فدک - کلام و عقاید - ۱.اهم مباحث احادیث کلامی شیعه
آخرین تغییرات : 2015-07-13تعداد بازدید : 320

۱.اهم مباحث احادیث کلامی شیعه


  1. ۱. تاریخ حدیث شیعه
  2. ۲. امتیازات، طرق تحمل و آثار حدیث
  3. ۳. احیای آثار پیشینیان، بصائر الدرجات
  4. ۴. کتاب اصول کافی
  5. ۵. ویژگی‎های کتاب الکافی
  6. ۶. مراکز علمی و فرهنگی شیعه
  7. ۷. آثار حدیثی اعتقادی شیخ صدوق
  8. ۸. آثار حدیثی مکتب بغداد
  9. ۹. نهج البلاغه، شیخ مفید و طوسی
  10. ۱۰. شرایط حاکم بر حوزه بغداد
  11. ۱۱. مدرسه کلامی ری و حوزه حله
  12. ۱۲. مدرسه اصفهان و مرحوم فیض کاشانی
  13. ۱۳. بحارالانوار مجلسی و آثار حر عاملی
  14. ۱۴. مستدکات و شروح بر صحیفه سجادیه
  15. ۱۵. معرفی دیگر منابع حدیثی اعتقادی
  16. ۱۶. منتخبی از احادیث اعتقادی و کلامی
  17. ۱۷. محتوای حدیث نهی از جسم و صورت
  18. ۱۸. باب النهی عن الجسم و الصورة
  19. ۱۹. منابع فهم احادیث و روش کار

۱. تاریخ حدیث شیعه

  • معرفی کتاب
    • تاریخ حدیث
      • نویسنده کاظم مدیر شانه چی انتشارات سمت
      • دورنمای کلی و مهمترین منابع حدیثی شیعه و اهل سنت
    • فرهنگ کتب حدیثی
      • نویسنده سید محمد مدنی بستانی امیرکبیر
      • معرفی کتب حدیثی از صدر اسلام تا زمان میرزاحسین نوری(استاد شیخ عباس قمی) و تا زمان خودش
      • معرفی نویسنده، محتوا،‌ نسخ چاپی و خطی کتب حدیثی
  • تاریخچه حدیث شیعه
    1. دوره حضور ائمه
      • تألیف اصول ومصنفات شیعه
    2. دوره جوامع متقدم اولیه شیعه
      • تدوین کتب اربعه روایی
        • الکافی، من لایحضره الفقیه، تهذیب و الاستبصار
        • در قرن سوم تا پنجم
        • الکافی بخش عمده روایات اعتقادی را در بر دارد.
    3. دوره جوامع متأخر شیعه
      • الوافی از فیض کاشانی
      • وسائل شیعه از شیخ حر عاملی
      • بحارالأنوار از علامه مجلسی
      • مستدرک الوسائل از حاجی نوری
      • جامع الحادیث الشیعه از مرحوم بروجری
  • صاحبان اصول احادیث را از معصوم شنیده‎اند و تعداد مشهور آن چهارصد عدد می‌باشد که امروز ۱۶ اصل باقی مانده است.

آزمون
1. گزینه صحیح را انتخاب نمایید:
الف) اصول در عصر حضور ائمّه تدوین شد
ب) صاحبان اصول، احادیث را به طور مستقیم از معصوم شنیده آن را می‌نوشتند
ج) تعداد اصول مشهور، چهارصد تا است که امروزه 16 اصل از آن باقی مانده است
د) همة موارد*
2. عصر تدوین کتب اربعه، در چه زمانی است و کتب اربعه را نام ببرید؟
الف) قرن سوم تا پنجم- الکافی، المقنعة، تهذیب و الاستبصار
ب) قرن سوم تا پنجم- الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب و الاستبصار*
ج) دورة غیبت صغرا- الکافی، المقنعة، تهذیب و الاستبصار
د) دورة غیبت صغرا- الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب و الاستبصار
3. از میان کتب اربعه، تنها کتابی که بخش عمده روایات اعتقادی را در بر دارد، کتاب ..... است.
الف) من لا یحضره الفقیه
ب) تهذیب
ج) الکافی*
د) الاستبصار

۲. امتیازات، طرق تحمل و آثار حدیث

  • امتیازات حدیث شیعه
    • نظارت ائمه برآن(مهمترین امتیاز احادیث شیعه نسبت به اهل سنت)
    • کتابت حدیث
      علم رجال در اهل سنت و فهرست نگاری در شیعه رواج بیشتری داشت.
      فهرست شیخ طوسی و رجال نجاشی مهمترین منابع شیعه
  • طرق تحمل حدیث
    • سماع
    • قرائت
    • مناوله(شیخ کتاب حدیثی به شاگرد می‌دهد)
    • وجاده(دیدن کتاب توسط شیخ و انتساب آن به استاد و شیخ)
  • معرفی کتب حدیثی اعتقادی
    • ‫‫حدیث‬ جاثلیق‬ از سلمان
    • سلیم بن قیس هلالی
  • تقسیم آثار کلامی راویان
  • تقسیم اصحاب ائمه
    • «محدث متکلم» که احادیث کلامی را وارد مباحث خود می‌کند مانند محمد بن مسلم
    • «متکلم محدٌث» صاحب سبک و نظر است و توانایی تدوین استدلال‎های کلامی را دارد و حدیث اعتقادی را نیز نقل می‌کند مانند زراره، هشام بن حکم، هشام بن سالم و مؤمن الطاق

آزمون
1. گزینة نادرست را انتخاب نمایید؟
الف) ائمّه بر احادیث اهل سنّت نیز نظارت داشتند و کتب آنها را از احادیث جعلی می‌پیراستند.*
ب) ائمّه بر احادیث شیعه نظارت داشتند و کتب ایشان را از احادیث جعلی می‌پیراستند.
ج) علم رجال در میان اهل سنّت و فهرست‌نگاری در میان شیعه رواج بیشتری داشت.
د) از مهم‌ترین منابع شیعه، فهرست شیخ طوسی و رجال نجاشی است.
2. ««متکلم محدث» یعنی شخصی که خودش به لحاظ فکری و نظری صاحب‌نظر است و توانایی تدوین استدلال‌های کلامی‌ را دارد و در عین حال حدیث کلامی را ‌هم نقل می‌کند.»
درست*
نادرست

۳. احیای آثار پیشینیان، بصائر الدرجات

  • چگونگی احیای آثار پیشینیان
    • با استفاده از احادیث موجود متکلمان و راویان مشهور در میان مصادر روایی، تا حدودی می‌توان آثار ایشان را احیا نمود.
  • المحاسن برقی(احمد بن محمد بن خالد برقی) ۲۸۱ه.ق.
  • «قرب الإسناد» حمیری
    • عمده روایاتش فقهی است و روایات اعتقادی در آن کم است
    • احادیثی که سند کوتاهی دارند را جمع‌آوری کرده
    • این کتاب در واقع مفصل بوده، مشتمل بر 123 کتاب بود ولی امروزه تنها 11 کتاب از این 123 کتاب موجود است و بقیه از بین رفته است
  • «بصائر الدرجات» صفار قمی
    • از جمله کتب اعتقادی است که سلسه مباحث معرفتی را نیز بیان می‌کند. نمود اصلی این کتاب مباحث مربوط به علم امام است.
    • بعضی از محققان معتقدند که این کتاب مناقب‌نگاری و فضائل‌نگاری نیست، بلکه کتاب روش‌شناسی کسب معرفت است.
    • کتاب بصائر الدرجات سعد بن عبدالله اشعری به دست ما نرسیده است.

آزمون
1. کتاب «بصائر الدرجات» متعلق به کدام مؤلّف است؟
الف) محمّد بن حسن صفّار قمی
ب) سعد بن عبدالله اشعری
ج) محمّد بن حسن طوسی
د) الف و ب*
2. «در کتاب قرب الإسناد مرحوم حمیری احادیث کلامی و اعتقادی بسیاری وجود دارد.»
درست
نادرست*

۴. کتاب اصول کافی

  • کتاب اصول کافی
    • نویسنده مرحوم کلینی
    • یکی از کتب مشهور شیعه که جزء کتب اربعه است.
    • اولین جامع نگاری کلامی نقلی به شمار می‌رود.
    • از سه بخش تشکیل شده
      • اصول
      • فروع
      • روضه(تفرجگاه)(به لحاظ محتوا کشکولی)
    • امتیازات خاص این کتاب:
      •   قدمت آن
      • چینش دقیق احادیث در ابواب مختلف
      • در برداشتن مباحث گوناگون معرفتی و اخلاقی
    • باب الاضطرار الی الحجة اشاره به ضرورت بعثت پیغمبران و ضرورت نیاز به امام
    • کتاب کافی در طول تاریخ شیعه همواره مورد حمایت علماء بوده است.

آزمون
1. «باب الاضطرار الی الحجة» در کتاب الکافی اشاره به .......... است.
الف) ضرورت بعثت پیغمبران
ب) ضرورت نیاز به امام
ج) الف و ب*
د) ظهور امام زمان(عج)
2. عبارت نادرست را بیابید:
الف) کتاب کافی سه بخش عمده دارد: اصول، فروع و روضه
ب) برای تحقیق در زمینه توحید، رجوع به کتاب توحید اصول کافی کفایت می‌کند.*
ج) کتاب روضه کافی به لحاظ محتوا کشکولی است.
د) کتاب کافی در طول تاریخ شیعه همواره مورد حمایت علما بوده است.

۵. ویژگی‎های کتاب الکافی

  • ویژگی‎های  کتاب الکافی
    • ذکر کامل سلسله اسناد راویان برای هر روایت است.
    • این کتاب تا قرن یازدهم شروح چندانی نداشت.
    • شروح مشهور کافی
      •  ملاصدرا(با رویکرد فلسفی)
      • علامه مجلسی به نام مرآت العقول
      • ملاصالح مازندرانی(داماد مجلسی بزرگ است)
      • میرداماد(تعلیق بر کافی)
    • غلو و تقصیر عامل مهم دیگری است که باعث شده کتاب کافی به دیده مقبول برای همگان باشد.
    • ۱۶۰۰۰ هزار روایت دارد.
  • طبری صاحب معروف مورخ
  • ابو جعفر طبری کبیر(المسترشد)
  • ابوجعفر طبری صغیر (هم طبقه رجال کشی و نجاشی)

آزمون
1. از جمله شرح‌های کتاب کافی که رویکرد فلسفی کلامی دارد، شرح ........ است؟
الف) مرحوم مجلسی
ب) مرحوم میرداماد
ج) مرحوم ملاصدرا*
د) مرحوم ملاصالح
2. «غلو و تقصیر عامل مهم دیگری است که باعث شده کتاب کافی به دیده مقبول برای همگان باشد.»
درست*
نادرست

۶. مراکز علمی و فرهنگی شیعه

  • مراکز علمی شیعه
    • مدرسه مدینه - قرن ۱ هجری - حضور ائمه در این شهر
    • مدرسه کوفه - قرن ۲ هجری- امام باقرع، امام صادق ع و امام کاظمع - مصنفات اولیه مربوط به این شهر است.
    • حوزه قم -نیمه دوم قرن ۳ تا  ۴- از کلینی تا صدوق
    • حوزه بغداد - نیمه دوم قرن ۴ تا نیمه اول قرن ۵ - شیخ مفید تا طوسی
    • حوزه ری - نیمه دوم قرن پنجم و قرن ششم -
    • مدرسه حله - نیمه دوم قرن ششم تا قرن هفتم -
    • نجف
    • قزوین و اصفهان قرن ۱۱ و ۱۲
    • حوزه قم معاصر
  • کتاب «التوحید» شیخ صدوق و شروح آن
    • در برابر اتهام مخالفان شیعه نسبت به عقیده جبر و تشبیه
  •  کتاب «اکمال الدین» شیخ صدوق
    • در پاسخ شبهات پیرامون غیبت حضرت ولی عصر عج است.

آزمون
1. گزینة نادرست را انتخاب نمایید؟
الف) در قرن دوّم به نوعی مرکزیت علمی شیعه در شهر کوفه است.
ب) در قرن سوّم و چهارم، مدرسة قم سرآمد حوزه‌های شیعی بود.
ج) تشیّع قم ناشی از تشیّع کوفه و مهاجرت اشعریان است.
د) قرن هشتم هجری اوج شکوفایی مدرسه بغداد است*
2. «کتاب «التوحید» شیخ صدوق در برابر اتهام مخالفان شیعه نسبت به عقیده جبر و تشبیه نگاشته شد.»
درست*
نادرست
3. انگیزة شیخ صدوق از تألیف کتاب کمال الدین چه بود؟
الف) جمع‌آوری احادیث مهدویت
ب) پاسخ به شبهات پیرامون غیبت امام زمان(عج)*
ج) نگاشتن احادیث اکمال دین اسلام
د) ب و ج

۷. آثار حدیثی اعتقادی شیخ صدوق

  • آثار شیخ صدوق که آثار کلامی دارد:
    • کتاب «معانی الأخبار» در فهم احادیث
    • کتاب «علل الشرایع» در فهم علل احکام،‌ سه بخش تقسیم کرد:
      • بخش اول: روایاتی است که در باب علل مسائل تکوینی و مطالبی که مربوط است به خلقت جهان و... .
      • بخش دوم:‌ عللی است که مربوط است به مسایل اعتقادی مانند معرفت و جهود خدا است.
      • بخش سوم: به همان بحث فلسفة احکام پرداختند که شاید عمده مباحث کتاب هم همین بحث باشد.
    • کتاب «عیون أخبار الرضا(ع)» درباره احادیث امام رضا(ع)
    • کتاب «الخصال» درباره احادیث عددی
    • کتاب «الإعتقادات» در اعتقاد نامه‎های شیعیان
    • کتاب «الهدایة» در اعتقادنامه‎های شیعیان
  • مقایسه میان مرحوم کلینی و شیخ صدوق
    • شیخ صدوق نسبت به مرحوم کلینی از منابع بیشتری استفاده کرده است.
    • شیخ کلینی در پی ارائه آثار ناب به جامعه شیعی بود، بر خلاف شیخ صدوق که مخاطبانش تنها شیعه نبودند.

آزمون
1. گزینة صحیح را انتخاب نمایید:
الف) کتاب معانی الأخبار، در باب احادیث کلامی نگاشته شده است
ب) کتاب عیون أخبار الرضا(ع) در باب احادیث کلامی از امام رضا(ع) نگاشته شده است
ج) کتاب معانی الأخبار، در باب فهم کلی احادیث نگاشته شده است*
د) کتاب عیون أخبار الرضا(ع) در باب احادیث تاریخی از امام رضا(ع) نگاشته شده است

۸. آثار حدیثی مکتب بغداد

  •  کتاب «الإمامة و التبصرة من الحیرة» پدر شیخ صدوق
    • نویسنده علی بن حسین بن بابویه( پدر شیخ صدوق)
    • از کتب مهم مدرسه قم
  • الغیبه مرحوم نعمانی
  • حوزه ماوراء النهر
    • در قرن چهارم و پنجم
    • آثار باقی مانده این حوزه
      • تفسیر عیاشی
      • رجال کشی
  • آثار مدرسه بغداد
    • «امالی» شیخ مفید
    • «امالی» سید مرتضی
    • «امالی» شیخ طوسی
  • تقسیم بندی آثار مدرسه بغداد
    • کتب کلامی
    • کتب تاریخی
    • تفسیر
    • ادعیه
    • مزارات
      • المزار شیخ مفید
      • مصباح المتهجد شیخ طوسی

آزمون
1. مؤلّف کتاب «الإمامة و التبصرة من الحیرة» چه کسی است؟
الف) شیخ صدوق
ب) علی بن حسین بن بابویه*
ج) محمّد بن علی بن بابویه
د) نُعمانی
2. عالمانی که در مدرسة بغداد، دارای عنوان کتاب امالی می‌باشند، عبارتند از:
الف) شیخ مفید
ب) سیّد مرتضی
ج) شیخ طوسی
د) همه*
3. درستی و نادرستی عبارت ذیل را بیابید: «نویسنده کتاب «مصباح المتهجد»، سید مرتضی است.»
درست
نادرست*

۹. نهج البلاغه، شیخ مفید و طوسی

  •  دو شخصیت مهم مدرسه بغداد
    • شیخ مفید، سید مرتضی و شیخ طوسی
    • دیگر بزرگان مرحوم کراجی و ابوصلاح حلبی
  • الغیبة شیخ طوسی
  •  کتاب نهج البلاغه
    • مرحوم سید رضی این کتاب را در راستای کتاب خصائص الائمة نگاشته
    • نگاشته شده در قرن ششم
  • شروح نهج البلاغه
    • از قرن ششم به بعد حدود ۲۰۰ شرح برآن نوشته شده
  • ابوالفتوح کراجکی مؤلف کنزالوائد
    • کتاب الإستنصار فی النص علی الأئمة الأطهار
  • ابوصلاح حلبی و تقریب المعارف

آزمون
1. درستی و نادرستی عبارت ذیل را معین کنید: «مرحوم سیّد رضی کتاب شریف نهج البلاغه را در راستای کتاب «خصائص الائمة» خویش نگاشتند.»
درست*
نادرست
2. مؤلف کتاب «الإستنصار فی النص علی الأئمة الأطهار» چه کسی است؟
الف) سیّد مرتضی
ب) مرحوم کراجکی*
ج) ابوصلاح حلبی
د) شیخ طوسی

۱۰. شرایط حاکم بر حوزه بغداد

  • چگونگی شکل گیری حوزه نجف و ری
    • بعد از فروپاشی حکومت آل بویه در بغداد و حمله ترکان سلجوقی، شیخ طوسی از بغداد به نجف هجرت کرد و حوزه نجف را تاسیس نمود.
    • بعد از شیخ طوسی، شاگردان ایشان به اقصا نقاط از جمله به ری که محل خوبی برای مناظره با مخالفان بود رفتند. از این رو مدرسه ری شکل گرفته با سرعت رشد کرد.
    • عوامل شکوفایی حوزه بغداد
      • حکومت آل بویه شیعی
      • فضای حاکم احتجاج و مناظره
      • وجود عالمانی همچون شیخ طوسی
  • حوزه ری
    • مرحوم راوندی و کتاب الخرائج و الجرائح
    • مرحوم طبرسی و تفسیر مجمع البیان
    • شیخ طبرسی و الإحتجاج
    • «روضه الواعظین» فتال نیشابوری
  • مقایسه حوزه ری و بغداد
    • حجم آثار حدیثی اعتقادی و حدیثی کلامی در ری نسبت به بغداد بیشتر است.

آزمون
1. از جمله عوامل شکوفایی حوزة بغداد .................. است:
الف) حکومت آل بویه شیعی
ب) فضای حاکم احتجاج و مناظره
ج) وجود عالمانی همچون شیخ طوسی
د) همه موارد*
2. درستی و نادرستی عبارت ذیل را بیابید: «در مقایسة میان مدرسة کلامی بغداد و ری، می‌توان چنین گفت که حجم آثار حدیثی اعتقادی و حدیثی کلامی ‌در ری نسبت به بغداد بیشتر است.»
درست*
نادرست

۱۱. مدرسه کلامی ری و حوزه حله

  • ‫‫آثار مهم مدرسه ری
    • غُرَر‬الحکم‬ مرحوم راوندی
    • «المناقب» ابن شهر آشوب که به صورت کشکول است
  • مدرسه حله
    • مرکزیت علمای شیعه در قرن ششم، هفتم و هشتم در شهر حله بود.
    • خاندان بنی مزید که شیعی بودند در سال ۴۹۵(ه ق) شهر حله را بنا کردند.
    • مدرسه حله به لحاظ کلامی ادامه دهنده مدرسه کلامی .... بود.
  • سه جریان کلامی در حوزه حله
    • کلام عقلی که سدیدالدین حمصی آن را به حله آورد.
    • کلام فلسفی که خواجه نصیرالدین طوسی و علامه حلی از نمونه‎های بارز آن هستند.
    • کلام حدیثی که نمونه بارز آن سید بن طاوس است.
  • ابوفراس و کتاب تنبیه الخواطر
  • سید بن طاوس
  • علامه حلی
  • ادامه خط فکری علامه حلی
  • حسن بن سلیمان حلی و «مختصر البصائر»
    • از شخصیت‎های مهم شهر حله و ادامه دهنده مکتب قم و از شاگردان شهید ثانی

آزمون
1.«مدرسه حله به لحاظ کلامی ادامه‌دهنده مدرسه کلامی بغداد بود.»
درست
نادرست*
2.«کتاب «مختصر البصائر» به لحاظ روشی از نوع کلام فلسفی است.»
درست
نادرست*

۱۲. مدرسه اصفهان و مرحوم فیض کاشانی

  • مدرسه اصفهان
    • از مدارس مهم شیعی در قرن یازدهم و دوازدهم
  • «الوافی» مرحوم فیض کاشانی(در واقع محتوایش همان احادیث کتب اربعه)
  • کتاب «الشافی» و «نوادر الأخبار» مرحوم فیض
    • کتاب الشافی گزیده‎ای از کتاب الوافی است.
  • برخی فوائد جوامع متأخر شیعی
  • کتاب «الکلمات المکنونه» مرحوم فیض
    • در این کتاب روایاتی را به مضامین عرفانی فلسفی است.
  • «علم الیقین» مرحوم فیض
    • رویکرد این کتاب فلسفی است
  • کتاب «بحارالأنوار» علامه محمدباقر مجلسی

آزمون
1. کتاب وافی در واقع محتوایش همان احادیث کتب اربعه هست.
درست*
نادرست
2. گزینة نادرست را انتخاب نمایید؟
الف) کتاب الشافی گزیده‌ای از کتاب الوافی است
ب) کتاب نوادر الأخبار از ملاصدرا است که در زمینه عرفان عملی نگاشته شده است*
ج) مرحوم فیض کاشانی در کتاب «الکلمات المکنونة» روایاتی را به مضامین عرفانی فلسفی گردآوری است
د) رویکرد مرحوم فیض در کتاب «علم الیقین» فلسفی است

۱۳. بحارالانوار مجلسی و آثار حر عاملی

  • علامه مجلسی
    • از جوامع متآخر شیعی کتاب بحارالأنوار ۱۱۰ جلدی است.
    • این کتاب دائرة المعارف بزرگ شیعی را شامل می‌شود.
  • مرحوم شیخ حر عاملی
    • مهمترین کتاب ایشان وسائل شیعة که بیشتر جنبه فقهی دارد.
    • ایشان کتاب‎های بسیاری در زمینه اعتقادات و اخلاق نگاشته است
    • بخشی از کتاب «الفصول المهمة» که در باب امامت
    • کتاب «الإیقاظ» در باب احادیث رجعت
  • شرحی که علامه مجلسی بر کتاب الکافی نوشتند «مرآت العقول» است.

آزمون
1. شرحی که علامة مجلسی بر کتاب الکافی نوشتند ........... نام دارد؟
الف) حلیة المتقین
ب) مرآت العقول*
ج) الوافی
د) الشافی
2. گزینة نادرست را انتخاب نمایید؟
الف) کتاب «وسائل الشیعة» شیخ حر عاملی بیشتر جنبة فقهی دارد.
ب) کتاب «وسائل الشیعة» شیخ حر عاملی بیشتر جنبة اعتقادی دارد.*
ج) کتاب «الإیقاظ» شیخ حر عاملی در باب احادیث رجعت نگاشته شده است.
د) بخشی از کتاب «الفصول المهمة» شیخ حر عاملی در باب امامت است.

۱۴. مستدکات و شروح بر صحیفه سجادیه

  • دیگر مستدرکات صحیفه سجادیة
  • برخی شروح صحیفة سجادیة
    • ریاض السالکین
    • السفینة الناجیة
    • حدائق الصالحین
  • برخی ویژگی‎های مدرسه حدیثی اصفهان
    • در این مدرسه بازگشت دوباره به حدیث شکل گرفت که علاوه بر تدوین مجموعه‎های بزرگ حدیثی همچون الوافی، وسائل الشیعه و بحارالأنوار، بر کتب مهم حدیثی نیز شروح و مستدرکات بسیاری نوشته شد که از مهمترین این کتاب‎ها، کتاب شریف صحیفه سجادیه است که دارای مستدرکات بسیاری است.
    • توجه به احادیث اعتقادی در کنار احادیث فقهی همچنین توجه به اسناد و سند حدیث و تدوین دوباره مجموعه‎های بزرگ حدیثی از ویژگی‎های بارز این مدرسه حدیثی است.
    • از عالمان بزرگ مدرسه اصفهان، سید‎هاشم بحرانی است که آثار متعددی در باب علوم مختلف تدوین نموده است.
  • علت بازگشت مجدد به حدیث در مدرسه اصفهان
  • آثار سید‎هاشم بحرانی (این آثار عمدتا رویکرد روانی دارند)
    • کتاب تفسیر البرهان
    • کتاب مدینة المعاجز
    • کتاب ینابیع المعاجز(در رابطه با ریشه‎های معجزات ائمه ع)
    • کتاب الإنصاف فی النص الإئمة الاثنی عشر
    • کتاب عمدة النظر فی بیان عصمة الائمة الاثنی عشر
    • کتاب غایة المرام و حجة الخصام فی تعیین الامام من طریق الخاص و العام
    • کتاب المحجة فیما نزل فی القائم الحجة
    • کتاب تبصرة الولی فیمن رأی قائم المهدی علیه السلام
    • کتاب حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار علیه السلام

آزمون
1. کدام یک از شروح صحیفة سجّادیه نیست؟
الف) ریاض السالکین
ب) کشف المحجة*
ج) السفینة الناجیة
د) حدائق الصالحین
2. کدام اثر شیخ یوسف بحرانی در رابطه با ریشه‌های معجزات ائمّه(ع) است؟
الف) تفسیر البرهان
ب) مدینة المعاجز
ج) ینابیع المعاجز*
د) الانصاف فی النص الأئمّه

۱۵. معرفی دیگر منابع حدیثی اعتقادی

  • کتاب عوالم العلوم
    • نویسنده شیخ عبدالله بحرانی اصفهانی است که از شاگردان مرحوم مجلسی است.
    • ایشان این کتاب را بر همان اساس و به صورت کامل تر در ۱۰۰ جلد تدوین نموده است.
    • به جز چند جلد آن که تاریخی است، بقیه مجلدات چاپ نشده است و به صورت نسخه خطی موجود است.
    • یکی از جوامع روایی مدرسه اصفهان.
    • ابواب کتاب عوالم العلوم
    • سخنان بزرگان درباره کتاب عوالم العلوم
  • کتاب جامع المعارف و الأحکام
    • نویسنده سید عبدالله شبر است که در ۱۴ جلد نوشته است.
  • کتاب میزان الحکمة
    • نویسنده آقای ری شهری در رابطه با تنظیم موضوعی و ابواب مختلف اخلاقی سیاسی اقتصادی آن را نگاشته است.
    • از خصوصیات این کتاب، استفاده از منابع اهل سنت است.
  • کتاب موسوعة عقاید الاسلامیة
    • این کتاب در شش مجلد به چاپ رسیده است.

آزمون
1. مؤلف کتاب «جامع المعارف و الأحکام» کیست؟
الف) مرحوم شفتی
ب) سیّد عبدالله شبّر*
ج) مرحوم بحرانی
د) مرحوم میرداماد
2.«کتاب «میزان الحکمة» بر اساس نیازهای فرهنگی، سیاسی و اقتصادی امروز تألیف شده است.»
درست*
نادرست

۱۶. منتخبی از احادیث اعتقادی و کلامی

حدیث ششم از باب نهی عن الجسم و الصورة جلد اول کافی

  • حدیث ششم از باب نهی عن الجسم و الصورة درباره اندیشه تجسیم(جسمانی بودن خداوند) از سوی هشام است.
  • در مورد اندیشه تجسیم که به هشام بن حکم نسبت داده شده پاسخ‎هایی مطرح گردیده است که به اختصار عبارتند از:
    • هیچ گاه هشام بن حکم چنین عقیده‎ای را نداشت.
    • در میان خود اصحاب امامیه کسانی بودند که به هشام حسادت می‌ورزیدند.
    • اساسا اتهام تجسیم مربوط به هشام به حکم نیست، بلکه مربوط به متکلم دیگری به نام هشام بن عمر وفوطی است.
    • این اعتقاد هشام قبل از تشیع وی بود.
    • اساسا هشام در مقام معارضه این سخن را بر زبان رانده است و نه در مقام بیان عقیده
    • برخی گفتند که مراد از جسم در سخن هشام این اجسام عادی، جوهر دارای ابعاد سه گانه نیست،‌ بلکه هشام جسم را به معنای موجود به کار برده.
  • اشعری در مقالات الاسلامیین از هشام نقل می‌کند که هشام معتقد بود معنای جسم بودن، موجود بودن است و معنای موجود بودن، جسم بودن است.

آزمون
1. «شهرستانی در کتاب ملل و نحل هشام را تقبیح می‌کند.»
درست
نادرست*
2. اشعری در «مقالات الاسلامیین» از هشام نقل می‌کند که هشام معتقد بود معنای .... بودن، .... بودن است و معنای ..... بودن .... بودن است
الف) جسم _ جسم _ موجود - موجود
ب) جسم _ موجود _ موجود _ جسم*
ج) انسان _ جسم _ جسم _ دارای ابعاد سه‌گانه
د) موجود _ موجود _ جسم - جسم

۱۷. محتوای حدیث نهی از جسم و صورت

  • مراد هشام از اینکه اشیاء را دو قسم هستند: یا جسم‎اند یا فعل جسم، دو تفسیر دارد:
    • یکی اینکه مراد او از جسم همین جسم مادی باشد که چنین مطلبی از ساحت او به دور است.
    • دوم اینکه مراد از جسم یعنی جسم حقیقت قائم به ذات. در این صورت فرمایش امام(ع) که فرمود «اما علم ان الجسم المحدود» ناظر است به اینکه هشام در جسم نامیدن هر حقیقت قائم به ذات خطا کرد. زیرا هر حقیقت قائم به ذاتی را نباید جسم نامید.
  • تفسیر این کلام امام فرمود: «ان الجسم محدود متناه و الصورة محدودة متناهیة» نیازمند مقدماتی است. یعنی هر جسمی محدود، و متناهی به حدودی است و هر شیء محدودی قابل انقسام به اجزای مشترک در اسم و حد است. پس این جسم یک حقیقت کلیه‎ای دارد که آن حقیقت(که همان ماهیت است) تشخیص بذاته ندارد و موجود به ذات نیست.
  • این جمله امام که می‌فرماید «اگر آنچنان است که آن‎ها می‌گویند، باید بین خالق و مخلوق فرقی نباشد» اشاره به یک امر وجدانی است. یعنی ما به طور وجدانی بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌کنیم.
  • اشتباه هشام در جلمه «مراد از جسم یعنی حقیقت قائم به ذات است» این است که هر قائم به ذاتی جسم است.
  • استدلال امام با جمله «لو کان کما یقولون لم یکن بین الخالق و المخلوق فرق» اشاره به امر عقلی دارد یعنی ما با عقل خود ما بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌کنیم.

آزمون
1. اشتباه هشام در جملة «مراد از جسم یعنی حقیقت قائم به ذات است» چیست؟
الف) اینکه جسم اصلاً قائم به ذات خود نیست.
ب) اینکه هر قائم به ذاتی لزوماً جسم نیست.
ج) اینکه هر قائم به ذاتی جسم است.*
د) گزینة الف و ج
2. استدلال امام با جملة «لَوْ کَانَ کَمَا یَقُولُونَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَ الْخَالِقِ وَ الْمَخْلُوقِ فَرْقٌ» اشاره به امر .......... دارد یعنی ............. .
الف) وجدانی – ما با وجدان خود بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌ کنیم.*
ب) عقلی – ما با عقل خود ما بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌‌‌کنیم.
ج) وجدانی و عقلی– ما با عقل و وجدان خود بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌‌کنیم.
د) ایمانی – ما با ایمان خود بین خالق و مخلوق فرق احساس می‌‌کنیم.

۱۸. باب النهی عن الجسم و الصورة

  • در روایت هفتم از کتاب کافی باب النهی عن الجسم و الصورة چنین آمد که راوی به امام کاظم ع عرض کرد: هشام بن حکم گمان کرد که خداوند جسمی است که چیزی مانند او نیست و صفات خدا را قبول دارد. ولی هشام معتقد است که کلام و قدرت و علم در مورد خداوند حکم واحد دارند. امام در پاسخ فرمود: مگر هشام نمی‎داند که جسم محدود است و خداوند نمی‎تواند جسم باشد. مگر نمی‎داند کلام غیر از متکلم است. از این سخن به خدا پناه می‌برم. خداوند نه جسم است، نه صورت است و نه حدپذیر. اشیا تنها به اراده و مشیت خدا تکوین می‌یابند و این تکوین اشیا هم مبتنی بر تکلم خدا به کلمه‎ای نیست.
    لازم نیست حتما خداوند لفظ «کُن» را تلفظ کند تا چیزی موجود بشود. خداوند بدون اینکه بیندیشد و تردید در فکر داشته باشد خلق می‌کند.
  • اشکالات ملاصدرا بر کلام هشام:
    • موضع اول این است که هشام گفت خدا جسم است و حضرت هم ایراد گرفتند و تخطئه کردند.
    • موضع دوم خطای هشام در این است که معتقد بود که کلام، قدرت و علم حکم واحدی دارند و هیچ یک مخلوق نیستند و حضرت با جمله «والکلام غیر المتکلم» ادعای دوم را ابطال کردند که کلام غیر از متکلم است و نمی‎توان کلام را مانند علم و قدرت عین ذات خداوند دانست.
  • در عبارت هشام که معتقد بوده که خداوند «عالم سمیع بصیر قار متکلم ناطق» اشکال ملاصدرا به فراز، به تمام عبارت که هشام معتقد بود کلام، قدرت و علم حکم واحدی دارند و هیچ یک مخلوق نیست.
  • کلام امام کاظم ع که «انما تکون الاشیاء بارادته و مشیئته من غیر کلام» در حقیقت اشاره به دفع شبهه‎ای است که وقتی خداوند بگوید «کُن» آن موجود می‌شود.

آزمون
1. در عبارت هشام که معتقد بوده که خداوند «عَالِمٌ سَمِیعٌ بَصِیرٌ قَادِرٌ مُتَکَلِّمٌ نَاطِقٌ» اشکال ملاصدرا به کدام فراز این عبارت است؟
الف) به عالم سمیع بصیر که هشام گمان کرده بود که خداوند دارای این اعضا است.
ب) به «قادر» که هشام گمان نموده بود خداوند دارای زور و بازوی جسمی است.
ج) به تمام عبارت که هشام که معتقد بود کلام، قدرت و علم حکم واحدی دارند و هیچ یک مخلوق نیست.*
د) گزینة الف و ج

2. کلام امام کاظم(ع) که «إِنَّمَا تُکَوَّنُ الْأَشْیَاءُ بِإِرَادَتِهِ وَ مَشِیئَتِهِ مِنْ غَیْرِ کَلَامٍ» در حقیقت اشاره به چیست؟
الف) دفع شبهه‌ای است که وقتی خداوند بگوید «کُن» آن موجود می‌شود.*
ب) اشاره به این است که کلام لفظی لازم نیست ولی کلام‌های دیگری لازم است.
ج) اشاره به این است که اراده خداوند مافوق اراده‌ها است.
د) اشاره به این است که مشیّت خداوند بدون هیچ حرف و حدیثی از سوی دیگران، به همه چیز تعلّق گرفته است.

۱۹. منابع فهم احادیث و روش کار

  • سه منابع مطالعاتی برای فهم احادیث:
    • احادیث دیگر(خانواده حدیث)
    • کتب فرقه نگاری
    • کتب لغت(غریب الحدیث و القرآن)
  • در توضیح حدیث درس قبل شاهد روایی دیگری داریم که روایت آن در مورد امام رضا ع است که قول هشامین را برای حضرت بازگو نموده‎اند که آنها قائلند که خداوند شاب موفق فی سن ابناء ثلاثین سنه است،‌ که قسمتی از آن تو خالی و بقیه جسم خداوند توپر است، و حضرت بعد از رد نمودن آن فرمودند که زمانی که پیغمبر به عظمت پروردگار نگریستند ایشان در سن در هیئت جوان سی ساله متنایب الاعضایی بودند، نه این که خداوند در آن حالت و در آن هیئت بوده باشد.
  • در ادامه بعد از رد نمودن این نسبت به هشام و مویدات آن، جهت معنای این روایت، از کتب اهل لغت به خصوص مجمع البحرین طریحی شاهد مثال آورده شد که ایشان شاب موفق را به معنای اوایل جوانی معنا نمودند و براساس آن معنای روایت مشخص گردید که مراد سن پیامبر ص در آن معراج بوده است.
  • سوالات این درس مانده است.

        

2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.003 Seconds