه­ سازی برای حفظ دستاوردهای علمی و فناوری دانشمندان و فناوران در قالب نظام حقوق مالکیت معنوی
48/3- تشکیل صندوق حمایت از تجاری­سازی دستاوردهای علم و فناوری
49/3- راه‌اندازی سامانه ارتباط جمعی علم و فناوری
50/3- توسعه ظرفیت نشر یافته‌های علمی
51/3- استقرار نظام ثبت اختراع مبتنی بر ممیزی
52/3- رعایت اصل شایسته­ سالاری در انتخاب مدیران دانشگاهی، مراکز پژوهشی و فناوری و شرکت‌های زایشی».


       

2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.002 Seconds