فدک - کلام و عقاید - ۱.اهم مباحث تفکر شیعی
آخرین تغییرات : 2015-07-13تعداد بازدید : 198

۱.اهم مباحث تفکر شیعی


  1. ۱. منابع تفکر دینی
  2. ۲. تاریخ منابع تفکر دینی
  3. ۳. قرآن و تحریف
  4. ۴. تحریف
  5. ۵. مخالفان تحریف و دلایل
  6. ۶. روایات دال بر عدم تحریف
  7. ۷. ادله قائلین به تحریف
  8. ۸. روایات تحریف قرآن
  9. ۹. فرقین و مرجعیت قرآن
  10. ۱۰. نزول و تنزیل
  11. ۱۱. تحریف قرآن، حجیت ظواهر
  12. ۱۲. حجیت ظواهر قرآن
  13. ۱۳. منکران حجیت ظواهر قرآن
  14. ۱۴. ظن و دلالت ظواهر قرآن
  15. ۱۵. ادله حجیت ظواهر قرآن
  16. ۱۶. درایه الحدیث
  17. ۱۷. علم درایه
  18. ۱۸. انواع خبر
  19. ۱۹. خبر واحد، مستفیض و متواتر
  20. ۲۰. اقسام خبر واحد
  21. ۲۱. خبر واحد محفوف به قرائن
  22. ۲۲. دیدگاه‎ها و خبر واحد

۱. منابع تفکر دینی

  • در میان مباحث اسلامی بحث منابع تفکر دینی از جایگاه ویژه‎ای برخوردار است؛ چرا که کسب احکام، باورها و ارزش‌های دینی وابسته به شناخت منابع مورد تأیید و استفاده درست از آنها و البته شناخت ارتباط بین این منابع است.
  • در میان مذاهب اسلامی اختلاف اساسی در مجموع منابع تفکر اسلامی وجود ندارد.
  • مشهور این است که ابن‌ادریس م598(هـ.ق) در میان عالمان شیعی نخستین کسی است که به این چهار منبع در کتاب سرائر تصریح کرد، ولی بررسی‌های نشان می‌دهد که خیلی پیشتر از او ابوالفتح کراجکی از علمای بزرگ شیعی در قرن پنجم هجری در کتاب «کنز الفوائد» به این چهار منبع تصریح کرد و حتی می‌توان اشاره به این چهار منبع را در جستجوی از آثار و کلمات سید مرتضی م436(هـ.ق) یافت.
  • در روایتی که منبع اصلی آن کتاب «اختصاص» و «تحف العقول» است، امام کاظم(ع) منابع اندیشه اسلامی را چهار چیز یعنی کتاب، سنت، اجماع و عقل دانست.

آزمون
1. اهمیت و ضرورت بحث منابع تفکر دینی به چیست؟
الف) شناخت منابع مورد تأیید و استفاده درست از آنها
ب) شناخت ارتباط بین منابع
ج) شناخت و عدم اختلاف مذاهب مختلف اسلامی اعم از شیعه و سنی در معرفی منابع تفکر دینی
د) الف و ب*

2. اولین کسی که به منابع چهارگانه تفکر دینی در تاریخ اندیشه شیعی اشاره نمود چه کسی است؟
الف) واصل بن عطاء
ب) ابن‌ادریس
ج) ابوالفتح کراجکی
د) ابوالفتح کراجکی و سید مرتضی*

3. بنا به نقل ابوهلال عسکری در کتاب ...... واصل بن عطاء نخستین کسی است که در ..... به وجود چهار منبع برای تفکر دینی تصریح کرده است.
الف) الاختصاص، قرن دوم
ب) تحف العقول، قرن سوم
ج) الاوائل، قرن دوم*
د) سرائر، قرن دوم

۲. تاریخ منابع تفکر دینی

  • پیشینه و سیر تاریخی بحث منابع تفکر دینی را از دو منظر کلی می‌توان مورد بررسی قرار داد:
    • در میان کلمات و آثار به جا مانده از علما و بزرگان شیعه 
    •   بررسی این موضوع در روایات رسیده از ائمه معصوم.
  • با توجه به روایتی از امام کاظم(ع) منبع اصلی تفکر اسلامی چهار چیز است که آن در کتاب «الاختصاص» و «تحف العقول» آمده است. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که خود ائمه معصوم به این چهار منبع مشهور در زمان حضور خود تصریح کردند.
  • مراد از «أو قیاس تعرف العقول عدله» در روایتی از امام کاظم(ع)  استدلال‌های عقلی است.
  • توجیه و دیدگاه مرحوم شیخ حر عاملی درباره تعبیر قیاس در روایت امام کاظم(ع)
    • حمل روایت بر تقیه
    • حمل روایت بر قیاس عقلی قطعی در اصول عقاید
  • پاسخ به شیخ حر عاملی: محدود کردن قیاس در روایت به چند برهان عقلی، آن هم در خصوص برخی از مسائل دینی و اعتقادات قابل قبول نیست.

آزمون
1. مراد از «أو قیاس تعرف العقول عدله» در روایتی از امام کاظم(ع) چیست؟
الف) استدلال‌های عقلی*
ب) قیاس فقهی
ج) قیاس عقلی قطعی در اعتقادات
د) ب و ج

2. توجیه و دیدگاه مرحوم شیخ حر عاملی درباره تعبیر قیاس در روایتی ازامام کاظم(ع) چیست؟
الف) حمل روایت بر تقیه
ب) حمل روایت بر قیاس عقلی قطعی در اصول عقاید
ج) قیاس فقهی
د) الف و ب*

3.«محدود کردن قیاس در روایت به چند برهان عقلی، آن هم در خصوص برخی از مسائل دینی و اعتقادات قابل قبول است.»
درست
نادرست*

۳. قرآن و تحریف

  • قرآن کریم مهم‌ترین منبع تفکر دینی اما تا چه اندازه قرآن به عنوان یک منبع قابل استناد و اعتماد است.
  • موضوع تحریف قرآن موضوع و بحث مکتبی نیست. یعنی اینگونه نیست که بخشی از علمای شیعه قائل به تحریف قرآن باشند و در مقابل بخش دیگری قائل به عدم تحریف آن باشند.
  • عمده‌ترین دلیل قائلان به تحریف قرآن(که اکثر آنها اخباری‌‌ها هستند) روایات دال بر تحریف قرآن است.
  • حتی با وجود روایات دال بر تحریف قرآن نمی‌توان سلامت و صیانت قرآن را زیر سؤال برد.
  • در بحث تحریف قرآن در مقام جدل و معارضه با اهل تسنن و مخالفان می‌توان گفت:
    • معتقدان به تحریف قرآن در میان اهل سنت بیشتر از شیعیان هستند.
    • در منابع روایی اهل سنت روایات دال بر تحریف قرآن که از نظر آنان موثق نیز هستند وجود دارد. متأسفانه روایات موجود به تحریف قرآن تصریح دارند، در حالی که روایات موجود در منابع شیعی هم به لحاظ سندی قابل خدشه است و هم اینکه به تحریف قرآن تصریح ندارند، بلکه باید تحریف قرآن را از آنها استظهار نمود.
  • ادله آخوند خراسانی بر حجیت ظواهر قرآن با وجود احتمال و علم اجمالی به تحریف قرآن
    • عدم علم به وقوع خلل در ظواهر آیات قرآن
    • عدم علم به وقوع خلل در آیات احکام
    • عدم ابتلا به یکی از دو طرف علم اجمالی

آزمون
1. به چه دلیل معتقدان به تحریف قرآن به‌رغم آنکه قرآن را تحریف شده می‌دانند خود، مدعی هستند که ما باید همچنان به قرآن به عنوان یک منبع دینی مراجعه کنیم؟
الف) تصریح روایات به مراجعه به قرآن*
ب) به دلیل فضیلت قرآن
ج) به دلیل اعجار قرآن
د) همه موارد

2. به اعتقاد آخوند خراسانی چرا با وجود احتمال و علم اجمالی به تحریف قرآن، باز ظواهر قرآن بر حجیت خود باقی هستند؟
الف) به دلیل عدم علم به وقوع خلل در ظواهر آیات قرآن
ب) عدم علم به وقوع خلل در آیات احکام
ج) عدم ابتلا به یکی از دو طرف علم اجمالی
د) همه موارد*

3. در بحث تحریف قرآن در مقام جدل و معارضه با اهل تسنن و مخالفان چه پاسخی می‌توان به آنان داد؟
الف) معتقدان به تحریف قرآن در میان اهل سنت بیشتر است.
ب) وجود روایات دال بر تحریف قرآن در منابع روایی آنها که از نظر ایشان موثق نیز می‌باشند.
ج) موضوع تحریف قرآن یک موضوع و بحث مکتبی نیست.
د) الف و ب*

4.«با توجه به آنکه بخشی از علمای شیعه قائل به تحریف قرآن و در مقابل بخش دیگری قائل به عدم تحریف آن هستند، لذا موضوع تحریف قرآن را می‌توان یک موضوع و بحث مکتبی دانست.»
درست
نادرست*

۴. تحریف

  • تحریف در لغت به معنای منحرف ساختن و متمایل ساختن چیزی از مسیر مستقیم است.
  • واژه تحریف که در قرآن نیز به کار رفته دارای انواع و اقسام مختلفی است؛ ولی به طور کلی می‌توان تحریف را دو قسم دانست:
    • تحریف معنوی، در همه ادیان وجود داشته است و قطعا در دین اسلام نیز رخ داده است.
    • تحریف لفظی، دارای انواع زیر است:
      • تحریف بالزیادة، هیچ قائلی هم ندارد.
      • تحریف بالنقیصة، دلالت قرآن، حجیت و منبع بودن آن را زیر سؤال می‌برد.
      • تحریف بالتغییر
        • تغییر در اعراب
        • تغییر در لفظ
      • تحریف بالتبدیل و جابه‌جایی،‌ ترتیب سوره‌ها و آیات قرآن به هم خورده باشد.
  • در میان انواع مختلف تحریف، همواره «تحریف بالنقیصة» محل نزاع و مناقشات گوناگون بوده است.

آزمون
1. در میان انواع مختلف تحریف لفظی کدام یک از همه بیشتر به دلالت، حجیت و منبع بودن قرآن لطمه وارد می‌کند؟
الف) تحریف بالزیادة
ب) تحریف بالنقیصة*
ج) تحریف بالتبدیل
د) تحریف بالتغییر

2. کدام یک از اقسام زیر جزو تحریف بالتغییر قرآن محسوب می‌شود؟
الف) تحریف و تغییر در لفظ
ب) تحریف و تغییر معنوی
ج) تحریف و تغییر در اعراب
د) الف و ج*

3. کدام یک از انواع تحریف در همه ادیان وجود داشته است؟
الف) تحریف معنوی*
ب) تحریف لفظی
ج) تحریف بالنقیصة
د) تحریف بالزیادة

4.«دیدگاه غالب و رسمی ‌شیعه در مساله تحریف بالنقیصة، قول به عدم تحریف قرآن است.»
درست*
نادرست

۵. مخالفان تحریف و دلایل

  • گرچه در میان شیعه برخی به تحریف قرآن اشاره نموده‌اند ولی آنچه مسلم است و در آن تردیدی وجود ندارد این است که اکثریت شیعه به عدم تحریف قرآن اعتراف و اذهان داشته‌اند به طوری که قول کسانی که احیانا جزو موافقان تحریف قرآن هستند اساسا در برابر قاطبه شیعه به حساب نمی‎آید.
  • دلایل عدم تحریف قرآن:
    • مهیمن بودن قرآن(مسلط بودن، مفسر بودن و نگاهبان بودن)
    • مصدق بودن قرآن( تصدیق‌کننده کتاب‌های آسمانی پیشین)
    • عدم امکان راهیابی باطل به قرآن
    •  آیات تحدی
      • تحدی به متن قرآن کریم
      • تحدی به امی ‌بودن پیامبر اکرم
      • تحدی به عدم اختلاف در آیات قرآن کریم
    • دلایل روایی دال بر عدم تحریف قرآن

آزمون
1.«مهیمن بودن» قرآن که از جمله شواهد و تصریحات قرآنی دال بر عدم تحریف قرآن است به چه معنا است؟
الف) مسلط بودن
ب) مفسِّر بودن
ج) حافظ و نگهبان بودن
د) همه موارد*

2. کدام یک از اقسام زیر را می‌توان از اقسام تحدی قرآن شمرد؟
الف) تحدی به متن قرآن
ب) تحدی به امی ‌بودن پیامبر
ج) تحدی به عدم اختلاف در قرآن
د) همه موارد*

3.«یکی از دلایل روایی دال بر عدم تحریف قرآن حدیث ثقلین است، که به کتاب و سنت اشاره دارد؟»
درست
نادرست*

۶. روایات دال بر عدم تحریف

  • دلائل عدم تحریف قرآن:
    • روایات:
      • روایت ثقلین
      • مجموعه روایاتی که دال بر عرضه احادیث بر قرآن است
      • مجموعه روایاتی که علو شأن و مقام قرآن را اثبات نموده است.
    • دلایل عقلی، دلایلی نظیر اینکه این کتاب به عنوان کتاب هدایت محسوب می‌شود؛ قرآن نیز به این مطلب تصریح کرده است و اساسا حجیت احادیث ناشی از حجیت قرآن است.
    • معجزه بودن قرآن
    • شواهد تاریخی
    • استناد ائمه به قرآن در موارد مختلف
    • تمهیداتی که در رابطه با قرآن به کار رفته و بحث تواتر و اجماع اشاره نمود.
  • مهم‌ترین منبع و دستاویز مخالفان برای نسبت دادن قول به تحریف قرآن به شیعیان کتاب فصل الخطاب است
  • تمهیداتی که خود قرآن‌ اندیشیده است و می‌ توان آن را از جمله شواهد و دلایل عقلی بر عدم تحریف قرآن بر شمرد:
    • تدریجی بودن نزول قرآن
    • محتوای پیام‌های قرآن و کلی بودن آنها
    • کوچک بودن اغلب صور مکی

آزمون
1. اینکه قرآن به عنوان کتاب هدایت تلقی شده و حتی به هدایت بودن آن در قرآن نیز اشاره شده از کدام یک از دلایل زیر است؟
الف) روایی
ب) عقلی*
ج) روایت ثقلین
د) شواهد تاریخی

2. کدام یک از کتاب‌های زیر مهم‌ترین منبع و دستاویز مخالفان برای نسبت دادن قول به تحریف قرآن به شیعه قرار گرفته است؟
الف) انوار النعمانیة
ب) فصل الخطاب*
ج) الشیعة و القرآن
د) تفسیر فرات کوفی

3. «تواتر و اجماع را می‌توان دلیلی بر عدم تحریف قرآن بر شمرد.»
درست*
نادرست

4. تمهیداتی که خود قرآن‌ اندیشیده است و می‌ توان آن را از جمله شواهد و دلایل عقلی بر عدم تحریف قرآن بر شمرد، شامل چه چیزهایی می‌ شود؟
الف) تدریجی بودن نزول قرآن
ب) محتوای پیام‌های قرآن و کلی بودن آنها
ج) کوچک بودن اغلب صور مکی
د) همه موارد*

۷. ادله قائلین به تحریف

  • موافقان تحریف قرآن گرچه تحریف بالزیادة را انکار کرده‌اند ولی با قائل شدن به تحریف بالنقیصة عملا تشیع و امامیه از سوی مخالفان و اهل سنت متهم به تحریف قرآن شده است. همین مسأله دستاویزی شد تا در طول تاریخ شیعیان همواره مورد هجمه همه جانبه آنها قرار بگیرند.
  • مهم‌ترین دلیلی که موافقان تحریف قرآن به آن تمسک کرده‌اند و قائل به تحریف قرآن شدند، استناد به برخی از روایات نقل شده در منابع روایی شیعی بود؛ با اینکه این روایات به تحریف قرآن تصریح ندارند و تنها می‌توان مسأله تحریف قرآن را از آنها استظهار کرد.
  • امکان وقوع تحریف معنوی در کتب آسمانی گذشته وجود دارد.
  • مرحوم مقدس اردبیلی در کتاب «مجمع الفائدة و البرهان» با استفاده از تواتر و شیوه نگارش قرآن به اثبات عدم تحریف قرآن پرداخته است.

آزمون
1. تحریفی که امکان وقوع آن در کتب آسمانی گذشته وجود دارد از کدام یک از انواع تحریف است؟
الف) تحریف معنوی*
ب) تحریف لفظی
ج) تحریف لفظی و معنوی
د) هیچ کدام

2. مهم‌ترین دلیلی که موجب شده است تا برخی از علمای شیعه به تحریف قرآن قائل شوند چیست؟
الف) دلایل روایی و عقلی
ب) دلایل روایی*
ج) شواهد تاریخی
د) همه موارد

3. مرحوم مقدس اردبیلی در کتاب «مجمع الفائدة و البرهان» با استفاده از کدام برهان و شاهد عقلی به اثبات عدم تحریف قرآن پرداخت؟
الف) تواتر
ب) شیوه نگارش قرآن
ج) اعجاز قرآن
د) الف و ب*

۸. روایات تحریف قرآن

  • عمده تکیه معتقدان به تحریف قرآن کریم استناد بر برخی از روایات که حتی تصریح به تحریف قرآن ندارند بلکه اگر این روایات به درستی مورد تحلیل شوند، متوجه خواهیم شد که اصلا در جهت اثبات تحریف قرآن نیستند.
  • در نقد و بررسی روایات تحریف به دو نکته باید توجه نمود:
    • از یک سو باید به بحث لزوم عرضه روایات بر قرآن توجه شود..
    • از سوی دیگر نباید بحث تعارض و ناسازگاری روایت با قرآن مورد غفلت قرار گیرد.
  • حجیت روایات ذاتی نیست؛ یعنی این گونه نیست که روایات حجیت خود بنیاد باشد و از خودشان به دست آورده باشند. بلکه حجیت روایات وابسته به حجیت قرآن کریم است.
  • اگر قرآن کریم احادیث را به عنوان منبع و مرجعی برای تبیین و تفسیر و یا تفصیل آنچه که در قرآن و در وحی آمده است مشخص نموده است، اساسا معقول نیست که این منبع بتواند اعتبار و حجیت منبع اول یعنی قرآن را به کنار بزند و آن را از صحت و وثاقت بیندازد.
  • مدعای محقق کرکی در رابطه با شبهه تحریف بالنقیصه قرآن:
    • عرضه نمودن روایات بر قرآن
    • عرضه نمودن اخبار نقیصه بر قرآن

آزمون
1.«حجیت روایات حجیتی ذاتی و خود بنیاد نیست یعنی این گونه نیست که روایات حجیت خودشان را از خودشان به دست آورده باشند.»
درست*
نادرست

2. مدعای مرحوم محقق کرکی در رابطه با شبهه تحریف بالنقیصه قرآن چیست؟
الف) عرضه نمودن روایات بر قرآن
ب) عرضه نمودن اخبار نقیصه بر قرآن
ج) جمع روایات نقیصه با قرآن
د) الف و ب*

۹. فرقین و مرجعیت قرآن

  • یکی از مباحث بسیار مهم برای فهم روایات تحریف قرآن کریم، شناخت و فهم واژه‌ها و مفاهیمی‌است که در این دسته از روایات به کار رفته و توهم تحریف قرآن از آنها صورت گرفته است.
  • واژه‌هایی از قبیل قرائت، تأویل، تنزیل و مشتقات آن که در روایات دال بر تحریف قرآن به کار رفته در اصطلاح گذشتگان مغایر با آن معنی و مفهومی‌است که اکنون ما از این واژه‌ها می‌فهمیم. همین مطلب موجب شده است که برخی دانسته و یا ندانسته با استناد به همین دسته از روایات قائل به تحریف قرآن شوند.
  •  ابن‌عباس در جواب سؤال خلیفه دوم که چرا امت با اینکه پیامبر و قبله آنها یکی است دچار اختلاف هستند موضوع قرائت قرآن بدون فهم اینکه آیه در مورد چه کسی و چه چیزی نازل شده است را مطرح کرد.
  • «هر جا ماده قرائت و مشتقات آن به کار رفته لزوما به معنای تنزیل و به معنای بخشی از قرآن نیست.»
  • کاربرد و استعمال تعبیر تنزیل در روایات دال بر تحریف قرآن، محدود به قرآن و تنزیل آن نیست بلکه می‌تواند به منزله تفسیری بر قرآن باشد.

 آزمون
1. ابن‌عباس در جواب سؤال خلیفه دوم که چرا امت با اینکه پیامبر و قبله آنها یکی است دچار اختلاف هستند چه موضوعی را مطرح کرد؟
الف) رویگردانی از اهل بیت
ب) فراموش کردن مواعظ پیامبر
ج) رویگردانی از قرآن
د) قرائت قرآن بدون فهم اینکه آیه در مورد چه کسی و چه چیزی نازل شده است*

2.«هر جا ماده قرائت و مشتقات آن به کار رفته لزوما به معنای تنزیل و به معنای بخشی از قرآن نیست.»
درست*
نادرست

3.«در مصحف امیر المؤمنین آیاتی وجود داشت که در قرآن موجود ما این آیات حذف شده است.»
درست
نادرست*

4.کاربرد و استعمال تعبیر تنزیل در روایات دال بر تحریف قرآن، محدود به قرآن و تنزیل آن نیست بلکه می‌تواند به منزله تفسیری بر قرآن باشد.
درست*
نادرست

۱۰. نزول و تنزیل

  • ادله منکرین تحریف قرآن کریم:
    • اغلب احادیثی که در رابطه با تحریف قرآن کریم مورد استناد قرار گرفته‌اند خبر واحد هستند
    • بسیاری از روایات دیگر هم گذشته از نظر دلالی و از لحاظ سندی قابل خدشه هستند.
  • 1054 روایتی  که فصل الخطاب از منابع امامیه نقل کرده است؛ 350 روایت از کتاب «القرآئات» سیاری است (احمد بن محمد سیاری هم خودش و هم کتابش مطرود امامیه هستند)، گذشته از اینکه حجم زیادی از احادیثی که مرحوم نوری در «فصل الخطاب»  نقل کرده است اصلا از منابع امامیه نیست، بلکه از منابع اهل سنت است.
  • اغلب احادیثی که در باب تحریف قرآن، مورد استناد قرار گرفته است خبر واحد هستند.
  • تفاوت مصحف حضرت علی(ع) با قرآن‌های موجود را می‌توان این چنین ارزیابی کرد که:
    • تفاوت در ترتیب سوره
    • تفاوت در ترتیب سور و اضافات تفسیری و نکته‌ها
  •  کاربرد واژه نزول و تنزیل:
    • آنچه که به عنوان آیاتی از قرآن نازل شده است.
    • آنچه از طرف خداوند به وسیله جبریل به عنوان تفسیر قرآن بر پیامبر نازل شده است.
    • اشاره و تصریح به سبب نزول.
  • «نزول و تنزیل می‌تواند در مقام بیان سبب و شأن نزول به کار برود.»

آزمون
1. اغلب احادیثی که در باب تحریف قرآن، مورد استناد قرار گرفته است از کدام دسته از روایات زیر هستند؟
الف) خبر واحد*
ب) اخبار متواتر
ج) اخبار واحد محفوف به قرائن
د) همه موارد

2. تفاوت مصحف حضرت علی(ع) با قرآن‌های موجود را چگونه می‌توان ارزیابی کرد؟
الف) تفاوت در ترتیب سور و آیات
ب) تفاوت در ترتیب سور
ج) تفاوت در ترتیب سور و اضافات تفسیری و نکته‌ها
د) ب و ج*

3. کاربرد واژه نزول و تنزیل کدامند؟
الف) آنچه که به عنوان آیاتی از قرآن نازل شده است
ب) آنچه از طرف خداوند به وسیله جبریل به عنوان تفسیر قرآن بر پیامبر نازل شده است
ج) اشاره و تصریح به سبب نزول
د) همه موارد*

4. «نزول و تنزیل می‌تواند در مقام بیان سبب و شأن نزول به کار برود.»
درست*
نادرست

۱۱. تحریف قرآن، حجیت ظواهر

  • احادیثی که در رابطه با تحریف قرآن کریم مورد استناد برخی از موافقان تحریف قرآن قرار گرفته است، غالبا خبر واحد است. علاوه بر اینکه روایات دیگری نیز که مورد تمسک قرار گرفته است، از نظر دلالی و سندی قابل خدشه هستند.
  • در یک تقسیم کلی روایات مورد استناد در باب تحریف قرآن را می‌توان به شش دسته تقسیم کرد:
    • روایات مصحف امیرالمؤمنین علی(ع)
    • روایات مشتمل بر لفظ تحریف
    • قرائت‌های منسوب به ائمه(ع)
    • روایات فساطیط
      • حداکثر ناظر به مصحف امیرالمؤمنین و تفسیر امام زمان از قرآن
    • روایات دال بر ذکر اسم ائمه در قرآن
    • روایات دال بر تحریف بالنقیصه قرآن؛
      که همه این روایات نه تنها کوچک‌ترین دلالتی بر تحریف قرآن کریم نمی‌کند بلکه قابل توجیه نیز هستند.
  • «در توجیه روایات دال بر قرائت‌های منسوب به ائمه از قرآن کریم که عموما خبر واحد هستند می‌توان گفت که اختلاف قرائات نمی‌تواند به معنای تحریف قرآن تلقی شود.»
  • «در توجیه روایاتی که دلالت دارند بر اینکه نام ائمه در قرآن ذکر شده می‌توان گفت که این روایات در مقام جر و تطبیق هستند.»

آزمون
1. روایات فسطاط ناظر به چیست؟
الف) حداکثر ناظر به مصحف امیرالمؤمنین
ب) تفسیر امام زمان از قرآن
ج) تحریف قرآن
د) الف و ب*

2. «در توجیه روایات دال بر قرائت‌های منسوب به ائمه از قرآن کریم که عموما خبر واحد هستند می‌توان گفت که اختلاف قرائات نمی‌تواند به معنای تحریف قرآن تلقی شود.»
درست*
نادرست

3. «در توجیه روایاتی که دلالت دارند بر اینکه نام ائمه در قرآن ذکر شده می‌توان گفت که این روایات در مقام جر و تطبیق هستند.»
درست*
نادرست

۱۲. حجیت ظواهر قرآن

  • مباحث مطرحه در باب قرآن
    • تحریف قرآن
    • حجیت ظواهر قرآن
    • میزان قوت و معنادهی دلالت قرآن 
    • مرجعیت قرآن کریم.
  • در رابطه با حجیت ظواهر قرآنی:
    • آیات و ظواهر قرآن هرچند که روایاتی در کار نباشد، مطلقا حجت است؛ البته این دیدگاه غالبا فحص از روایات را لازم می‌داند.
    • این دیدگاه قائل به عدم حجیت ظواهر قرآن است و معتقد است که بدون انضمام روایات از هیچ آیه‌ای نمی‌توان استنباط کرد.
    • براساس این دیدگاه، نفی حجیت ظواهر قرآن حداکثری نیست و به عبارت دیگر، قائل به تفصیل است.
  • دیدگاه غالب و رایج در بین اصولیین شیعه در رابطه با حجیت ظواهر قرآنی، حجیت ظواهر قرآن بدون انضمام روایات البته همراه با فحص از روایات
  •  از دیدگاه استرآبادی در کتاب «الفوائد المدنیة» در رابطه با حجیت ظواهر قرآن:
    • عدم حجیت ظواهر آیات قرآن در باب احکام نظری
    • حجیت ظواهر آیات قرآن در احکام ضروری
    • عدم حجیت ظواهر قرآن در رابطه با احکام شرعی

آزمون
1.کدام یک از دیدگاه‌ها در میان شیعه در رابطه با حجیت ظواهر قرآن مطرح است؟
الف) حجیت ظواهر قرآن بدون انضمام روایات البته همراه با فحص از روایات
ب) عدم حجیت ظواهر قران بدون انضمام روایات
ج) تفصیل قائل شدن در احتجاج بین ظواهر قرآنی
د) همه موارد*

2.دیدگاه غالب و رایج در بین اصولیین شیعه در رابطه با حجیت ظواهر قرآنی چیست؟
الف) حجیت ظواهر قرآن بدون انضمام روایات البته همراه با فحص از روایات*
ب) عدم حجیت ظواهر قران بدون انضمام روایات
ج) تفصیل قائل شدن در احتجاج بین ظواهر قرآنی
د) الف و ج

3.در جمع‌بندی از دیدگاه مرحوم استرآبادی در کتاب «الفوائد المدنیة» در رابطه با حجیت ظواهر قرآن به چه دیدگاهی می‌ توان رسید؟
الف) عدم حجیت ظواهر آیات قرآن در باب احکام نظری
ب) حجیت ظواهر آیات قرآن در احکام ضروری
ج) عدم حجیت ظواهر قرآن در رابطه با احکام شرعی
د) همه موارد*

۱۳. منکران حجیت ظواهر قرآن

  • سه دیدگاه در ظواهر قرآن:
    • حجیت داشتن ظواهر قرآن.
    • عدم حجیت ظواهر قرآن.
    • تفصیل قائل شدن بین ظواهر آیات قرآن.
  • ادله منکران حجیت ظواهر قرآن
    • اختصاصی بودن فهم قرآن
      • پاسخ۱: شناخت و فهم قرآن دارای مراتبی است که البته برترین مرتبه این مراتب و کامل‌ترین این معرفت‌ها در اختیار ائمه(ع) است.
      • پاسخ۲: اگر شناخت و معرفت قرآن به افراد خاصی اختصاص داشته باشد، پس خطابات عامی ‌که در قرآن وجود دارد متوجه چه کسانی است؟! از طرفی چگونه این ادعا با اعجاز و تحدی قرآن سازگار است؟!
      • پاسخ۳: اگر ظواهر قرآنی حجت نباشد و ما نتوانیم ظواهر قرآنی را بفهمیم و تنها ائمه مخاطب قرآن باشند در این صورت ما دیگر نمی‌توانیم به روایات پیامبر و ائمه رجوع کنیم چرا که اساسا اعتبار روایات بر مبنای قرآن کریم است.
    • وجود آیات متشابه
      • پاسخ: همین اشکال و شبهه در روایات نیز وجود دارد که با توجه به آیات یا روایات محکم، می‌توان آیات و روایات متشابه را معنا نمود. پس وجود آیات متشابه در قرآن مانعی برای مراجعه به قرآن و عدم حجیت ظواهر قرآنی نیست.
    • ظنی بودن دلالت ظهور آیات قرآن
      • پاسخ بعدا داده می‌شود.
  • از دیدگاه آیت الله خویی متشابه به معانی مختلف برای یک لفظ، بدون ترجیح داشتن یکی از معانی است.

آزمون
1. مهم‌ترین دلیل منکران حجیت ظواهر قرآنی چیست؟
الف) اختصاصی بودن فهم قرآن
ب) وجود آیات متشابه در قرآن
ج) ظنی بودن دلالت ظواهر قرآن
د) همه موارد*

2.«در جواب شبهه اختصاصی بودن فهم قرآن میتوان گفت که شناخت و فهم قرآن دارای مراتبی است و کامل‌ترین این معرفت‌ها در اختیار ائمه(ع) است.»
درست*
نادرست

3. از دیدگاه آیت الله خویی متشابه به چه معنی است؟
الف) معانی مختلف برای یک لفظ
ب) معانی مختلف برای یک لفظ، با راجح بودن برخی از معانی
ج) معانی مختلف برای یک لفظ، بدون ترجیح داشتن یکی از معانی*
د) الف و ب

۱۴. ظن و دلالت ظواهر قرآن

  • دلایل منکران حجیت ظواهر قرآن:
    • ظنی بودن دلالت ظواهر آیات قرآن
      • پاسخ: در حدی که مقدور است مکلف به یقین هستیم، اما اگر در جایی یقین مقدور نباشد، همانگونه که عقلایی این است که به ظن و گمانی که مبتنی بر ادله یقین‌آور است تمسک کنیم.
    • نهی از تفسیر به رأی
      • پاسخ۱: نهی در این روایات به معنای تفسیر قرآن بر اساس ظن و گمان غیرمعتبر است، اما تفسیر کردن قرآن با تأمل و تکیه بر شواهد و ادله مشمول تفسیر به رأی نیست.
      • پاسخ۲: مراد از تفسیر به رأی در روایات
        • تفسیر قرآن بدون تکیه بر شواهد و ادلّه
        • تفسیر قرآن بر اساس قیاس، تأویل و استحسان
    • علم اجمالی به اراده خلاف ظواهر قرآنی
      • پاسخ: وقتی ما به تخصیص خوردن بسیاری از آیات آگاهی داریم، علم اجمالی منحل می‌شود و دیگر قابل استناد نخواهد بود.
    • راهیابی تحریف در قرآن
      • پاسخ: عدم حجیت ظواهر قرآن با توجه به دلایلی که برای عدم امکان تحریف قرآن ذکر شده قابل قبول نیست.
  • علاوه بر این بسیاری از روایات  به همین قرآن موجود ارجاع داده‌اند.
  • شبهه محکم و متشابه فقط شامل قرآن کریم نیست، بلکه درباره روایات نیز مطرح است.
  •  در رابطه با شبهه ظنی بودن دلالات قرآنی می‌ توان گفت:
    • حجیت ظن و گمانِ مبتنی بر ادله یقین‌آور
    • عقلایی بودن تمسک به ظواهر قرآن و روایات

آزمون
1. در رابطه با شبهه ظنی بودن دلالات قرآنی چه می‌ توان گفت؟
الف) حجیت ظن و گمانِ مبتنی بر ادله یقین‌آور
ب) عدم حجیت مطلق ظن و گمان
ج) عقلایی بودن تمسک به ظواهر قرآن و روایات
د) الف و ج*

2. مراد از تفسیر به رأی در روایات ......... است.
الف) تفسیر قرآن بدون تکیه بر شواهد و ادلّه
ب) تفسیر قرآن بر اساس قیاس، تأویل و استحسان
ج) تفسیرهای متعارف
د) الف و ب*

3.«علم اجمالی به عدم مراد بودن ظواهر بسیاری از آیات، مانعی برای مطلق حجیت ظواهر قرآن به شمار می‌آید.»
درست
نادرست*

4. آیا وقوع تحریف در قرآن بنا بر ادعای منکران حجیت ظواهر قرآن، مانعی برای تمسک به ظواهر قرآنی است؟
درست
نادرست*

۱۵. ادله حجیت ظواهر قرآن

  • ادله موافقان حجیت ظواهر قرآن:
    • وجوب عمل به قرآن و عدم اختصاصی بودن فهم قرآن
    • حجت و معجزه بودن قرآن
    • مضمون روایت ثقلین
    • روایات عرضه 
    • استدال‎های ائمه به قرآن
  • سوالات مانده است.

آزمون
1. از جمله دلایل حجیت ظواهر قرآن می‌ توان به ......... اشاره کرد.
الف) روایات عرضه
ب) اختصاصی بودن فهم قرآن
ج) حدیث ثقلین    
د) الف و ج *

2.«اساسا قرآن در حجیت و نیز در تعیین اعتبار و عدم اعتبار فهم درست روایات، به عنوان مرجع و معیار مطرح است.»
درست*
نادرست

3. با توجه به مضمون روایت ثقلین، قرآن به خودی خود ........ .
الف) قابل استناد است  *
ب) قابل استناد نیست
ج) وابسته به ثقل اصغر است
د) ب و ج

۱۶. درایه الحدیث

  • حدیث دومین منبع تفکر شیعی است.
  • سنت به معنای قول، فعل و تقریر معصوم(پیامبر اکرم ص و نیز ائمه معصوم ع) است.
  • سنت در کاربرد اصلی‎‎اش ناظر به قول، فعل و تقریر معصوم بوده که حدیث حکایت گر این سنت است.
  • آنچه در رابطه با یک حدیث از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است بررسی سند و متن یک روایت و حدیث است و نه صرفا نقل یک روایت.
  • برای نقل و استدلال به یک روایت نیازمند تخصصی است که به وسیله آن روایات درست را از نادرست تشخیص داده شود که اصطلاحا به این دانش داریة الحدیث می‌گویند.
  • سوالات مانده است.

آزمون

1. سنت به معنای قول، فعل و تقریر ..... بوده، شامل ........... است.
الف) معصوم - قول، فعل و تقریر پیامبر و ائمه معصوم(ع)*
ب) معصومین و غیر معصومین-  قول، فعل و تقریر نبی مکرم اسلام(ص) و اصحابش
ج) معصوم - قول، فعل و تقریر پیامبر اعظم(ص)
د) معصوم و غیر معصوم - قول و فعل و تقریر پیامبر، ائمه معصوم و اصحاب آنها

2. غایت و هدف از آموختن علم درایة الحدیث چیست؟
الف) نقل روایات پیامبر و ائمه معصوم
ب) تفکیک و تمییز بین روایت مقبول و غیرمقبول*
ج) شناخت راویان حدیث
ج) هیچ‌کدام

3. تفاوت درایت و روایت یک حدیث در چیست؟
الف) روایت، صرفا نقل یک حدیث است
ب) درایت، بررسی سندی و متن یک حدیث است*
ج) درایت همان روایت حدیث است
د) همه موارد

4. از دیدگاه شیخ بهایی در علم درایة چه مباحثی مطرح است؟
الف) سند و متن حدیث
ب) چگونگی دریافت و تحمل حدیث
ج) آداب نقل حدیث    
د) همه موارد*

۱۷. علم درایه

  • درایت حدیث از جمله چیزهایی است که مورد توجه ائمه ع بوده و حتا می‌توان نتیجه گرفت که هر جا ائمه از راوی حدیث به نام ملجأ شیعیان بیان کرده اند، مقصود کسانی هستند که اهل درایت و روایت هستند یعنی کسی که در واقع فقیه و دین شناس است.
  • 1.«اساساً بدون درایه الحدیث نمی‌توان به احادیث وارد شده ولو در منابع معتبر، استناد کرده و معارف دینی را از آنها استنباط نمود.»
  • معنای خبر و حدیث:
    • هر چیزی که از پیامبر، امام، صحابی یا تابعی نقل شده
    • حدیث اختصاص به معصوم دارد و خبر به غیر معصوم
    • به هر حدیثی خبر اطلاق نمی‌شود ولی به هر خبری حدیث گفته می‌شود
  •  اگر اصول، شاخصه‎ها، دسته بندی‎ها و دقت‎هایی که در درایة الحدیث وجود دارد، لحاظ نشود. طبعا کسی نمی‎تواند درک صحیح و درستی از احادیث داشته و معارف دینی را از احادیث استنباط کند.
  • به هرچیزی که از گذشتگان، اعم از پیامبر و دیگران رسیده باشد اثر گفته می‌شود.
  • «اینکه ما حدیثی را به معصوم برسانیم به این عمل فرایند اسناد می‌گویند.»
  • مراد از سند یک روایت همان طریق متن است.

آزمون

1.«اساساً بدون درایه الحدیث نمی‌توان به احادیث وارد شده ولو در منابع معتبر، استناد کرده و معارف دینی را از آنها استنباط نمود.»
درست*
نادرست

2. خبر و حدیث به چه معنی است؟
الف) هر چیزی که از پیامبر، امام، صحابی یا تابعی نقل شده.
ب) حدیث اختصاص به معصوم دارد و خبر به غیر معصوم.
ج) به هر حدیثی خبر اطلاق نمی‌شود ولی به هر خبری حدیث گفته می‌شود.
د) همه موارد*

3. به هرچیزی که از گذشتگان، اعم از پیامبر و دیگران رسیده باشد اثر گفته می‌شود.
درست*
نادرست

4. مراد از سند یک روایت همان .... است.
الف) اسناد
ب) طریق متن*
ج) الف و ب
د) هیچ‌کدام

5.«اینکه ما حدیثی را به معصوم برسانیم به این عمل فرایند ..... می‌گویند.»
الف) اصولی
ب) فقهی
ج) رجالی
د) اسناد*

۱۸. انواع خبر

  • قطع و یقین نسبت به صدور یک حدیث دو گونه است، گاهی به نحو ضروری است و گاهی به نحو نظری
  • حدیث متواتر حدیثی است که ما به صدور آن به نحو ضروری، بدون اینکه بخواهیم استدلال کنیم، یقین داریم.
  • برای حصول تواتر شرایطی از جمله تعداد راویان در هر طبقه، نبودن شبهه و تقلید نسبت به مضنون خبر از طرف سامع و نقل خبر از روی حس ذکر کرده‎اند که اگر این شرایط نباشد تواتر محقق نمی‎شود و علم آور نیست.
  • خبر متواتر، خبری است که از روی حس باشد.
  • «دیدگاه و عقیده شهید ثانی بر این بود که ما در احادیث خاص، بیشتر با تواتر معنوی روبه‌رو هستیم تا تواتر لفظی.»
  • در تواتر ذهن شنونده نباید قبلا به خاطر شبهه یا تقلید از غیر، نسبت به مضمون خبر مشوش شده باشد.
  • در تواتر عدد راویان ملاک نیست.

 آزمون

1. خبر متواتر، خبری است که از روی ..... باشد.
الف) حدس و استدلال
ب) حس*
ج) استدلال و نظر     
د) ب و ج

2. «دیدگاه و عقیده شهید ثانی بر این بود که ما در احادیث خاص، بیشتر با تواتر معنوی روبه‌رو هستیم تا تواتر لفظی.»
درست*
نادرست

3. گزینه‌ درست را بیابید:
الف) اگر در تواتر راویان احتمال تبانی هم باشد، به تواتر ضرری نمی‎‌رساند.
ب) اگر در خبر متواتر تعداد راویان هر طبقه به حدِّ استفاضه هم برسد کافی است.
ج) در تواتر ذهن شنونده نباید قبلا به خاطر شبهه یا تقلید از غیر، نسبت به مضمون خبر مشوش شده باشد.*
د) در خبر متواتر، نقل خبر حتا از روی حدس هم کفایت می‌ کند.

4. درستی و نادرستی عبارت ذیل را بیابید:
«در تواتر عدد راویان ملاک است.»
درست
نادرست*

۱۹. خبر واحد، مستفیض و متواتر

  •  اگر تواتری ثابت شود و شرایط حصول آن متحقق بشود، یقین آور بوده، جای هیچ شک و شبهه‎ای در آن نخواهد بود.
  • در رابطه با محدوده اعتبار خبر متواتر در میان عقل گرایان و نص گرایان  اختلاف نظر وجود دارد.
  • برخی بر این باورند که همه اعتقادات را باید از راه استدلال و تأمل عقلانی به دست آورد، در مقابل عده‎ای معتقدند که در ارکان اصلی اعتقادی باید به عقل متکی بود و در این امور نمی‎توان به نقل، نصوص دینی و اخبار متواتر تکیه کرد.
  • در مقابل خبر متواتر، خبر واحد است. یعنی اگر راویان روایتی به انداز خبر متواتر نباشد، آن خبر، خبر واحد است، البته اگر راویان از دو یا سه نفر بیشتر باشند به خبر مستفیض و گاهی به خبر مشهور تعبیر می‌کنند.
  • آزمون‎ها مانده

آزمون

۲۰. اقسام خبر واحد

  • برخی به مطلق اخبار آحادی را که در کتب معتبر نقل شده، در همه ابواب و موضوعات عمل می‌کنند و آن را معتبر می‌دانند. در مقابل برخی معتقدند که به هیچ وجه و در هیچ بابی نمی‎توان به خبر واحد تمسک کرد.
  • باید توجه داشت خبر واحد دارای اقسامی است.
    • گاهی خبر واحد محفوف به قرائن و شواهد قطع آور است 
    • گاهی نیز ظن آور 
    • گاهی نیز بدون قرینه ذکر شده است.
  • تقسیم بندی خبر واحد به لحاظ قلمرو: در باب عقاید،‌ فقه و احکام عملی، مناقب و فضایل اعمال که همه اینها با یکدیگر متفاوت هستند.
  • سوالات مانده

آزمون

۲۱. خبر واحد محفوف به قرائن

  •  خبر واحد  به قرائن یقین آور از این نظر که حجیت قطع ذاتی است قابل خدشه نیست و از این رو افرادی مانند شهید ثانی چنین اخباری را در شمار خبرهای قطعی الصدق و یقین الصدور ذکر کرده اند. بنابر گزارش سیدمرتضی و شیخ مفید نظر غالب و رایج عالمان امامی و اصحاب ائمه این بوده که مطلقا به خبر واحد که یقین آور نیست نمی‎توان در فقه، کلام و اعتقادات تمسک کرد.
  • در رابطه با خبر واحد بنا به گزارش کتاب «موقف المتکلمین» در میان اهل سنت سه دیدگاه وجود داشته است.  
    • علم آور نخواهد بود. ابن تیمه و احمد حنبل
    • بیش تر از ظن را نخواهد رساند. اشعری‎ها
    • همراه با قرینه علم آور خواهد بود. سلف و عموم اهل سنت.
  • برخی معتقد بودند که خبر واحد مطلقا چه محفوف به قرینه باشد و چه قرینه‎ای همراه آن نباشد، مفید علم است.
  • خبر واحد مطلقا یقین آور نیست بلکه سقف کاشفیت خبر واحد ظن بوده و بیش از ظن و گمان را افاده نمی‎کند.
  • خبر واحد در صورت ضمیمه شدن قرائن به آن، مفید علم است.
  • سوالات مانده

۲۲. دیدگاه‎ها و خبر واحد

  •  نظریه غالب در میان قدما عدم تمسک به خبر واحدی است که محفوف به قرائن یقین آور نیست.
  • به نظر می‌رسد که به این مطلب عقل گریان باور داشتند و از این رو به خبر واحد تمسک نمی‎کردند.
  • با تتبع در آثار سید مرتضی، عدم التزام به خبر واحد را می‌توان به دست آورد. چه در باب فقه و چه در باب عقاید
  • شیخ مفید به خبر واحد بیشتر ارزش قائل بود، ولی موضع رسمی ایشان عدم التزام به خبر واحد است مگر در جایی که قرائن وجود داشته باشد.
  •  دیدگاه شیخ طوسی به خبر واحد محفوف به قرائن و حتا به خبر واحد عاری از قرائن نیز با توجه به شرایطی که ذکر کرد، می‌توان تمسک نمود.

 


        

2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.002 Seconds