فدک - اصول فقه سیاسی - شهرت
آخرین تغییرات : 0000-00-00تعداد بازدید : 339

شهرت


  1. شهرت روایى
  2. شهرت عملى
  3. شهرت فتوایى

مراد از شهرت در مشهوره عمر بن حنظله
شهرت شیوع نقل روایت و یا استناد به روایت یا فتوایى/ انگشت نما شدن/ شیاع و استفاضه (---) استفاضه).
 شهرت(شیوع نقل روایت) سه گونه است:

شهرت روایى

یعنى نقل روایت توسط راویان متعدد و بسیار كه تعدادشان به حدّ تواتر نرسیده است. به چنین روایتى «حدیث مشهور» گویند. مقابل آن، حدیث شاذ (---) حدیث شاذ) قرار دارد.
شهرت روایى از اسباب حصول اطمینان به صدور روایت از معصوم علیه السّلام است. از این رو، شهرت روایى جبران كننده ضعف سندى روایت بوده، آن را در ردیف روایت قوى و معتبر قرار مى‏دهد. ضمن آنكه از اسباب ترجیح روایت نیز شمرده مى‏شود. بنابر این، در جایى كه مضمون دو روایت با یكدیگر متعارض است، چنانچه یكى از آن دو، مشهور و دیگرى شاذ باشد، روایت مشهور مقدم مى‏شود.  البته برخى، شهرت روایى را از اسباب ترجیح نشمرده و گفته ‏اند: با وجود روایت مشهور، روایت شاذِ مخالف آن از حجیّت ساقط است. بنابر این، تعارضى وجود ندارد تا یكى به سبب شهرت بر دیگرى ترجیح داده شود؛ زیرا قوام تعارض به حجّت بودن دو خبر، صرف نظر از اسباب ترجیح است  (---) حدیث مشهور).

شهرت عملى

یعنى مشهور بودن عمل به روایتى نزد فقها و استناد آنان به آن در مقام فتوا.  برخى، مطابقت فتواى مشهور با مفاد روایتى را از اقسام شهرت عملى بر شمرده‏اند؛ هرچند به حسب ظاهر مستند به آن روایت نباشد.
نسبت میان شهرت عملى و شهرت روایى عموم و خصوص من وجه است. بنابر این، ممكن است روایتى به لحاظ نقل، مشهور باشد؛ لیكن مورد عمل مشهور فقها نباشد. چنان كه عكس آن نیز ممكن است. گاهى نیز روایتى هم شهرت روایى دارد و هم شهرت عملى.
در شهرت عملى دو بحث وجود دارد: یكى ترجیح روایت به سبب شهرت عملى در مقام تعارض و دیگرى جبران ضعف روایت ضعیف به شهرت عملى، قطع نظر از تعارض. به تصریح برخى، دلیلى بر ترجیح روایت به شهرت عملى وجود ندارد، مگر بنابر این قول كه آنچه موجب نزدیك‏تر شدن یكى از دو روایت به واقع گردد، از اسباب ترجیح به شمار مى‏آید. بنابر این قول، شهرت عملى از اسباب ترجیح روایت خواهد بود (---) تعادل و تراجیح).
اما نسبت به بحث دوم، شهرت عملى، ضعف سندى روایت را جبران كرده، مصحح عمل به آن است؛ هرچند روایت بر حسب قواعد رجالى در نهایت ضعف باشد؛ چنان كه اعراض عملى مشهور فقها از روایتى موجب ضعف و سستى آن خواهد شد؛ هرچند آن روایت، مشهور و از نظر سند بسیار قوى و معتبر باشد؛ زیرا اعراض مشهور از آن- به رغم قوت سند- حاكى از وجود خللى در روایت است؛ چنان كه در فرض اول، عمل مشهور- به رغم ضعف سند- بیانگر عدم خلل و قوّت آن است.
  برخى، عمل مشهور به روایت ضعیف را جبران كننده ضعف سندى آن، و اعراض آنان از روایت صحیح و قوى را موجب سستى و خلل در آن ندانسته‏اند. البته ترجیح روایت به شهرت عملى بنابر قول به آن و نیز جبران ضعف سند به عمل مشهور، مشروط به این است كه عمل به روایت، مشهور نزد قدماى اصحاب باشد كه به عصر حضور معصوم علیه السّلام نزدیك‎اند و شهرت میان متأخران كفایت نمى‏كند.

شهرت فتوایى

یعنى مشهور بودن رأى و نظرى نزد فقها، بدون آنكه مستند به روایتى باشد؛ خواه در آن زمینه روایتى نباشد، یا باشد، لیكن مخالف فتواى مشهور باشد و یا موافق باشد، اما مشهور به آن استناد نكرده باشند و یا استناد بدان براى ما محرز نباشد؛ زیرا در فرض علم به اینكه مستند آنان روایت است، شهرت، عملى خواهد بود نه فتوایى.
برخى، مطابقت فتواى مشهور با روایت موجود را از مصادیق شهرت عملى بر شمرده‏اند، نه شهرت فتوایى؛ هر چند بر حسب ظاهر، آن روایت مستند فتواى مشهور نباشد؛ همان گونه كه گذشت.
در اینكه شهرت فتوایى، معتبر و حجت است یا نه، اصولیان اختلاف نظر دارند. منشأ اختلاف این است كه آیا ظن حاصل از آن، از ظنون خاص و معتبر است یا نه. بسیارى از آنان ظن حاصل از شهرت فتوایى را معتبر و حجت ندانسته و ادله حجیت آن را مخدوش دانسته‏اند.
آیا شهرت فتوایى جبران كننده ضعف سند روایت است؟ برخى، شهرت فتوایى میان قدما را همچون شهرت عملى، جبران كننده ضعف سند روایت موافق با فتوا دانسته‏اند. برخى دیگر، شهرت فتوایى میان قدما را تنها موجب سستى و ضعف روایت مخالف آن دانسته‏اند، نه جبران كننده ضعف روایت ضعیفِ موافق فتوا. البته این اختلاف مبتنى بر این فرض است كه شهرت فتوایى با وجود روایتى موافق آن، از مصادیق شهرت عملى شمرده نشود.

 فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، ج‏4، ص: 761


    

2000-2016 CMS Fadak. ||| Version : 4.2-b1 ||| This page was produced in : 0.001 Seconds